Elbasy Joldaýlarynda agrarlyq sektorda etti mal sharýashylyǵyn damytý úshin arnaıy jobany qolǵa alý qarastyrylǵan bolatyn. Osy maqsatta aýyl sharýashylyǵyna qarjylaı kómek beretin «Sybaǵa» baǵdarlamasy dúnıege keldi. Ol múıizdi iri qara malynyń eksporttyq áleýetin kóterýdi kózdeıdi. «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasy aıasynda beriletin bul nesıelerdi elimizdegi qarjy ınstıtýttary júzege asyryp otyr. Mysaly, «Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory» AQ-nyń sharttaryna saı eń joǵarǵy nesıe kólemi 18 mıllıon teńge dep belgilengen bolsa, ony qaıtarýdyń eń uzaq merzimi 84 aıǵa deıin jetedi. Sondaı-aq alǵashqy 3 jyl ishinde sharýalarǵa birqatar jeńildikter de jasalady.
Bul jerde bir eskererligi, kepildik múlik retinde aýyldyq jerlerdegi qujattary zańdy tirkeýden ótken, jaǵdaıy qanaǵattanarlyq barlyq qurylys nysandary, avtotehnıkalar qabyldanady. Mal basy joq, qara-jaıy arnaıy saraptamaǵa saı kelmeıtin, jaıylymy jetkiliksiz sharýashylyqtarǵa nesıe berilmeıtinin de eskere ketken jón. Al baǵdarlamanyń basty sharty boıynsha alynǵan qarjy iri qara mal analyqtaryn taýarly mal retinde, al buqany asyl tuqymdy mal retinde satyp alýy qajet.
Osyndaı talaptarǵa ótinimderi saı kelip, «Sybaǵadan» óz sybaǵasyn alyp, sharýashylyǵyn damytyp otyrǵan eńbekqor jandar bizdiń óńirde de az emes. Solardyń biri «Qazyǵurt» aýdany, Rabat aýyldyq okrýgi, Qaraqozy Ábdálıev aýylyndaǵy «Ibragım» sharýashylyǵynyń tóraǵasy Ibragımov Baqytjan Sabzalyuly ol týmysynan tórt túlikke úıirsek bolyp ósip, sportpen de belsene aınalysyp, ata kásibimizdi damytýdy basty maqsat etipti. Osy armany oıdaǵydaı oryndalyp, memleketimiz usynǵan «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń arqasynda 2013 jyly «Agrarlyq nesıe korporasıasynan» 2%-ben 30 mln. teńge nesıe alady. Nátıjesinde aınaldyrǵan eki jyldyń ishinde, naqtyraq aıtsaq byltyr 100-ge jýyq, bıyl 100-den asa tól alǵan eńbekqor sharýa Áýlıekól tuqymyn damytý úshin baryn salyp keledi. Óz kásibin dóńgeletip qana qoımaı, sharýashylyǵyndaǵy 10 naqty jumysshynyń taban aqy, mańdaı terimen óz nesibesin tabýyna múmkindik týǵyzyp otyrǵan kásipker búginde mal basyn odan ári kóbeıtýdi kózdep otyr. İstiń kózin taýyp, iri qaradan kól-kósir oljaǵa kenelip otyrǵan 200-den asa iri qarany baǵyp, qosymsha sıyr etin óndirýdi de durys jolǵa qoıyp, jylyna 400 bastan asa iri qara maldy bordaqylaıdy. Osy eseli eńbegi úshin de memlekettik turaqty qamqorlyǵyna alynyp otyr. Jalpy búginde óńirimizdiń túkpir-túkpirinde Baqytjandaı baǵy janǵan, óz kásibiniń qyr-syryna barynsha qanyqqan atpal azamattardyń qatarynyń kóbeıip kele jatqandyǵy kóńilge qýanysh uıalatady.
Sonaý 2011 jyldan beri júzege asyrylyp kele jatqan osynaý ońdy baǵdaralamanyń uıytqy bolýymen elimiz boıynsha 55 600 analyq iri qara mal satylyp alynypty. Nátıjesinde 47 fermerlik sharýashylyq boı túzep, 50-ge jýyq sharýashylyq etti qara mal sharýashylyǵymen aınalysa bastady. Sondaı-aq satyp alynǵan mal basyn 3-4 ese asyrý úshin memleketimiz arnaıy jospar da ázirlep, qolda bar kórsetkishti barynsha ulǵaıtýda qarjylandyrý qoryn da kóbeıtip keledi.
