Qamshy.kz portalynda keshe «Qazaqstandaǵy bılik tranzıti: KİMNİŃ PREZIDENT BOLÝ MÚMKİNDİGİ BAR?» degen taqyryppen maqala jarıalandy. Kesheli beri aqparat quraldary jarysa jazyp jatqan Ózbekstandaǵy jaǵdaıdyń bir ushyǵyn Qazaqstanmen baılanystyrý – óte oryndy. Ony táptishtep dáleldep jatý qajet emes bolar. Tek bir KSRO-nyń shekpeninen shyqqanymyzdy, eki eldiń de basshylary bılik basynda 25 jyldan artyq otyrǵanyn jáne jastary da birazǵa jetip qalǵanyn aıtsaq jetkilikti.
Túnde Islam Kárimov reanımasıa bóliminde ınsýlttan kóz jumdy degen aqparat tarady. Bilýimshe, resmı bılik organdary bul málimetti rastaǵan joq, áli joqqa shyǵarmady da. Másele ashyq kúıinde qalyp otyr. Qalaı bolǵanda da adam balasy máńgilik emes. Búgin bolmasa erteń ómirden ótedi. Al, tutastaı bir memleketti basqaryp otyrǵan adamnyń basyndaǵy mundaı jaǵdaı sol adamnyń otbasy ishilik qana másele emes. Sheshýshi mańyzǵa ıe másele. Qansha jerden konstıtýsıaǵa búge-shigesine deıin jazylyp qoısa da mundaı jaǵdaılarda bılik ishindegi qarym-qatynastar, memleketti basqarý prosesi únemi zańda kórsetilgendeı bolmaýy múmkin. Onyń ústine táýelsizdik alǵaly Ózbekstanda da, Qazaqstanda da birinshi basshy aýyspady, tájirıbe joq. Túrli tartys, kıkiljińder, tipti, qaqtyǵystardyń oryn alýy múmkin.
Sodan bolar Ózbekstanda premer mınıstr orynbasary Rústem Ázımov degen sheneýnikti bir aqparat quraldary tutqyndaldy, endi biri úı qamaqqa alyndy dep jatyr. Bul da sol ózbek elıtasy ishindegi qaqtyǵystardyń bir kórinisi bolar.
Endi ózimizge kelsek. Árıne, eshkim eshkimge ólim tilemeıdi. Basshyǵa jamandyq tileý saltymyzda joq. Degenmen bir adamǵa ǵana emes, qanshama mıllıon halyqtyń taǵdyryna qatysty is bolǵandyqtan mundaı máseleler ashyq aıtylyp, jan-jaqty taldanýy qajet. Kerek deseńiz Ata zańymyzda da qandaı jaǵdaıda prezıdenttiń ókilettiligi ýaqytynan buryn toqtaıtyny, tipti, ony bılikten aıyrý joldaryna deıin taıǵa tańba basqandaı jazýly tur.
Elbasy N. Nazarbaev el aıtyp júrgendeı Qazaqstan basshylyǵyna 1991 jyldyń 1 jeltoqsanynda kelgen joq. 1989 jyldyń 22 maýsymynda Qazaqstan Kompartıasynyń Birinshi hatshysy bolyp saılandy. Onyń aldynda bes jyldaı mınıstrler kabınetin basqardy. Qysqasha aıtar bolsaq, Nursultan Ábishuly otyz jyldan astam ýaqyt respýblıka basshylyǵynda kele jatyr. Munyń barlyǵyn ne úshin sanamalap otyrmyn? Biz de jaǵdaıymyzdyń Ózbekstannan asyp kete qoımaǵanyn, ondaǵy qıyndyqtar bizde de oryn alýy múmkin ekenin túsindirý úshin.
Elbasy búginde shyn máninde Konstıtýsıanyń kepiline aınaldy. Eldegi barlyq mańyzdy saıası máselelerdiń sońǵy núktesin sol qoıady. Memleket basshylyǵynda júrgen basqa laýazym ıeleri, sheneýnikter túgeldeı prezıdenttiń balalary sıaqty. Halyqtan ımene qoımaıdy, qoǵamdyq pikirmen sanasýdy oılamaıdy, tek prezıdentten qorqady. Al, áke-sheshesi qonaqqa ketkende balalar ne isteýshi edi? Buzyq bolady, úıdi shashady, qymbat buıymdardy qıratady, bóten balalardy úıge kirgizedi...
Mine, Qazaqstandaǵy saıası elıta, el aǵalary, osyny oılaýy kerek. Qazirdiń ózinde bılik basyndaǵylardyń bir birimen qyrǵı-qabaq ekenin, astyrtyn aıqasyp jatatynyn estip bilip otyrmyz. Erteń syndarly sát týǵanda ol astyrtyn aıqastar ashyq soǵysqa aınalmaı ma? Klandardyń qaqtyǵysynda qarapaıym halyq qurban bolmaı ma? Ánsheıinde Elbasyn aýzynan tastamaıtyn keı zıalylar da, prezıdentti qospaı sóz bastamaıtyn sheneýnikter de erteń qubylyp shyǵa kelýi múmkin. Óıtkeni, artyndaǵy jasyryn qojaıyndary qolyna kóseý ustatyp, arazdyqtyń otyn órshitýge paıdalanady. Beıbit zamanda-aq ákimdi maqtap kitábyn shyǵartyp júrgen, mınıstrge jaǵynyp, balasyn qyzmetke ornalastyratyn aǵalarymyz az emes qoı.
Sondyqtan da, qoǵam túrli alaýyzdyqqa, qaqtyǵystarǵa qarsy ımýnıtet qalyptastyrýy tıis. Osy bastan kúrdeli máseleler ashyq aıtylyp, bir kúnde sheshile qoıýy kúmándi jaıttar anyqtalýy kerek. Konstıtýsıanyń, Tuńǵysh prezıdent týraly zańnyń, basqa da zańnamalardyń múltiksiz oryndalýy qamtamasyz etilip, zań talaptaryn aınalyp ótý, buzý, elemeý syndy áreketterge qoǵam qarsy tura alýy tıis. Halyqty ondaı iske búgingi bılikte júrgender jumyldyrmaıdy. Ol kezde olardyń ózi sondaı burmalaýshylyqtarmen, aıtys-tartyspen aınalysyp ketýi múmkin. Halyq aýzy dýaly zıaly qaýymǵa, artynan sóz ermegen, eshbir múddeli toptardyń jyrtysyn jyrtpaıtyn birbetkeı saıasatkerlerge senim artady. Iaǵnı, bılik tranzıti aldyndaǵy qoǵamnyń mindeti alaýyzdyqqa boı aldyrmaı birlikte bolý bolsa, memlekettik apparat qoldanystaǵy zańnyń oryndalýyn, qıyn-qystaý kezeńde konstıtýsıa bekitken talaptardyń saqtalýyn qamtamasyz etýi tıis. Odan qıys ketsek, jaǵdaıymyz qıyndaıdy...
Sárýar Aınabekov
