Belgili qoǵam qaıratkeri Serik Saparǵalı óziniń Feısbýk paraqshasynda «ÁBİLÁZOVTYŃ OŃ QOLY KOZLOVTYŃ 138 QAZAQTYŃ BETKE USTAR AZAMATTARYNYŃ TİL TÝRALY ÚNDEÝİNE QARSY JAZǴAN HATY» degen tizimdi jarıalady.
Kezinde 2011 jyly Muhtar Shahanov bastaǵan ult zıalylarynyń Konstıtýsıadan qazaq tiline tusaý bolyp kele jatqan 7 baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastaý týraly talabyn ondaǵan myń adam qoldaǵany belgili. Biraq, Kremlge qarap orazasyn ashatyn bizdiń bıliktiń bul halyq talabyn oryndaýǵa shamasy jetpedi. Atazańdaǵy 7 baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastamaı qazaq tilin damytamyz degen – naǵyz kózboıaýshylyq, halyqty aldaý! Buny dáleldep, kezinde birneshe maqala da jazǵan edik. “ATA ZAŃDY ÓZGERTPEI, TİLDİ ÚIRENÝ – SÝǴA TÚSPEI JÚZÝDİ ÚIREN DEGENMEN BİRDEI…” http://www.qazaquni.kz/?p=8911 3
Al bılikke qosylyp ketip, qazaq zıalylarynyń talabyna – qazaq tiline – qazaq múddesine qarsy shyqqandardyń ishinde belgili jýrnalıs Gúljan Erǵalıeva bastaǵan biraz «zıalylar» bar eken! Sonymen birge «Adam quqyǵy jáne zańdylyqty saqtaý jónindegi qazaqstandyq halyqaralyq búro dırektorynyń mindetin atqarýshy Roza Aqylbekova,
Qazaqstan Medıa Alánsynyń tóraǵasy Ádil Jálelov degen, «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Baqyt Túmenova (sýrette), Quqyqtyq saıasatty zertteý ortalyǵynyń atqarýshy dırektory Nazgúl Erǵalıeva, saıasattanýshy Ádil Nurmaqov, «Alǵa!» partıasynyń tóraǵasy Vladımır Kozlov, jýrnalıser Sergeı Dývanov, Igor Vınávskıı, «Ádil sóz» halyqaralyq sóz bostandyǵyn qorǵaý qorynyń prezıdenti Tamara Qaleeva t.b. qol qoıypty…
Adam quqyn saqtaǵysh Aqylbekovaǵa qazaqtyń quqy –qazaq tiliniń quqy kók tıynǵa keregi joq ekenin kórsetti. . Kóringen jerge tumsyǵyn suǵyp, zań aıtqysh Baqyt Túmenova úshin qazaq tiliniń tórge shyǵýy zańsyz eken… «Ádil» degen attan sadaǵa ketkir ana bir ekeý óz ana tilderine ádiletsizdik jasap otyrǵandary da mılaryna kirmeıtin bolar… Quqyqttyq saıasatty zerttegish taǵy bir Erǵalıevanyń (Nazgúl), tek óz jeke bastaryna paıdaly ǵana bolsa ǵana «shyndyq» izdegish jýrnalıser Sergeı Dývanov, Igor Vınávskıı, Tamara Kaleevalardyń jáne joǵaryda aty atalǵandardyń barlyǵynyń tirligi «as bolsa –bizge, tas bolsa –ózgege» ustanymymen ǵana ómir súrý ekeni elge belgili bolyp qalǵan qazir. Qalǵan qazaq tiline qarsylardy bir-bir uıymnyń basshylary bolsa da jyǵa tanymadyq…
Al ańqaý elge «opozısıashy» kórinip júrgen, aqyry «Svoboda slova» gazetin bılikke satyp jiberip, búginde belgili qaısar saıasatker Ǵalymjan Jaqıanovtyń otbasynyń sońyna túsip alyp, sotqa berip júrgen Gúljan Erǵalıeva qazaq tiline qarsy hatqa qol qoıyp turyp, ákesi Alashtyń arda aqyny Hamıt Erǵalıevtiń árýaǵyn oılamady ma eken deısiń. Biraq, búkil álemge ınternet arqyly tyrjalańash denesin kórsetip eldi shoshytqan, «aqynnyń qyzy dambalsyz» dep, belgili telejýrnalıst Serik Abas-shah jazǵandaı, lypasy joq jalańash kempirde ulttyq múdde qaıdan bolsyn… Al 2009 jyly bizben birge Respýblıka saraıynda «Memlekettik til» mıtıńisine qatysyp, sóz sóılegen «Alǵa» partıasy tóraǵasy Vladımır Kozlov bolsa,
