Búgingi kúni qazaqtyń salt-dástúrin, ónerin dáriptep júrgender kóp emes. Osy máseleni qolyna alyp, ult ónerin ulyqtaýdy paryz etken ánshilerimizidiń biri – Shaba Ádenqulqyzy. Belgili ánshi, kompozıter, kóptegen ánderdiń avtory, kásibı mýzykant Shaba Ádenqulqyzynan «Qamshy» portalynyń tilshisi suhbat aldy.
Shyǵarmashylyq jańalyqtaryńyz jaıynda aıtyp ótseńiz?
Bıylǵy jyldyń jazynan bastap shyǵarmashylyq jolǵa qaıtadan kiristim. Eń birinshi aıta ketetin jańalyǵym – kúıeýim ekeýmiz dýet bolyp, án aıtýǵa kirisken edik. Osy ýaqytqa deıin birtalaı ánder jazdyryp, beınebaıandar túsirdik. Jazda «Týǵan jer» atty ánimizge beınebaıan túsirdik. Beınebaıanymyz halyqtyń kóńilinen shyqty, joǵary baǵalaryn berdi.
Osy jaqynda meniń oryndaýymda«Úrı-aı» degen halyq áni jaryqqa shyqty. Kishkentaı ǵana halyq ánine ózim qaıyrma qosyp, óńdep, jaryqqa shyǵardym. Ándi oryndaýymnyń eki maqsaty boldy: birinshisi – halyq ánderin nasıhattaý bolsa, ekinshisi – dástúrdi nasıhattaý. Onyń ishinde halqymyzdyń eń ádemi, júrekti eljireter dástúrleriniń biri – qyz uzatý dástúrine arnaıy toqtaldyq. Biraq eski dástúrmen emes, jańa zaman aǵymymen júrdik. Ózderiń qarap, baǵasyn berersińder. Eń úlken jańalyǵymyz – osy.
Bolashaqtaǵy josparlarymyzǵa keletin bolsam, halyq arasynda taralǵan besik jyrlarynan álbom jasamaq oıymyz bar. Qazirgi ýaqytta kóptegen aqyndarmen jaqsy qarym-qatynasta bolyp, olarǵa besik jyryna arnap sózder jazdyryp, jınaqtap jatqan jaıymyz bar. Ult úshin úlken tárbıe bolatynyna senemin. Sebebi, besik jyryn tyńdap, salt-dástúrdi qurmettep ósken bala jaman bolmaıdy.
Joldasyńyz da óner adamy eken. Bir otbasynda eki óner adamnyń bolǵany sizderge qıyndyq týǵyzbaı ma?
Iá, joldasym – akter, T. Júrgenov atyndaǵy óner akademıasynda ustazdyq qyzmet atqarady. Ekeýmizdiń de óner adamy bolǵanymyz qıyndyq týǵyzady dep aıta almaımyn. Ónerge qatysty taqyryptardy ekeýmiz birge talqylaımyz, ózara aqyldasyp otyryp, ortaq sheshimge kelemiz
Ulyńyz da óner adamy bolǵanyn qalar ma edińiz?
Ulym óner jolynda óziniń izin qaldyramyn dese, oǵan qarsylyǵym joq. Kez-kelgen ata-ananyń bir ǵana tilegi bolady ǵoı. Balasy aman-esen ósip, bıikterdi baǵyndyryp, úlken azamat bolsa eken deıdi. Bizdiń de oıymyz – osy.
Jaqynda «Halyqaralyq qazaq tili qoǵamy» medalimen marapattalǵan ekensiz? Osy marapattaýdyń sizge berilgeni beker emes qoı, sebebin aıtyp ótseńiz?
9-jeltoqsanda «Elge kelip eleýli boldym» atty Qusman Kárimuly uıymdastyrǵan shyǵarmashylyq kesh bolǵan. Sol keshke únemi qatysyp júrgen, qoǵamǵa paıdasy sińgen ártisterdiń basyn qosý – jyl saıynǵy dástúrge aınaldy. Medal sol keshte berilgen.3 dárejege bólip berdi. Men birinshi dárejeli syılyqqa ıe boldym.
Sizdi kompozıtor retinde de tanımyz. Osy ýaqytqa deıin neshe ánińiz taralyp, jurtqa tanyldy?
Osy ýaqytqa deıin qyryqqa tarta ánim jazyldy. Tanymal bolǵandary – kóbine ózimniń oryndaýymdaǵy ánder. Muqaǵalıdyń «Sen shynymen joǵaldyń ba?» áni, «Týǵan jer» atty ánim halyq arasynda jaqsy tanymaldylyqqa ıe.
Ár suhbat alyp jatqan adamǵa «Qamshy» portalynyń qoıatyn dástúrli suraǵy bar. Siz mádenıet salasynda jumys jasap kelesiz. Qolyńyzda bılik bolsa, mádenıet salasy úshin ne ister edińiz? Elińiz úshin ne ister edińiz?
Qazaq ult bolyp jaralǵaly ulttyq dástúrli mýzykasymen ómirin baılanystyrǵan. Óner dese, ishken asyn jerge qoıatyn halyq bolǵan. Al, qazirgi ýaqytta distúrli ónerimiz quldyrap bara jatyr. Eger sondaı múmkindik berilgen jaǵdaıda, eń birinshi qazaǵymyzdyń dástúrli mýzykasyn dáripteýge kóp kóńil bóler edim. Birneshe jyl buryn telearnalardan «Qazaqtyń dástúrli 1000 áni» men «1000 kúıi» syndy baǵdarlamalar jıi kórsetiletin. Búgingi kúni joqtyń qasy. Osyndaı dástúrli mýzykaǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardyń kóbeıýin qadaǵalar em.
Sizdiń oıyńyzsha, bizdń shoý-bıznestiń aqsap jatqan tustary bar ma?
Qazirgi kezde bir-eki óleń jazdyrtyp, daýystaryn óńdep, beınebaıandar túsirip, halyq arasynda tanylyp ketken ánshilerimiz kóp. Sahna – shynaıy talanttardyń júretin orny.
Qazirgi tańda siz kóptegen qyzdardyń uzatylýyna atsalysyp júrsiz. Qazaq qyzdaryna qandaı aqyl-keńesterińizdi aıtar edińiz?
Internet paraqtaryn ashyp qalsań, qyzdardyń neshe-túrli sýretterin kóresiń, ashyq-shashyq kıingenderine qarap, óziń ishteı qysylasyń. Qazaqtyń qaragóz qyzdaryna aıtarym – óte ashyq-shashyq kıinbeńder. Qaterli isik degen jaman aýrý eń birinshi ashyq kıingen qydarda paıda bolady eken. Densaýlyqtaryńdy kútińder. Onyń ústine ondaı qyzdardy eshkim kúıeýge almaıdy. Jigitterdiń ermegine aınalasyńdar. Tárbıeli, ıbaly, ádepti bolyńdar. Jáne eshqashan da ózge ultqa turmysqa shyqpańdar. Óziniń qazaq qanyn saqtasyn sińlilerim.
Suhbattasqan: Gúlim Jaqan
