Múgedekterdi áleýmettik qorǵaý júıesin kúsheıtý maqsatynda zańǵa táýeldi aktilerdi jetildirý jumystary júrgizildi dep jazady Qamshy aqparattyq agenttigi. Olar:
- tirek-qımyl apparaty buzylǵan, kórý jáne estý qabileti nashar múgedekterge arnalǵan jumys orny standarttary bekitildi;
- múgedekterge beriletin tehnıkalyq kómekshi (ornyn toltyrýshy) quraldar men arnaýly júrip-turý quraldarynyń tizbe sheńberinde tehnıkalyq ońaltý quraldary kezeń-kezeńimen jańartyldy. Jalpy keńeıtý Tizbeni 60 % ulǵaıtýǵa múmkindik berdi (32-den 55 buıym túrlerine deıin);
- kiriktirilgen arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý standartynyń jobasy ázirlendi. Onyń úlgisi Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi áleýmettik jańǵyrtý tujyrymdamasyn oryndaý maqsatynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń bazasynda pılottyq rejımde synaqtan ótkizilip jatyr;
- Qazaqstan Respýblıkasynda ınklúzıvti bilim berýdi damytýdyń tujyrymdamalyq tásilderin jáne 2015 – 2020 jyldarǵa arnalǵan ınklúzıvti bilim berý júıesin odan ári damytý jónindegi is-sharalar kesheni bekitildi. Inklúzıvti bilim berýdi damytý ındıkatorlary bilim berýdi damytýdyń 2011 – 2020 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik baǵdarlamasyna engizildi.
- Joǵaryda atalǵan sharalardyń qajettiligi elimizde turatyn 651,9 myń múgedektiń quqyqtaryn qamtamasyz etý men ómir súrý sapasyn jaqsartýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Olardyń 62,8 %-y eńbekke qabiletti jasta, 25%-y zeınetkerlik jasta, al 12,1%-y 18 jasqa tolmaǵan.
Kóp deńgeıli memlekettik kómek jáne áleýmettik qoldaý sheńberinde múgedektigi bar adamdarǵa:
a) ár túrli áleýmettik járdemaqylar:
- múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy,
- arnaıy memlekettik járdemaqy,
- múgedek balany tárbıeleýshige aı saıynǵy járdemaqy,
- úıde oqıtyn múgedek balalarǵa materıaldyq qamtamasyz etý,
- eger otbasynyń tabysy tómen bolsa múgedektigi bar adamdar ataýly áleýmettik kómek, turǵyn úı kómegin taǵaıyndaýǵa, balalary bolsa 18 jasqa deıingi balalary bar otbasylarǵa beriletin memlekettik járdemaqy taǵaıyndaýǵa júginýge quqyly, jergilikti ókiletti organdardyń sheshimi boıynsha qosymsha áleýmettik qoldaý.
b) tegin medısınalyq kómektik kepildik berilgen kólemi sheńberinde tegin medısınalyq kómek jáne dári-dármekpen qamtamasyz etý;
v) organızmniń joǵaltqan fýnksıalarynyń ornyn toltyrýǵa tegin tehnıkalyq ońaltý quraldary men jeke kómekshiniń, ymdaý tili mamanynyń qyzmetteri;
g) keshendi arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý arqyly qıyn ómirlik jaǵdaıdan shyǵýǵa járdemdesý.
Anyqtama: arnaýly áleýmettik qyzmetter naryǵynda 700-den astam memlekettik (stasıonarlyq úlgidegi 107 medısınalyq-áleýmettik mekeme, 51 kúndizgi bólimshe, 21 ońaltý ortalyǵy, úıde áleýmettik kómek kórsetetin 510 bólimshe, 25 áleýmettik beıimdeý ortalyǵy) jáne 103 úkimettik emes uıym (nemese 5 myńnan astam adamdy qamtıtyn jalpy uıymdar qurylymynyń 12%-yn quraıdy) qyzmet kórsetedi.
