30.04.2014 jyly bir top qoǵam belsendileri QR Parlamenti Májilis tóraǵasynyń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva hanym men QR Premer Mınıstri Kárim Másimov myrzaǵa jazǵan hatymyzda: Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń : «Búgingi kúndi túsinip-túısiný úshin de,bolashaqtyń dıdaryn elestetý úshin de keshegi kezeńge kóz jiberýimiz kerek»,- degen sózinde ár qazaqstandyqtyń kókeıine toqyp, árdaıym jadynda saqtaıtyndaı tereń maǵyna bar. Árige barmaı-aq ótkenge kóz jibersek , HH-shy ǵasyrda jer betinde qazaq ultyndaı qasiret shekken halyq bolǵan joq! Tarıhtyń 1918, 1921-22, 1931-32 jyldarynda qoldan jasalǵan alapat ashtyqtan qazaq ultynyń jetpis paıyzy qyrylyp qaldy. On qazaqtyń jeteýi ólse, úsheýiniń jany kirerli-shyǵarly, ólmeli kúıge tústi. Tarıhı derekter solaı deıdi. Mynadaı beıbit zamanda muny oılaýdyń ózi qorqynyshty. Ǵasyrlar boıy kórgen qorlyq pen tartqan azaptyń esesine Jaratýshy qazaqqa táýelsizdik baqytyn syılady.Ultymyzdyń bostandyǵy jolynda kúreskenderi úshin qýǵyn-súrginge ushyrap, jazyqsyz atylyp ketken qaıratkerlerimiz ben asharshylyqtan mıllıondap qyrylǵan baýyrlarymyzdyń, Uly Otan soǵysynda topyraq jat jerden buıyrǵan myńdaǵan jaý júrek batyrlarymyz ben 1986 jyly Jeltoqsan kóterilisinde qyrshyn ketken jastarymyzdyń rýhtary aspanymyzda táýelsizdiktiń kók baıraǵy bolyp jelbiredi. Ókinishke oraı, azattyqtyń aq tańyn armandap ketken bozdaqtarymyzdy áli kúnge deıin óz dárejesinde joqtaı almaı kelemiz. Ultymyzdyń basynan ótken azaly kezeńderdi jadymyzda jańǵyrtý – ata-babalarymyzdyń arýaqtarynyń aldyndaǵy paryzymyz! Shynaıy tarıh- burmalaýǵa kónbeıdi. Jas urpaqtyń sanasyna ótkenniń ashshy aqıqatyn sińdire otyryp tárbıeleý – olardy ultymyzdyń basynan ótken qasyretterden saqtandyryrý úshin kerek. Osy jolda órkenıetti elderden úlgi alǵanymyz abzal. Ulttyń rýhy tarıh-tamyrdan nár alady. Qasyret ataýlynyń atasy bir. Totalıtarlyq rejımniń qoldan jasaǵan náýbetinen eshqandaı qazaq áýleti aman qutylǵan joq. Qazaqstanda ómir súrip jatqan Alash balalarynyń bári asharshylyq qurbandarynyń urpaqtary. Sondyqtan, 31 mamyrda atap ótiletin «Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý» kúnin, jazyqsyz japa shegip joqtaýsyz ketken - asharshylyq , qýǵyn-súrgin qurbandarynyń rýhyna taǵzym etetin «Qasiret kúni» dep belgileýdi usynamyz. Osy kúni memleketimizde kóńil kóteretin oıyn-saýyqtar toqtatylyp, týymyz tómen túsirilip, barlyq jerde qaraly mýzyka oınalyp, búkil halyq aza tutyp, qurbandarǵa arnap As berilip, rýhtaryna baǵyshtalyp Quran oqylyp, taǵy da basqa ıgilikti is-sharalar ótkizilýi tıis. «Óligin qurmettese, babasyn qasterlese, halyqtyń qasıeti burynǵy qalpyna túsedi», -dep Uly Konfýsıı aıtqandaı, ultymyzdyń rýhyn kóterýge talpynys jasaǵan osy qadamymyz Sizderdiń taraptaryńyzdan qoldaý tabatynyna senemiz,- degen mátinde hat joldaǵan edik. Bul hatymyzǵa QR Mádenıet vıse-mınıstrleri A.Bóribaev pen J. Omarovtan alapat asharshylyq týraly bir aýyz sóz joq: «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásiptik jáne ózge de merekeler týraly» QR Prezıdentiniń 1998 jylǵy 20 qańtaryndaǵy№327 Jarlyǵymen 31mamyr-Saıası qýǵyn-súrginder qurbandaryn eske alý kúni dep bekitilgenin málimdeımiz»-degen, resmı jaýap aldyq.