Máselen osydan eki-úsh jyl buryn «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha «Agrarlyq nesıe korporasıasy» AQ-nyń qarjysyna 53 800 bastan astam iri qara mal satyp alynsa, qazirgi tańda bul baǵyttaǵy jumystar qarqyndy túrde júrgizilýde. Osydan 4 jyl buryn bul «Sybaǵa» baǵdarlamasyn qarjylandyrý nesıe seriktestikteri arqyly iske asyp, bul baǵdarlamanyń baıandylyq tabýy jolyndaǵy josparly jumystar bizdiń óńirden bólek, Almaty, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanaı oblystarynda da keńinen qolǵa alyna bastady. Elbasy tapsyrmasyna oraı iri qara maldy eksporttaý kólemin bıyl 60 myń tonnaǵa jetkizý josparlanǵany barshamyzǵa belgili. Osy úshin shetelden mal basy kóptep satylyp alynyp, fermalar, bordaqylaý alańdary qurylyp jatyr. Bylaısha aıtqanda, boıynda jigeri, kúsh-qaıraty bar, qolynda qural-saımany saqadaı saı turǵan, turaq-jaıy túp-túgel sharýa úshin «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń bereri kóp-aq.
Al, «Qunan» baǵdarlamasy týraly keńirek aıtar bolsaq, bul baǵdarlama jylqy qumar jurt úshin jaǵymdy jańalyq ispetti edi. Osy jylqy sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan «Qulan» kredıtteý baǵdarlamasynyń basty maqsaty etti jáne etti-sútti jylqy basyn ulǵaıtý bolsa, qarapaıym sharýany jylqylardyń analyq basyn kóbeıtýden bólek, asyl tuqymdy aıǵyrlardy satyp alý qatty qyzyqtyrýda. «Jylqy minezdi halyqpyz» dep jıi aıtatyn halqymyz úshin bul baǵdarlamanyń erekshe bolatyn da jaıy bar. Sebebi, jylqy qazaqy tórt túlik mal ishindegi eń qasıettisi, qazaq úshin eń qymbaty. Halqymyzdyń ony jyrǵa qosyp, tynys-tirshiliginde keńinen qoldanyp, qasıetin joǵary baǵalaǵanyn aıtpaǵannyń ózinde ózindeı erkindikti súıgen, bostandyqtyń beınesi ispetti qanatty janýarǵa degen keıingi tolqynnyń qurmetin arttyrýǵa, maqtanysh sezimin qalyptastyrýdyń da mańyzdy zor dep bilemiz. Demek, oblysymyzda jylqy malyn asyldandyrýǵa baryn salyp júrgen otandastarymyzdyń qarasy kóbeımese, azaımaıtyny anyq.
Solardyń qataryna mamandyǵy esepshi bolǵanmen ózi jylqy sharýashylyǵyn qolǵa alý arqyly tabysy eselenip, esebi túgeldengen Ordabasy aýdany, Bórjar aýyldyq okrýgi «Sabyr» sharýashylyǵynyń tóraǵasy Janysbaev Talǵatty jatqyzýǵa bolady. El aǵasy jasyndaǵy jylqy dese ishken asyn jerge qoıatyn Talǵat baýyrymyz 2006-2007 jyldary óz qarajatymen 120 bas, 8 aıǵyrymen sharýashylyǵyn júrgize bastaǵan. Al, «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasy óńirimizde keńinen qanat jaıyp, nátıjeli jemisin bere bastaǵan tusta, naqtyraq aıtsaq byltyrǵy jyly ol kásibin keńeıtý maqsatynda «Agrarlyq nesıe» korporasıasynan «Qulan» baǵdarlamasy boıynsha 7 paıyzben 30 mln.teńge alǵan bolatyn. Búginde sol qomaqty qarajatty qasıetti túlikti kóbeıtýge jumsaǵan sharýaqor Talǵat aǵamyz qazaqtyń jaby jylqy tuqymyn damytý úshin aıanbaı ter tógip keledi. 6 aıda bir ret 3,5 mln. teńgeden nesıe tóleıtin ol sharýashylyǵyna 4 jumysshyny qabyldap, 200-den asa jylqyny baǵyp, qaraýda. Oǵan qosymsha jylqy etin óndirýge de bel sheshe kirisip, jylyna70 bastan asa maldy bordaqylap otyr. Tektiliktiń nyshanyn tekti janýardan tapqan qazaqy qara shańyraqtyń ıesi Talǵat Janysbaev kókpar dese de delebesi qozyp otyratyn shabandozdyń biri. Biz de Janysbaev Talǵattaı jany jylqyǵa jaqyn jaısań jandar kóbeıgen ústine kóbeıe tússe, bul sharýashylyqtyń aıaǵynan tik turyp, tabysty kásipke aınalaryna kúmán keltirmeımiz.
Endeshe «Qulan» jáne «Sybaǵa» memlekettik baǵdarlamalary boıynsha oblysymyzda mal sharýashylyǵyn órkendetýge laıyqtalǵan «100 naqty qadam» Ult jospary mindetterine saı kásipkerlikke óz úlesin qosyp júrgen azamattarǵa da aıtar alǵysymyz az bolmaýy kerek dep bilemiz.
B.Úsenbekov
OQO aýyl sharýashylyǵy basqarmasy,
mal sharýashylyǵy jáne mal tuqymyn asyldandyrý bóliminiń
jetekshi mamany
