Biz qazaq birtúrli yrymshyl halyqpyz ǵoı. «Itiń jaman» dese ókpeleımiz, balańdy «ııı, jaman» dese máz bolamyz. Sondaǵymyz, kóz tımesin degen yrym. Sóıtemiz de, «jeksuryn», «jetpegir» odan qalsa, «haıýanǵa» teńep sógetin ádetimiz taǵy bar. Ásirese, qazirgi jas ata-analardyń kóbi sábılerine qalaı bolsa, solaı sóıleı salady, boqaýyzdy ózderi úıretip jatady.

Kishkene kezimde ájemniń «Qudaı tóbeńdi kórmesin» degenin estip, nege olaı deıtinin suraǵanymda, «Qudaı buzyqtyń tóbesin kórmesin. Kórse tas tóbesinen bir qoıady» dep aıtqan edi. Burynǵylar balany balaǵattamaǵan ǵoı. «Oı, bereke tapqyr» degen, urysyp tursa da. Óıtkeni perishteler árdaıym «Ámın» dep turady. Ne úshin jaqsy tilek estisek «perishteniń qulaǵyna shalynsyn» deımiz de, jaman  sóz aıtyp jatqanda osyny eskermeımiz? Jalpy Allanyń jaratqan adamyna «maımyl», «esek», «ıt», «shoshqa» deýge bolmaıdy. Aqyrette suraýy aýyr bolady.

Unamaǵan adamǵa «kápir-aı» dep op-ańaı aıta salatyndar bar. Bul azdyq qylsa, namaz oqymaǵannyń bárin «kápir», shoshqa sanap ýahabıler shyqty. «Kápir» dep – dinsizdi, ıakı, Allany «Rabbym» dep moıyndamaıtyn ımansyz adamdy aıtady. Meıli ol namaz oqysyn, oqymasyn, oraza tutsyn, tutpasyn «Lá ılaha ılla Allah» dep tilin kálımaǵa keltirgenniń bári musylman. Paıǵambarymyz s.a.ý aıtqan: «Lá ılaha ılla Allah, Muhammad Rasýlallah» dep kálımasyn aıtqan adam jannatqa jetedi» dep. Bul hadıske qarap Islam ǵalymdary ıman keltirgen adam júz jerden kúnáhar bolsa da, ony «kápir» dep dinnen shyǵara almaıtyndyqtaryn, kúnahar bop ólse de, onyń janazasy shyǵarylatynyn aıtqan.

El ishinde júrgen sáláfı-ýahabılerdiń ata-babalarymyz ustanǵan ıgi dástúrden jerip, namaz oqymaǵannyń bárin «kápirge» teńep, júrip-turý, oınap-kúlý, mýzyka tyndaý, dombyra tartý, tipti aqyndyqty da haram sanap, qoǵamnan birden jırenip  shyǵa keldi. Al, jıhadshylar adamdardy, onyń ishinde musylmandardy da «kápir» dep malsha baýyzdap jatyr? «Allahý Akbar» dep qoıatyndaryn qaıtersiń, olardyń. Osy tusta Paıǵambarymyz s.a.ý Hazireti Alıge r.a «Qatygezdik adamdy kápir etedi» degenin eskerýimiz kerek. Musylman musylmanǵa meıirimdi bolý kerek.

Sondaı-aq, «Kimde-kim bireýdi kápir dese, eger onyń kápir ekendigin dáleldep bere almasa, aqyrette ózine qaıtady» degen de hadıs bar. «Jaqsy sóz jarym yrys», «Jaqsy sóz jan semirtedi» deıdi, halyq. «Jaman aıtpaı jaqsy joq» deý qatelik. Jaman sóılemek turmaq, «jaman oılaǵan adam – talaı jaqsylyqtan qaǵylady» degen, sharıǵatta. Balaǵa da, basqaǵa da durys áńgime aıtaıyqshy. Bárinen de «kápir» degen sózge saq bolaıyqshy. Bilmegendi Rabbymyz keshirsin, ımanymyzdy berik etsin, árdaıym!

Móldir Nurman