Baıqasaq, qazir Qazaqstanda sharıǵat talaptaryna saı kıimder kóbine-kóp arab jáne úndi-túrik stılinde satylymǵa shyǵyp, qazaqtyń salt-dástúrine saı oramal taǵý, kımeshek kıý artta qalyp bara jatqandaı, - dep jazady "Aıqyn" gazeti. 

Árıne, sońǵy jyldary ári dinı talaptarǵa saı, ári ulttyq ustanym­dardy eskeretin, tipti zamanǵa sáıkes tigilgen kıim úlgilerin nasıhattaý baǵytynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy da, keıbir atele, sán úıleri de birqatar ıgi bastamalar kóterdi. Qaıbir jyldary QMDB «Ásem kıim – áıel kórki» sıaqty baıqaýlar jarıalap, sharıǵat pen salt-dástúrden attap ótpeıtin kıim úlgilerin shyǵarǵan dızaınerlerge qomaqty syıaqy taǵaıyndady. Bilýimizshe, Mılanda bilim alǵan AIMA brendiniń negizin qalaýshy, jas dızaıner Aıda Mahanbetova da musylman kıimderiniń sán úlgisin qalyptas­tyrýǵa atsalysyp keledi. Munymen qosa, tanymal otandyq dızaınerler óz kıim úlgilerin musylmansha kıimder retinde qarastyrmasa da, búgingi tańda jabyq, etegi men jeńi uzyn kóılekterdiń sánge aınalyp otyrǵanyn alǵa tartady. Sodan bolar, Aıda Qaýmenova sıaqty ataqty dızaınerlerdiń qolynan shyqqan tól buıymdardy tek shoý-bıznes ókilderi ǵana emes, aıtysker, aqyn qyz-kelinshekter de kıip, uzyn kóılekke degen suranysty arttyryp otyrǵany anyq. Bul, árıne, qýantarlyq jaıt. 

Qoǵamdy alańdatyp otyrǵan basqa má­sele – iri megapolısterde bet-aýzyn tum­shalap, nıqab kıip, tipti kózdi kórsetpes úshin kózildirik taǵyp, qoldy kórsetpes úshin qolǵap kıip júretin qyz-kelinshekter de kezdesip jatady. Bul jaıt áleýmettik jelilerde qyzý talqylanyp, úlken daý-damaıǵa ulasqany anyq. Tipti jeli belsen­dileriniń aıtýynsha, «qara jamylmaı, aq kımeshek taǵyńdar!» degendeı úndeýlerden keıin Hanafı mázhabyn ustanbaıtyn keı­bir dástúrli emes aǵymdardyń ókilderi bel­sendilerge qoqan-loqqy kórsetip, jeke­ge jazyp, úrkitip-qorqytýǵa tyrysqan. Bet-aýzyn tumshalap, nıqab kıýdi Qazaq­stan musylmandary dinı basqarmasynyń ǵa­lym­dary da qoldamaıdy. 

– Nıqab taǵý – keıbir halyqtyń ádeti. Sharıǵatta aıqyn buıyrylmaǵan. Hanafı mázhabynda bet áýret jer emes, – dep bastaıdy áńgimesin QMDB-nyń Sharıǵat jáne pátýa bóliminiń mamany Medet Qurmashuly. Áıel adamnyń áýret jeri – túgel denesi, ıaǵnı beti, tobyq pen tabany, eki qolynan basqasy áýret bop sanalady. Sol jerlerin jabý kerek. Bul sharıǵattyń paryzy. Al betti paryz dárejesine kóterip, mindetti túrde jabý kerek deý sharıǵatta durys emes. Kımeshek kıe me, oramal taǵa ma, eń bastysy, shash jabylyp, áýret jer­leri kórinbese boldy. 