Sodan «QHA jyly» dep aıshyqtalǵan ótken 2015 jylynyń 23-shi aqpanynda Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılanǵan Májilistiń toǵyz depýtatyna«Qasiret kúnin» belgileý jaıly bastamamyzdy qoldaýlaryn ótinip: «...Solaqaı saıasatqa jaqpaǵan ulttar top-tobymen Qazaqstanǵa jer aýdaryldy. Ózi qorlyq pen qıanattyń san túrin kórip qınalyp, qasiret shekken qazaq halqy taǵdyrdyń aıdaýymen jat jerden qýylyp kelgen ulttardyń eshqaısysyn alalamady, bir úzim nanymen bólisip, baýyryna tartty...» deı kele, rejıser Erkin Raqyshev túsirgen «Asharshylyq» derekti fılminiń dıskisin qosa tapsyrdyq. Jazǵan hatymyzǵa, tek qana Roman Ýhınovıch Kım: «...usynysyńyzdy qoldaımyn. Bul eske alýdyń izgi dástúrin salýǵa múmkindik beredi. Árıne osy kúni ártúrli oıyn-saýyq is- sharalaryn ótkizý kúpirlik bolar edi. Ýaqyt- ádildiktiń tóreshisi. Osy azaly kúnder halyqtyń jadynda máńgi saqtalady»-dep azamattyq ustanym tanytty. 2015 jyly mamyrdyń 28-31 aralyǵynda«Tarıhtan taǵlym-ótkenge taǵzym» atty halyqaralyq jobanyń aıasynda, Batys Qazaqstanda ótken konferensıada osy joldar avtorynyń baıandamasyndaǵy «Qasiret kúnin» ótkizý jaıly jasaǵan usynysyn uıymdastyrýshylar jıylystyń qararyna kirgizýdi qajet dep tappady. 2015 jyldyń 9-shy sáýrinde Qazaqstan musylmandary Dinı basqarmasynyń tóraǵasy E. Maıamerov myrzaǵa kelesideı hat joldadyq. «...Qudaısyz qoǵam qurýdy kózdegen qyzyl ımperıanyń qandyqol basshylarynyń qoldan uıymdasyrǵan náýbetinen qazaqtyń jeri bos qaldy. Ashtyq jyldary Qazaqstanda ómir súrgen orys qyzy T.G. Nevadovskaıa qynadaı qyrylǵan qazaqtardy kórip:
«Aıaq alyp júre amaısyń ólikten,
Bul qorlyqqa shydaı alar qaı kisi!
Bári jumbaq: netken aýyr?Nelikten?
Bul qazaqtyń dalasynyń qaıǵysy»,-dep azaly jyr jazǵan.
Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) bir hadısinde «Qaıtys bolǵan adam óz qabirinde sýǵa batyp bara jatqan adamdaı, ol ózine bala-shaǵasynan, baýyrynan, dosy arqyly artynan keletin bir duǵany kútedi. Eger artynan duǵa kelse, ol oǵan dúnıe men dúnıedegi barlyq nárseden qymbat», - dese, ekinshi bir hadısinde: «Duǵalary qabyl boltyn adamnyń biri-zulymdyqqa ushyraǵan adamnyń duǵasy»,-degen eken.
Erjan qajy Malǵajyuly, Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Saıasat kúnde ózgeredi, al din máńgilik»,-deıdi. Búginde táýelsiz Qazaqstandy mekendegen halyqtardyń kópshiligi totalıtarlyq júıeniń zulym saıasatyna ushyrap, bir Allanyń járdemimen odan aman qalǵandardyń urpaqtary. Janazasy shyǵarylyp, júzderi jasyrylmaı ıt-qusqa jem bolǵan alapat asharshylyqtyń qurbandary bolǵan baýyrlarymyz úshin Alla Taǵaladan tilek tilep, el bolyp duǵa baǵyshtaıtyn bir kún belgileıik degen bastamany qoldaıdy dep senemiz. Jas urpaqtyń boıyna ımandylyq uryǵyn seýip, otansúıgishtikke baýlıtyn osyndaı ıgilikti sharany júzege asyrý nıette QMDB-nyń Ǵulamalar Keńesinen pátýa suraımyz. Osy oıymyz júzege asyp jatsa bilmestikten asyl dinimizden shyǵyp, basqa aǵymdarǵa ótip jatqan baýyrlarymyzǵa tosqaýyl bolary haq. Sizderge Allanyń nury jaýsyn.
