Elbasy Nursultan Nazarbaev qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshiremiz dep málimdedi. Bul týraly 12 sáýirde «Qamshy» aqparattyq agenttigi habarlaǵan bolatyn.
«Men elimiz myqty ári jaýapkershiligi joǵary Birtutas Ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyz jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastarymdy ortaǵa salýdy jón kórdim» deı otyra QR prezıdenti «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańartý» maqalasyn jarıalaǵan bolatyn. Atalmysh maqalanyń «Taıaý jyldardaǵy mindetter» degen bóliminde qazaq tilin latyn álipbıine kóshirýdiń mańyzdylyǵy aıtyldy.
Alaıda, mundaı sheshim Reseı halqyna unamaı qalǵan sekildi, jańalyqty ashýmen qabyldaǵandar tabylyp jatty. Degenmen, Qazaqstannyń orys tildi 30% turǵynyna reformanyń qatysy joq ekenin aıta keken jón.
Eske sala keteıik, qazaq halqy XX ǵasyrda tilge qatysty eki túrli reformany bastan keshti: 1923 jyly arab álipbıinen latynǵa kóshti, al, 1940 jyly kırıllısaǵa aýysty. Búgingi tańda Qazaqstan turǵyndarynyń teń jartysy orys tilinde jazyp, sóıleıdi. Sonymen qosa, Reseıdegi áleýmettik jeli paıdalanýshylary Nazarbaev buıryq etken úkimdi satqyndyq retinde sanady. Tipti, Qazaqstannyń ózinde atalmysh reformany jańa zamanǵa laıyq emes dep qarsylyq tanytyp jatqandarydń qarasy kóbeıdi.
Máselen, Tvıtter qoldanýshysy óz paraqshasynda bylaı degen: «Satqyn qazaqtar latyn álipbıine kóshpekshi. Kezinde orystar qazaqtardyń janyn alyp qaldy, jer berdi. Al, olar jaqsylyqty osylaı qaıtara ma?»
Latyn álipbıine kóshý týraly Nazarbaevtyń aıtyp kele jatqanyna birneshe jyldar boldy. Al, bul joly naqty latyn álipbıine kóshý jóninde «jol kartasyn» daıyndaý jumystary iske asyrylýy tıis, 2017 jyly karta daıyn bolýy kerek. Aldaǵy 8 jylda tildiń reformalanýy úshin atqarylar is kóp. Latyn álipbıin bilmeıtin mıllıondaǵan adamdardy úıretý kerek, arnaıy pedagogtar jaldaý kerek, kitaptardy qaıta basyp shyǵý kerek.
Azattyq Radıosy latyn álipbıine kóshý jóninde saıasattanýshy Aıdos Sarymnyń pikirin surastyrdy. Saıasatkerdiń pikirin «Qamshy» aqparattyq agenttigi qazaq tiline aýdaryp, qysqasha mazmunyn oqyrmandar nazaryna usynady:
Onyń aıtýynsha, latyn álipbıine kóshý Qazaqstan úshin asa paıdaly. Bul qazaq halqy endigi orys áleminiń yqpalyna táýeldi bolmaıdy degen sóz.
Iá, orystarǵa táýeldi bolmaý bar qazaqtyń armany shyǵar, bálkim.
Saıasatker «latyn álipbıine kóshýge qadam osydan 5 jyl buryn da qarastyrylǵan. Alaıda, bıliktegi orysquldardyń kesirinen júzege asyrý múmkin bolmady. Al osy joly aqıqatqa aınalary sózsiz» deıdi. Bul qadam Qazaqstanǵa ózindik geosaıası jáne órkenıetti tańdaýlaryn ashyq jasaı alatyn úlken múmkindik ákeletini sózsiz.
Sondaı-aq, latyn álipbıine kóshken jaǵdaıda ony tek memlekettik tildi, ıaǵnı qazaq tilin meńgerip, qazaq tilin qoldanatyn azamattarǵa ǵana qatysty ekenin aıtyp qaldy. Qoǵam bul máselege oń kózqaras tanytatynyna senimdi. Alaıda, qarsy taraptardyń da bolatyny anyq. Máselen, úlken býyn úshin bul jańalyqqa qaýippen qaraýy múmkin deıdi saıasatker. Sebebi, tilge qatysty tańdaý – halyqtyń taǵdyryn sheshetin tańdaý. Al latyn álipbıin tanyp qalǵan jas býyn ókili atalmysh reformaǵa oń kózqaras tanytady.
Al, tildik reformadan keıin Qazaqstan Ýkraınanyń keıpin kıip júrmeı me degen suraqqa bylaı dep jaýap qatty:
«Joq, men Ýkraınamen salystyra almas edim. Qazaqstannyń jaǵdaıy múldem bólek. Bizde turǵyndardyń 22%-y orystardan turady. Latyn álipbıin qoldaný negizinen qazaqtarǵa ǵana qatysty. Qazaq tilin jetik meńgergen adam úshin bul qıyndyq týǵyzbaıdy. Al, orystarǵa keletin bolsaq, latyn álipbıiniń olarǵa qatysy joq. Kóterilip qaıtpek? Báribir qazaq gazetterin, saıttaryn oqymaıdy ǵoı».
Bul eń aldymen ózimizdiń ishki máselemiz. Al Reseı halqynyń pikiri qaralmaıdy. Ózderiniń orys arnalaryn qalaı kórse, sol qalpynda jalǵastyra bersin, kırıllısamen jazylǵan gazetterin, saıttaryn qalaı oqyp júrse, solaı oqı bersin. Al, ishki saıası máselemizge aralaspasyn dep ashyǵyn aıtty saıasatker.