Al, QMDB ókili Aıdan BOLSHYBAEV: 

– Biz, birinshiden, ózimizdiń qandaı qo­ǵamda ómir súrip jatqanymyzǵa kóńil aýdarýymyz kerek. Ár eldiń ózine tán salt-dástúrleri bar, al sharıǵı úkim shyǵarýda dástúr de dálel retinde qarastyrylady. Arab memleketterinde nıqab kıý qalypty jaǵdaı. Bul ǵasyrlar boıy qalyptasyp ketken úrdis. Ol jerde qara jamylý, nıqab kıý adamdar arasynda daý týǵyzbaıdy. Al elimizge basqa mádenıettiń úrdisin ákelip, muny dinniń negizi retinde kórsetýi halyq­tyń arasynda belgili bir deńgeıde túsin­beýshilik týǵyzatyny sózsiz. Sondyqtan QMDB sharıǵı talaptarda mańyzdy emes bolǵan máselelerdi asyra siltep, halyqtyń arasynda jaısyzdyq týdyrýdy qupta­maı­dy, – degen oıyn bildiredi. Din qyzmet­kerleriniń aıtýynsha, sharıǵatta qara ja­mylyp kıiný kerek degen arnaıy ustanym da joq. Bul oraıda Aıdan Bolshybaev: «Jalpy nıqab – ǵalymdardyń arasynda tartysty másele, sebebi, Quran men sún­nette buǵan qatysty ashyq dálel joq. Son­dyqtan bul máselede ǵalymdardyń jasaǵan ıjtıhad úkimine súıenemiz, al ǵa­lymdardyń kópshiligi nıqab kıýdi mindetti (ýájip) emes degen úkim bergen. Sondaı-aq bul sonsha­lyqty mańyzdy, birinshi kezek­tegi másele de emes. Álsiz derekter kez­desken bolsa da, ony mindetti túrde oryndaý kerek degen uǵym shyqpaıdy. Sál bolsa da jan-jaqqa qaraýymyz kerek» deıdi. Al «Aıqyn» ga­zetiniń «Nıqab kıý qaı dinı aǵymdarda mindet sanalady?» degen sura­ǵyna Aıdan Bolshybaev: «Nıqabtyń kıi­lýine kóbinese sáláfıttik ustanymdaǵy aǵym ókilderi múddeli. Olar sondaı bir súnnet amaldarda, onyń ishinde mańyzdy emes bolǵan tustarda qattylyq tanytyp, dinimizde mindetti bolyp sanalǵan ýájip isterdi tárki etip jatady. Bul olardyń hadıs dárejelerin durys ajyrata al­maýynyń kesiri. Sondyqtan biz úshin ǵalym­darymyz salyp ketken jolmen júrip, máz­hab ustanýymyz kerektigi taǵy bir dá­lel», -  deıdi.

Dinı basqarma ókilderi sharıǵat ta­laptaryna saı kıinýde durys úgit-nası­hattyq jumystardyń júrgizilmeı otyr­ǵanyna ókinish bildiredi. Esesine, sońǵy jyldary sáláfıttik baǵyttaǵy saıt pen blogtar da artyp barady eken. Olar óz us­tanymdaryna saı úgit-nasıhattyq jumys­tar atqaryp, musylmandar arasynda tú­sinbeýshiliktiń ornaýyna, ózara bólinýdiń paıda bolýyna da keri áser etýde eken. 

Dindarlardyń aıtýynsha, otandyq jáne sheteldik musylmansha kıimderdiń baǵa al­shaqtyǵy da qyz-kelinshekterdi kóbine-kóp syrttan ákelingen taýarlardy tutynýǵa májbúrleıtin kórinedi. Otandyq ónim­der­diń qymbat baǵada satylýy naryqta ulttyq stıldegi kıim úlgileriniń qalyptasýyna da keri áser etip jatqanǵa uqsaıdy. Óz keze­ginde Aıdan Bolshybaev: 

