Tústi de azaptaý maqsatynda paıdalanýǵa bolady eken. «Aq bólme» dep atalatyn bólme adam psıhologıasyna keri áser etetin qaýipti tásilderdiń bir túri. Iran soǵysynda mundaı azapatýdyń túri beleń alǵan.
«Aq bólme» - tutqyndardy jazalaý úshin oılap tabylǵan ádistiń túri.
Tutqyndy aq qabyrǵaly bólmege qamap qoıady. Kórpe, kıim, bólmedegi kez-kelgen dúnıe aq tústes. Tamaǵy da pisiriligen áppaq kúrish boldy. Aq bólme ǵana bolsa jaqsy ǵoı, bólmeniń ishinde bir jańǵyryq bolmaıdy, múlgigen tynyshtyq. Tutqyn bólmede jalǵyz bolady, aralasatyn eshkimi joq. Eger dárethanaǵa shyqqysy kelse, esiktiń astynan kúzetshige sıgnal retinde aq qaǵaz kórsetedi eken. Kúzetshiniń aıaq-kıiminiń sybdyry da estilmeıdi. Sebebi, sottalýshy óz qımylynan ózge bir dybys esitmeýi kerek.
Baıqaǵanymyzdaı, bul azapatý túri urý, qınaý syndy fızıkalyq kúsh qoldanýdan turmaıdy. Alaıda, soqqyǵa alý arqyly qınaǵan jaqsy ma dep qalasyń. Sebebi azaptaýdyń mundaı túrin qoldaný barysynda adamnyń mıy ishten búlinedi, ıaǵnı, soqqy tikeleı mıǵa túsedi. Bul ádistiń maqsaty – adamdardyń boıyna qorqynysh uıalatý. Tutqyndaǵy adam ózin jeke tulǵa retinde joǵaltyp alady. Óziniń kim jáne qaıdan kelgenin, tipti tanystaryn esine túsire almaıtyndaı jaǵdaıǵa jetedi. Aq túske baılanysty fobıa paıda bolady.
«Aq bólme» Irannyń revolúsıalyq gvardıasynda paıdalanyldy. Al tutqyndardyń qatarynda kóbine tilshiler bolǵan. Sondaı tutqyndardyń biri – Ámir Fahravar. Ol basynan ótken azaptaýdy qınalyp eske túsire otyra, sıpattap berdi. Fahravardyń isi 2004 jylǵy «Halyqaralyq amnıstıa» uıymynda qujattaldy.
2004 jyly Ámir Fahravar 8 aı boıy «Aq bólmede» tutqyndalǵan. Búgingi tańda basynan ótken sumdyq oqıǵany qorqynyshpen eske alady.
«Men ol jerde 8 aı boıy otyrdym, nátıjesinde ata-anamnyń beınesin esime túsire alar emespin. Bostandyqqa shyqqanymnyń ózinde meni deni saý adam dep ataý múmkin emes edi» deıdi Fahravar.
Mundaı úlgidegi azaptaý Irlandıada, AQSH-ta, sondaı-aq Venesýelada bolǵan. «Aq bólmege» kirgen kez-kelgen adam qaıta óz qalpyna kele almaıtyn jaǵdaıǵa túsedi.
Daıyndaǵan: Gúlim Jaqan
