Qytaı áskerleri ne sebepti Túrikterden qoryqqan?

Ǵundar at ústinde júrip sadaq ata alǵan, al qytaı áskerleriniń qolynan mundaı nárse kelmegen. Sonymen qatar qytaılyqtarǵa qaraǵanda, ǵundar qar, jańbyr men jelden qoryqpaǵan.

Vý-Lıng ımperatordyń kezinde Qytaı qolbasshysy Lı Mý óz áskerlerine ǵundardan kórgen jaǵasha ádis-tásilderin úıretken. Reforma Qytaı ımperıasynda Mýng S qolbasshynyń kezinde de jalǵasqan (b.z.b. 247-210 deıin). Keıinnen Qytaı ımperıasynyń ýáziri Chao-So óz áskerlerimine reforma engizý úshinǴundardan úlgi alý kerek degen usynyspen ımperatorǵa hat joldaǵan.

«Qytaılyqtar ózge ulttarmen soǵysa bilýi kerek. Ǵundardyń jeri de, áskerı tártipteri de bizdikinen múldem ózgeshe. Olardyń jerlerinde júrip ótýge qıyndyq týǵyzatyn bıik taýlar, soqpaǵy tar shatqaldar bar. Qytaıdyń áskeri bul jerlerden óte almaıdy.

Ǵundardyń áskeri at ústinde júrip sadaq tarta alady, al qytaılyq áskerler muny jasaı almaıdy. Ǵundar qytaılyqtarǵa qaraǵanda sýyqtan, qardan, jańbyrdan, jelden, ashtyqtan jáne aptaǵan ystyqtan qoryqpaıdy.

Mundaı saltty olar ejelden ustanady. Al bizdiń negizgi  kúshimiz soqtyqpaly jerlermen júre almaıtyn arbalarǵa tańylǵan júırikterde. Qytaı áskeriniń sadaqshylary oqty uzaqqa ata alady. Alaıda, mundaı ádis óte qıyn. Ǵundardyń qolynan bulaı uzaq qashyqtyqqa oq atý kelmeıdi. Bizdiń atqyshtar qarýmen nysanaǵa dáldeı alady, ǵundar bolsa bulaı jasaı almaıdy, olarda tipti qarý qooldanatyn atqyshtar joq. Qytaılarda bul ádis ejelden beri damyǵan. Qytaı áskeri ǵundardy jaqyn jerdegi qashyqtyqta jaýlaı almaıdy. Sol sebepten de, qytaılyqtar ǵundarmen betpe-bet kezigip qalýdan saqtanýy kerek.»

Avtory: Rashad Sahıl

Aýdarǵan: Nazerke Labıhan