ekijúzdilik tanytyp, qazaq tiline qarsy qaırat kórsetip júrgeni áshkere boldy. Al Kozlovtyń bas qojaıyny Muhtar Ábilázovtyń kezinde 138-diń hatyna ashyq qarsy shyǵyp, baspasózde hat jazǵany málim. Sol kezde ǵoı, keıin qanatty sózge aınalyp ketken «Bizdiń orysqul bılikten aınymaıtyn orysqul opozısıamyz bar» degen sózdi aıtyp júrgenimiz.. Sondyqtan bolar, kezinde Kozlovtyń qolynan jem jep úırengen, onyń ultshyldarǵa qarsy qoıyp júrgen biraz «oppozısıonerleri» qojaıyndaryna jaǵyný úshin 138-diń hatyna qol qoımaı qashqan kezde: «ol 138-diń haty bıliktiń tapsyrmasy» degen beıshara jeleýlerin betperde qylǵan edi… Osylaı qaıratker Serik Saparǵalı aǵanyń arqasynda biraz «ańqaý elge aramza moldalar» sý betine shyǵyp jatyr…
«Qazaq úni» gazeti 2004 jyly (ol kezde «Jas qazaq úni») Parlamentte qazaq tiline qarsy shyqqan depýtattardyń tizimin jarıalap, eldi dúr silkindirgen edi. Biz 2014 jyly , on jyl ótken soń sol tizimdi qaıta jarıaladyq, ulttyq múddege satqyndyq jasaǵandardyń esimderin ınternette qaldyrý úshin… Aıtqandaı-aq, olardyń attary sýretterimen birge…ınternette jaıylyp ketti. Endi , mine, qazaq tiline qarsy shyqqandardyń taǵy bir shoǵyryn tanyp alyńyzdar.
Qazaq tiline qarsy atalmysh «Ashyq hatqa» keleıik.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa, Premer-mınıstr Kárim Másimovke, Parlament Senatynyń spıkeri Qaırat Mámıge, Parlament Májilisiniń spıkeri Oral Muhamedjanovqa arnaǵan Ashyq hat:
Qurmetti otandastar!
Qazaq tiliniń róliniń kúsheıýi men Qazaqstandaǵy orys tili mártebesiniń ózgerýi týraly qazaqtildi zıaly qaýym tobynyń jazǵan haty bizdi beı-jaı qaldyra almady. Bizdiń oıymyzsha, usynylyp otyrǵan jol tym radıkaldy jáne qoǵam ómirine keri baǵyttaǵy túbegeıli ózgerister ákelýi múmkin.
Konstıtýsıadan orys tiliniń mártebesine qatysty normany alyp tastaý, ásirese, bul is-áreketti asyǵys-úsigis júrgizý qoǵamdaǵy shıelenistiń órshýine, ultaralyq qarym-qatynastyń ushyǵýyna, tildik negizde bóle-jara qarap, shettetýge, jappaı emıgrasıa men ózge de túıtkildi máselelerge ákelip soǵady. Munyń bizdińmıllıondaǵan azamattarymyzǵa, Qazaqstannyń ıgiligi úshin ómir boıy ter tókken birqatar otandastarymyzǵa ońaı tımesi anyq.
Tildi meńgerýge shaqyrý shettetý, ksenofobıa jáne qoǵamda astan-kesten ózgerister jasaý arqyly emes, aǵartýshylyq qasıetter men shydamdylyq erejeleriniń negizinde, aldyńǵy qatarly álemdik tájirıbenińeskerilýimen júrgizilýi tıis. Biz túptep kelgende órkenıetti jáne syndarly is-árekettiń ǵana durys nátıje bere alatynyna esh kúmándanaımyz.