Múgedekterdiń quqyqtaryn áleýmettik qorǵaý júıesiniń basty prınsıpi múgedekterdi qoǵamǵa etene aralastyrý bolyp tabylady:
a) bundaǵy basty baǵyttardyń biri qoljetimdi orta qurý bolyp tabylady. Áleýmettik ınfraqurylym obektilerinde qoljetimdi orta qurý, onyń basty tetigi – múgedekter úshin birinshi kezekte mańyzdy 36 myń obektini pasporttaý jáne olardy beıimdeý.
2017 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha jergilikti atqarýshy organdar josparlaǵan 28,9 myń (80,3 %) áleýmettik ınfraqurylym obektisiniń 31,1 myńy pasporttaldy.
Anyqtama: Búgingi tańda Aqmola, Aqtóbe, Almaty, Qostanaı, Qyzylorda, Soltústik Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda josparlanǵan obektilerdiń 100 %-y pasporttalǵan. Mańǵystaý (56,6 %) jáne Qaraǵandy (82,8 %) oblystarynda, Astana (53,3 %) jáne Almaty qq. (79,5 %) pasporttaý jumysy jospardan tómen júrgizilgen.
Obektilerdiń jalpy sanynan pasporttaý boıynsha jumys Jambyl (29,8 %), Mańǵystaý (35,3 %), Shyǵys Qazaqstan (58,5 %) oblystary men Astana (36,3 %) jáne Almaty (79,5 %) qalalarynda nashar júrgizilýde.
Pasporttalǵan obektilerdi beıimdeý tetikteriniń biri retinde Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasynyń (buǵan deıin «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy 2020» baǵdarlamasynyń) quraldary (ınfraqurylym jobalaryndaǵy jóndeý jumystary) men jergilikti atqarýshy organdar tartqan qarajat paıdalanyldy.
Anyqtama: Obektilerdi beıimdeýdiń josparlanǵan máninen eń tómen kórsetkishi Qaraǵandy (59,8 %), Mańǵystaý (61,7 %), Soltústik Qazaqstan (62,7 %), Aqtóbe (62,8 %), Qostanaı (64,0 %) oblystary men Astana (33,7 %) jáne Almaty (58,2 %) qalalaryna tıesili.
b) múmkindikteri shekteýli 144,8 myń balany bilim berý ortasyna qosý úshin ınklúzıvti bilim berýdi damytý. BǴM aqparatyna sáıkes búgingi kúni 3 289 jalpy bilim beretin mektepte balalardy ınklúzıvti oqytý úshin jaǵdaı jasalǵan.
Qazaqstanda arnaýly bilim berý uıymdarynyń mynadaı jelileri jumys jasaıdy:
- 42 arnaýly balabaqsha, onda sóıleý qabileti, ıntellekti, tirek-qımyl apparaty, psıhıkalyq damýy, estý jáne kórý qabileti buzylǵan 5 160 bala jáne jalpy mektep jasyna deıingi uıymdaryń 193 arnaýly tobynda 8 754 bala tárbıelenip, oqyp jatyr;
- 97 mektepte múmkindikteri shekteýli, onyń ishinde múgedektigi bar 14 275 bala orta bilim alady;
- 58 psıhologıalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq konsýltasıa (PMPK) jáne 149 psıhologıalyq-pedagogıkalyq túzeý kabıneti bar, onda múmkindikteri shekteýli 144 myńnan astam balaǵa psıhologıalyq-pedagogıkalyq túzeý qyzmetteri kórsetiledi.
- arnaýly bilim berý uıymdarynda 6 myńnan astam pedagog jumys isteıdi;
- tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý (TjKB) júıesinde 163 kolejde (barlyǵy 817 kolej) múgedektigi bar 2 myńnan astam balany oqytý úshin jaǵdaı jasalǵan.
Búginde joǵarǵy oqý ornynyń (JOO) 374 stýdentiniń múgedektigi bar, onyń ishinde 46 % – áıelder.