Men 1962 jyly Qytaıdan kelgende «Sońǵy kóshti» jazam dep jınaqtaǵan materıaldarymnyń bári ózimde boldy. Sol kezde jazylan qoljazbalar áli bar. Shyǵarmaǵa qatysatyn keıipkerlerdiń ulty, qyzmeti, jasy, aty bári saqtalǵan. Men buryn Kaz Gýd-dyń eki kýrsyn oqyp ketkem. Araǵa 4 jyl salyp qaıta keldim oqý ornyna. Menimen birge oqýdy bastaǵan Maǵaýın, Kekilbaevtar qyzmetke kirisip ketken. Men úsh jyl boıy kúndiz-túni kitaptan bas almaı oqydym. Jaı oqýlyqtar emes, bir kezderi orysshaǵa tisimiz batpaı júrgende oqylmaı qalǵan kitaptar edi. Japon ádebıeti, latyn amerıkasynyń shyǵarmalary bar. Basqalardy basyp ozbasam da, qýyp jettim. Ol kezde ádebıetke keletin adam birneshe baspaldaqtan ótýi tıis bolatyn. Shaǵyn kitabyń shyqpasa, roman jazýǵa ruqsat joq. Birden roman jazdym dep kóterip ákelseń, qabyldamaıtyn. 1966 jyly «Jas dáýren» deıtin óleńder jınaǵym shyqty. 1968 jyly «Qazdar qaıtyp barady» degen áńgimeler jınaǵym shyqty. 1969 jyly jastarǵa arnalǵan «Kókeıkesti» atty romanym jaryq kórdi. Mine osydan keıin Sońǵy kóshke kiristim. Birinshi tomyn 1970 jyly bitirdim. Biraq onyń shyǵýy qıyn boldy. Ol kezde «Jazýshy» baspasynda isteımin. 4 dana etip kóshirip, baspaǵa ótkizip qoıdym. Biraq zań boıynsha shyǵarmaǵa lısenzıa berilýi úshin, saraptamadan ótý kerek. Mynaý jaraıdy basylsyn degen. Biraq soǵan saraptap pikir aıtatyn adam tabylmady ǵoı. Bilmeıdi eshkim. Bir danasyn Ortalyq kompartıaǵa, bir danasyn Qaýipsizdik komıtetine jáná bir danasyn akadmeıaǵa jiberdim. Bir-eki aıdag soń tildeı qaǵazǵa jazylyp, jaýap keldi. Kórkemdigine eshqandı syn joq, biraq ishindegi oqıǵalarǵa qatysty biz jaýap bere almaımyz, bizde mundaı maman joq dedi. Shyńjańdaǵy, Qytaıdaǵy qazaqtar týraly bizde eshqandaı málimet joq dep qaıyrdy. Ol jaqta qazaq bar ekenin aıtapǵan ǵoı jasyryp. Qaýipsizdik komıtetinen kelgen hatta muny Máskeýge jiberý kerek dep kórsetilipti. Máskeýde Shyǵys elderine zertteıtin ınstıtýt bar eken. qytaı, japon ádebıetin zertteıtinder sonda otyrady eken. Tez arada orys tiline aýdartyp, atalǵan ınstıtýtqa jiberińizder dedi. Ol kezde Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ánýar Álimjanov, ekinshi Hatshy İlıas Esenberlın bolatyn. Odaqtan aqsha bólip, eki adamdy ortadan shyǵaryp, orysshaǵa aýdartty. Ǵabbas Jumabaev pen Tóleý Shahanov aýdaryp shyqty. 3 aıdan soń aýdarmany Ánýar Álimjanovtiń hatymen Máskeýdegi Qıyr shyǵys ınstıtýtyna jiberdi. Máskeý jaqta da 5-6 aı jatyp qaldy. Jaýap keldi. Keremet jazylypty. Ol da mende saqtaýly tur. «Juldyz» jýrnaly 9,10,11 sandaryna basyp shyǵardy. Bul 1973 jyl bolatyn. Sherhan Murtaza «Juldyz» jýrnalynyń Bas redaktory edi. Máskeýden kelgen hattyń aýdarmasyn salyp, jýrnalǵa jarıalap jiberdi. «Juldyzdyń» sol kezdegi tırajy 196 000 bolyp shyqty. Osylaısha el arasynda birden tanymal jazýshyǵa aınalyp shyǵa keldim. Keıipkerlerimniń kóbisi ómirde bar. Keıbirin tipti atyn ózgertpeı berdim. Etnograf aqsaqalymyz Jaǵda Babalyqulyn polkovnık Jaǵypar dep ózgerttim. Bashpaı degen sol ólkedegi ataqty ýálı boldy. Bir ózinde bir sovhozdyń maly bar edi. Ulttyq tóńkeriske qatysqan. Qatysýshylardyń astaryna at bergen, qarý jaǵynan kómektesken. Osy kisini kirgizdim. Ospan batyr bar. Bireýler ústimnen aryz jazypty. Ataqty baıdy jazdy dep. «Juldyz» jýrnalna terilip jatqan. Sonda ózgertýge týra keldi. Bashpaıdyń atyn Jasybaı dep ózgerttim. Ospannyń atyn Qosaı batyr dep berdim. Keıin kitap shyqqanda basty keıipkerlerdiń atyn sol kúıinde qaldyrdym. Osyndaı qıynshylyqpen shyqty ǵoı kitap. Sońǵy kóshtiń jazylýynan, basylýy qıyn boldy dep eske aldy sol kezdi jazýshy.

baq.kz