Qazaqstan ulty men tegine qaramastan barlyq azamaty teń múmkindikke ıe memleket jáne keleshekte osylaı bolyp qala da bermek. Bizdiń paıymdaýymyzsha, ultaralyq turaqtylyqty saqtaý jáne teń quqyqpen qamtamasyz etý – respýblıkanyń qazirgi jáne bolashaq azamattary .úshin mańyzdy mindetterdiń biri. «- dep, negizgi jandy jarany jabýly qaldyryp, janaı shaýyp, jalpylama soǵady.
Odan soń «Sonymen qatar, biz qazaq tiliniń róli, mańyzdylyǵy jáne mártebesi nyǵaıý qajet dep sanaımyz. Qazaq tilin búkil el azamattarynyń jetik bilýi jolynda memleket óziniń evolúsıalyq resýrstaryn iske qosa alady dep senemiz»-dep alyp, 138-diń hatynyń naqty, zańdy talaby bolmasa, eshqashanda eshqaısysy iske aspaıtyn jalań dıdaktıkany, 25 jylda bireýi de nátıje bermegen sharalar men «aqyl-keńesterdi» tizip shyǵady.
Sonymen, qazaq tiline qarsy shyqqandarmen tanys bolyńyzdar:
Roza Aqylbekova, Adam quqyǵy jáne zańdylyqty saqtaý jónindegi qazaqstandyq halyqaralyq búro dırektorynyń mindetin atqarýshy,
Tamara Qaleeva, «Ádil sóz» halyqaralyq sóz bostandyǵyn qorǵaý qorynyń prezıdenti,
Gúljan Erǵalıeva, Guljan.org medıa jobany bas redaktory,
Sergeı Dývanov, táýelsiz jýrnalıs,
Ádil Jálelov, Qazaqstan Medıa Alánsynyń tóraǵasy,
Baqyt Túmenova, «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti,
Nazgúl Erǵalıeva, Quqyqtyq saıasatty zertteý ortalyǵynyń atqarýshy dırektory,
Vladımır Kozlov, «Alǵa!» partıasynyń tóraǵasy,
Ádil Nurmaqov, saıasattanýshy,
Tatána Trýbacheva, «Golos Respýblıkı» gazetiniń bas redaktory,
Anastasıa Novıkova, «Respýblıka» mýltımedıa jobalarynyń redaktory,
Vácheslav Abramov, jýrnalıs,
Igor Bratsev, MediaNet halyqaralyq jýrnalısıka ortalyǵynyń dırektory,
Irına Mednıkova, Qazaqstannyń Jastar aqparattyq qyzmetiniń dırektory,
Dıana Medvednıkova, Soltústik Qazaqstan quqyqtyq medıa-ortalyǵynyń dırektory,
Igor Vınávskıı, «Vzglád» gazetiniń bas redaktory,
Alekseı Gostev, «Vzglád» gazetiniń bas redaktorynyń orynbasary,
Aleksandr Klúshev, Qazaqstan dinı birlestikteri asosıasıasynyń tóraǵasy,
Elvıra Vatlına, Qazaqstan Balalar Qory basqarmasynyń tóraıymy,
Evgenıa Kozyreva, Femınıstik lıga prezıdenti,
Nadejda Gladyr, «Podrýgı» daǵdarystyq ortalyǵy,
Farıda Sýleeva, «Gazeta dlá rodıteleı», «Qaryz ben Paryz» basylymdarynyń redaktory,
Valentına Ragoza, «Amýlet» qoǵamdyq birlestiginiń dırektory,
Oleg Soskın, «Otkrytyı mır» qoǵamdyq aqparattyq ortalyǵynyń dırektory,
Andreı Svırıdov, táýelsiz jýrnalıs.
Mine, bıyl Qazaqstannyń Táýelsizdik alǵanyna 25 jyl – shırek ǵasyr bolsa da, memlekettik tili áli nan surap jeı almaıtyn jaǵdaıda qalýyna jantalasyp, janyn salǵandardyń esimderi!
Eshkim de, eshnárse de umytylmaıdy!
Qazybek ISA
qazaquni.kz