İzgi nıetpen:
Ramazan QURMANBAEV – «Asharshylyq qurbandary» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy;
Kámel JÚNİSOV – jazýshy, «Asharshylyq qurbandary» qoǵamdyq birlestiginiń Qurmetti tóraǵasy;
«Asharshylyq qurbandary» qoǵamdyq birlestiginiń músheleri:
Talas OMARBEKOV-tarıh ǵylymdarynyń doktory;
Bolatbek NÁSENOV – tarıh ǵylymdarynyń doktory;
Erkin RAQYSHEV- kınorejısser;
Sara SMAǴUL – aqyn;
Qusmilıa NURQASYM- aqyn,ónertanýshy; t.b.
Osy hatymyzǵa QMDB Tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Malǵajyulynyń 2016 jyldyń 3-shi qańtarynda bergen jaýabynda: «Qurmetti Ramazan Qurmanbaev jáne zıaly azamattar,...asharshylyq kúnine memleket deńgeıinde mártebe berý nemese araıy kúndi belgileý, Zań boıynsha, memlekettik quzyretti organdardyń sheshimimen, QR Prezıdentiniń Jarlyǵymen júzege asyrylady. QMDB-dinı birlestik, «Qasiret kúnin» belgileý syndy memlekettik deńgeıdegi máseleni sheshý- QMDB quzyretinde emes ekenin habarlaımyn...», deıdi. QMDB-nyń Fatua.kz saıtynan alynǵan erejede:Pátýa sóziniń arab tilindegi maǵynas «faqıhtiń bergen pátýasy», «berilgen suraqty baıandap pátýa berdi» degen maǵynalardy bildiredi. Al, atalmysh saıttaǵy, Pátýa berýdiń jalpylaı erejesinde: «Nasty (qurandaǵy úkim beretin aıattar) jete túsiný. Bastysy nas sharıǵat ilimderi sheńberinde uǵynylýy tıis»,-delinipti. Ǵulamalardyń «Asharshylyq qurbandary» QB-niń kóterip otyrǵan máselesine pátýa berýge bolmaıtynyn sharıǵat jolymen túsindirmegeni qalaı?! Bas Múftıdiń naqty bastamaǵa «mundaı pátýa shyǵarý dinı ustanymǵa qaıshy keledi», dep úzildi-kesildi jaýap berýdiń ornyna Prezıdenttiń Jarlyǵyn qaıtalap «jańalyq» ashqany túsiniksiz boldy. Osyndaıda, « Dinniń bári Qudaıdy aıtady, biraq Qudaıǵa qul bolǵysy kelmeıdi»,-dep jarty álemdi bılegen Shyńǵysqan aıtty degen sóz oıǵa oralady. Nasıstik Germanıanyń bas ıdıology I.Gebbels: «Tarıhynan aırylǵan halyq bir urpaq aýysqanda tobyrǵa aınalady, al olardyń kelesi urpaǵyn mal sıaqty aıdaýǵa bolady», -depti. Ata kórshimiz alyp Qytaı eli ár jyldyń 4-shi sáýiriniń 4-shi juldyzynda «Qabir sypyrý» kúnin ótkizedi. Bul kúnde memleket aýmaǵynda demalys jarıalanyp, ómirden ozǵandardyń basyna baryp, ólgenderge qurmet kórsetiledi. Urpaǵynyń qamyn jep, bolashaqty boljap ketken Eskendir Muńshy babamyzdyń ýaqyttyń tezinen ótip bizdiń zamanymymyzǵa jetken ósıetinde: «Quran oqylǵan jerde men adamnyń kez kelgen pendesimen teńmin. Qan tógilgen jerde -Tektimin! Oı tógilgen jerde – teńizbin!»,-depti. Keıingi ýaqytta kún belgilep, ony merekege aınaldyrý - ishi pysqan adamnyń ermegine aınalyp barady. Degenmen, qundylyqtardyń orny aýysqan myna zamanda, pendeniń bári Allanyń ǵana quly ekenin bildirip, táýbege shaqyratyn bir kún qajet. Jylyna bir ret bıleýshi taǵynan, atqa minerler attan túsip, halyqpen birge alapat asharshylyq qurbandarynyń árýaǵyna bas ıip quran oqysa, osy ıgilikti is keler urpaqtyń sanasyna sáýle túsiretin, tárbıelik máni zor sharaǵa aınalary daýsyz.
Ramazan QURMANBAEV- «Asharshylyq qurbandary» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, «Asharshylyq», «Turar Rysqulov», «Temir narkom Temirbek» derekti fılmderiniń senarı avtory.