– Elimizde sharıǵatqa, dástúr talabyna saı tigilgen kıimderdiń quny arzan bol­maǵandyqtan, qyz-kelinshekter kóbinde sheteldiń kıimin satyp alyp kıedi. Bul jer­de máseleniń bir sheti naryqtyq saıasatqa da baılanysty shyǵar, ol jaǵyn maman­da­ry­myz jaqsyraq bilse kerek. Aıtaıyn de­genim, eger qazaq musylman áıeli sharıǵat aıasynda kıingisi kelse, kóbinde arab úlgi­sinde tigilgen kıimdi satyp alyp kıýine týra keledi. Al onymen qosa kıimniń dás­túrimizge saı bolýyn qalasa, ondaı taýar­lardy satyp alýǵa kóbinde qarajaty jet­peıdi. Sondyqtan bul qazaq musylman áıel­deriniń kıim úlgilerinde arab máde­nıetine uqsap baǵýynyń birden-bir sebebi shyǵar, – deıdi. 

Biz de otandyq saýda úıleri men bazar­larda satylyp jatqan uzyn kóılekterdiń baǵasyn bilýge tyrysqan edik. Árıne, iri oıyn-saýyq jáne saýda ortalyqtarynda ornalasqan ataqty otandyq dızaınerlerdiń kıimderi el joǵary baǵalaıtyn brend bolǵan soń, 100 000 teńgeden joǵary turady. Sodan bolar, mundaı kıimderdi tanymal, baqýatty qyz-kelinshekterdiń ǵana kıip, satyp alýǵa múmkindigi bar. Túrkıadan ákelinip jatqan kóılekterdiń baǵasy 30 000-40 000 teńgeden bastaý alady. Reseıden ákelinip jatqan kıimder 20 000-25 000 teńgeniń ústinde. Eń arzany kórshiles Qyrǵyzstannan ákelinip jatqan kıimder. Bazarlardaǵy baǵasy 3000 teńgeden, saýda úılerindegi baǵasy 5000-8000 teńgeden bastalady.

Oramaldardyń baǵasy da árqıly. Máse­len, Adili sıaqty ulttyq oıý-órnektermen aıshyqtalǵan oramaldar brendi baǵa jaǵy­nan sál qymbattaý. Ánshi, sazger Roza Álqo­janyń da ulttyq naqyshtaǵy oramaldar toptamasyn usynyp, el nazaryna ári sha­rıǵı ustanymdaǵy, ári salt-dástúrden al­shaqtamaıtyn taýarlardy usynýy áıelder qaýymyna úlken qýanysh syılaǵany anyq. Bastan syrǵymaıtyn matadan tigilgen, sapasy joǵary ónimderdiń áý bastan-aq qoljetimdi baǵada bolǵany úlgi tutarlyq jaıt.

Oramal – uıat pen ımannyń bir belgisi. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) bir hadısinde: «Ár­bir dinniń minezi bar. Islamnyń minezi – uıat, – degen eken. Din jolyndaǵy azamattar taǵy bir hadısti eske salady. Paıǵam­ba­rymyz (s.ǵ.s.): «Uıat pen ıman bir-birimen óte tyǵyz baılanysta. Eger bireýin alyp tastasa, ekinshisi ózi ketip qalady» degen eken. Al Qasıetti Quranda Alla Taǵala: «Áı, adam balasy! Uıatty jerlerińdi jabý úshin kıim jáne sándik buıym túsirdik. Ne­gizinde taqýalyq kıimi jaqsy» («Aǵraf» súresi, 26-aıat), – dep buıyrǵan. Eń qıyny ári eń ókinishtisi – búginde áıelder qaýy­mynyń kıimdi kıiný úshin emes, sheshiný úshin paıdalanyp otyrǵany. Ashyq-shashyq kıinýdiń zıanyn dárigerler de, bilikti psı­hologtar da talaı aıtyp-aq jatyr. Biraq qazirgi qazaq áıeliniń obrazy – qysqa shorty men tereń dekolte kóılek kıgender men aýzy-basyn tumshalap, qara nıqabqa oranǵandardyń arasynda bop tur. Ǵasyrlar boıy aq sáýkele, aq oramal taqqan naǵyz qazaq qyzynyń obrazy ata-baba saltyn tárk etken dástúrli emes aǵymdardyń yq­palynan joǵalyp ketpese eken deýden bas­qa amal joq.