Bul áńgimeni Maǵzum Muhametjanulynan estidim. Maǵzum qazirgi Merke aýdanynda turady. Bul kisi Semeıde tas meshitte Ǵabdylhaq haziretten oqyp, joǵary dárejeli dinı bilim alǵan. Ǵabdylhaq haziret Mádına qalasynda oqyp, dáris bitirgen. Ony Semeıdiń ataqty baıy Mýsın shaqyrtyp alyp, qyzyn berip, qos munaraly sándi meshit saldyryp, sol meshitke ımam saılaǵan.
Semeı qalasynda shetten kelip ornalasqan tatardyń baı saýdagerleri kóp bolǵan. Semeıde 12 munaraly meshit bolǵan. Onyń ony tatarlardiki, ekeýi ǵana qazaqqa qaraıdy. Abaıdyń ustazy Kónálı haziretti úlken dep syılasa, Ǵabdylhaq haziretti asqan ǵalym dep dáripteıdi. Tatar baılary asyra maqtaı bergen soń Abaı Ǵabdylhaq haziretti kórýge óziniń kóńildesi Ǵaısa baı-patshaǵa erip juma namazyna tas meshitke barady. Halyq asa kóp jınalǵandyqtan meshitke syımaı, juma namazyn meshittiń qorǵanynda oqıdy. Abaıdyń ústinde oryssha tigilgen aq rápes beshpet, shalbary bar, aıaǵynda mási, basynda taqıa, birinshi sapta, ımamnyń naq artynda turady. Namazdyń sońynda ımam halyqqa qarsy qarap otyryp, fatıqa jasap bolǵan soń Ǵabdylhaq haziret:

– Sen oryspysyń? – degende Abaı:

– Men qazaqpyn, – deıdi.

Haziret shamdana sóılep:

– Siz kim de bolsańyz ústińizdegi kıimmen ekinshileı meshitke kelmeńiz, – deıdi. Abaı:

– Qandaı sebeppen, ózimniń adal pulyma satyp alyp, aqshasyn tólep tiktirgen kıimim, kiri joq taza.

Meniń kıimim meshitke kirýge laıyqsyz kıim emes, – deıdi. Ǵabdylhaq:

– Aıttym ǵoı, mundaı kıimmen meshitke kirýge bolmaıdy, oryssha tigilgen, – dep alǵashqy pikirin qaıtalaıdy. Abaı:

– Olaı bolsa, Haziret, ózińiz eń aldymen jónge kelińiz, – deıdi. – Islam dininiń tiregi, Muhammet paıǵambardyń turǵan jeri Mádınany kórdińiz. Mádına halqynyń meshitke kıetin arnaýly kıimi bolady. Tobyǵyna jetetin taza shapan, máýtıden tigilgen arnaýly aldy taıqy taqıasy bolady. Saqtıannan tigilgen bashmaqtaryn qoltyqtaryna qysyp kelip, meshitke kirerde ǵana kıedi de, meshitten shyqqan soń jer baspaı qaıta orap qoltyǵyna tyǵyp alady. Osy juma namazynda otyrǵandardyń ondaı kıim kıgen bir de bireýi joq. Al oryssha kıimmen meshitke kirýge bolmaıtyn bolsa, osynda otyrǵan barlyq tatardyń baılary men báıbisheleriniń kıgeni Ivan Groznyı patshanyń tusyndaǵy orys modasy. Ózińizdiń ústińizge kıgen kók máýiti paltosymaǵyńyz da sol moda. Aıaǵyńdaǵy – amerıkan tovarynan tigilgen mási de – amerıka modasy. Meshitke áshekeıli, jyltyraýyq kıimmen kirýge ruqsat etpeıtinin nege ózińiz esińizge almaısyz? Meniń kıimim oryssha tigilgen bolsa, sizdiń etigińiz amerıkansha tigilgen. Dinı kózqaraspen qarasań, amerıka men orystyń qandaı aıyrmasy bar? Oryssha kıimmen meshitke kirmeıtin bolsa, óziń bastatqan tatardyń barlyq baı-patshalary meshitke kirmeńder, – deıdi. Ǵabdylhaq haziret jaýap qaıtara almaı qyzaraqtap:

– Myna kisi qalaı ózi? – dep qysylyp qalady.

Kóshede kele jatqanda Ǵaısa baı-patsha:

– Iapyr-aı, Abaı myrza, kópshiliktiń kózinshe haziretke óte aýyr aıttyńyz-aý, – deıdi. Abaı:

– Aıtsa nesi bar, osy kúni bir ǵana Ǵabdylhaq emes, barlyq haziretterdiń sáldesiniń ushy nájiske matyrylyp júr, – dep jaýap beredi. Ǵaısa baı-patsha:

– Osy sózińizdi haziretterdiń kózinshe aıta alasyz ba? – deıdi. Abaı:

– Aıtpaq túgili aqıqatpen dáleldep, moıyndaryna qoıyp ta berem, – deıdi.
Kelesi jumada Ǵaısa baı-patsha taı soıyp, qymyz alyp, 12 meshittiń ımamy men arjaq-berjaqtyń baılaryn qonaqqa shaqyrady. Qonaqtar tegis jınalyp, qymyz iship otyrǵanda Ǵaısa baı-patsha Abaıǵa:

– Áneýkúngi sózińizdi aıtasyz ba? – deıdi. Abaı:

– Aıtamyn, – dep jaýap beredi. Ǵaısa endi sóıleı bergende, Abaıdyń ustazy Kámálı haziret:

 – Ǵaısa myrza, az sabyr etińiz, – deıdi de, Abaıǵa qarap:

– Iá, shákirtim, bir sóz aıtyp pa edińiz? – dep suraıdy. Abaı:

– Aıtyp em, – deıdi taǵy da. Sonda Kámálı:

– Meniń shákirtim Abaı aıtsa – naǵyz dálelmen bekitetin shyndyqty aıtady. Osy jıylǵan topta shyndyqty súıetin de adam bar, súımeıtin de adam bar. Sondyqtan baqys týmas úshin sol sóz aıtylmaı-aq qoısyn, – deıdi.

Eshkim bul sózge qarsy bolǵan joq. Abaı sózi aıtylǵan joq.

Shákir ÁBENOV,

halyq aqyny.