Ómirdiń máni de, sáni de, qýanyshy da – bala. Oıynda bir jamandyǵy joq búldirshinderge qaraısyń da shynaıy tazalyqty, páktikti kóresiń. Olardyń janynda ózińdi de bala sezinesiń. Kóńilderiniń aqtyǵy, meıirimge toly júrekteri, shynaıylyqqa toly sezimderi... Eshteńe de ózgermesteı kórinedi. Sol qalpynda er jetse eken dep tileısiń. Bir jamandyqqa urynbasa eken dep qyzǵyshtaı qorısyń. Solardyń bolashaǵy úshin ýaqytyńdy sarp etesiń, solar óssin, solar ónsin deısiń. Oqysyn, bilim alsyn, tárbıeli azamat bolsyn deısiń taǵy. Sebebi, bolashaq – búgingi sábıdiń, búgingi búldirshinniń qolynda. Búgingi búldirshin qandaı tárbıe alsa, erteńgi bolashaqtyń beınesi dál sondaı bolady. Búgingi búldirshin neni kórip ósse, erteń halqyna sony isteıdi. Tek otbasyndaǵy tárbıe jetkiliksiz, balany memleket tárbıeleıdi, bılik tárbıeleıdi, qoǵam tárbıeleıdi. Qoǵamnyń ár tulǵasy – sábı úshin tárbıeniń kózi.
Búgingi búldirshin neniń kýási? Bul suraqqa jaýap bermes buryn búgingi qoǵam qandaı, sony aıta keteıik. Búgingi zamannyń kórinisin kóz aldyma elestetý úshin bir sátke kózimdi jumdym. Kóz aldyma kelgeni: urlyq, tonaý, jeý, jymqyrý, úlkenderdiń turmys jaǵdaıyndaǵy qıyndyqtary, qarakóz qyzdarymyzdyń kórip jatqan zorlyǵy, taǵysyn taǵy taýsylar emes. Bálkim tek meniń aınalam dál osyndaı shytyrmanǵa toly shyǵar, bálkim men asyra siltep jatqan shyǵarmyn. Biraq boıymdy belgisiz úreı bıledi. Al búldirshinderimizdi oılaǵanda denem tipten túrshikti. Nege deısizder ǵoı? Kóz aldyma balalardyń jylaǵan ashshy daýystary estildi, sóıleı almaıdy, ne bolyp jatqanyn ózderi de túsinbeıdi. Biraq dál sol ýaqytta ol búldirshin bir pedofıldiń qurbanyna aınaldy. Mine, búgingi qoǵamnyń kórinisi osyndaı jáne búldirshinderimizdiń kórgen qorlyǵyn sol qoǵamnyń eń soraqy kórinisi dep bilemin.
Zarlap qalǵan ana, bolashaǵyna balta shabylǵan bala. Iá, jańalyqtardan qaraımyz, ananyń zaryn estımiz, balanyń psıhıkasyna keri áser tıdi degen psıhologtyń aıtqanyn qulaǵymyz shalady, densaýlyǵyna zaqym keldi degen dárigerdiń ashshy sózine júregimiz aýyrady. Syrttaı kórip bir kúrsinemiz de, umyt bolady. Al sol búldirshindi qurbanyna aınaldyrǵan pedofıl, tipti haıýan desem artyq bolmas, jaı ǵana sottalady. Birneshe jyldan keıin bostandyqqa shyǵyp, istegen isin qaıta jalǵastyrady. Biraq basqa balaǵa baryp soqtyǵady. Taǵy kúrsinemiz. Basqa ne isteımiz? Bizdiń qolymyzdan keler shara bar ma? Al sondaı zombylyqty kórip ósken baladan qandaı er azamat, qandaı qarakózdi qyz shyǵady. Búldirshin kezinde-aq bolashaǵyna balta shabyldy emes pe perishteniń?!
Búgingi tańdaǵy pedofıldiń qurbanyna aınalǵan balalardyń biren-saranyn tizip kórelik.
2015 jyldyń qyrkúıeginde Aqtóbedegi nebári 5 jasar búldirshindi 35 jastaǵy dardaı er adam zorlap ketti. Pedofıl jaı ǵana sottaldy. Esesine qyzdyń bolashaǵyna balta shabyldy. Qaıǵyly oqıǵadan keıin 1 aı ótken soń qyzdyń anasy qonys aýdarǵylary keletinin málimdeıdi. Sebebi, qyzy dalaǵa shyǵýdan qalǵan, er adam ataýlydan úrkıtin jaǵdaıǵa jetken. Al kórshileri saýsaqtaryn shoshaıtyp, qyzdy suraq astyna alyp, ábden mazalaǵan. Buǵan shydamaǵan ana júregi eń bolmaǵanda sýyq estelik qaldyrǵan Aqtóbeden kóship ketýdi jón kórgen. Taǵy bir aıta keterligi, Konstıtýsıa boıynsha QR-daǵy árbir azamattyń aqysyz qorǵaýshynyń qyzmetine júginýge quqyǵy bar. Alaıda, qyzdyń anasyna mundaı aqpardy eshkim jetkizbegen.
2016 jyldyń qara kúzi. Dál sol otbasy úshin bul kúz qaraly boldy. Sebebi SHQO-nyń 8 jastaǵy turǵyny, ómirdiń qyzyǵyna batyp júrgen kishkentaı ǵana qyz bala taǵy bir pedofıldiń qurbany boldy. Anasy uıyqtap qalǵanyn paıdalanǵan álgi «haıýan» qyzǵa shabýyl jasaǵan. Odan keıin qyzdyń jaǵdaıy aýyrlap, aýrýhanaǵa jetedi. Abyroı bolǵanda aman qalady. Iá táni aman qaldy, biraq jany she? Oǵan kim jaýap bere alady?
2016 jyldyń jazy. Aqtaýlyq 6 jasar qyz da zorlyqshynyń qurbany body. Belgisiz er azamat aýlada alańsyz oınap júrgen balany saıabaqqa alyp ketip, zorlaǵan. Pedofıl ustaldy, qamaldy. Al osy jaǵdaıdan soń aýrýhanaǵa jatqyzylǵan qyz tilge kelmesten ómirden ozdy, sebebi mıy ólgen. Artyna zarlap anasy qaldy. Sumdyq! Budan basqa ne deýge bolady?..
Janyńa túrpideı tıip, muz qarıtyn taǵy bir mysalǵa kóz júgirteıik. 2016 jyldyń qatal qysy. Jambyl aýdanynyń 7 jasar turǵyny aǵashta asylyp turǵan jerinen tabylǵan. Artynan onyń zorlanyp, azappen óltirilgeni rastalǵan. Kúdikti retinde balanyń ógeı ákesiniń týǵan aǵasy sanaldy. Kim bolsa da, ol bala endi joq. Artynda zarlap ana qaldy.
Qazaqstan, 2017 jyldyń aqpan aıy. Temirtaýlyq turǵyn № 120 mekteptiń mańynda kámelet jasqa tolmaǵan qyzǵa shabýyl jasady. Ana zarlap qaldy, qyzdyń bolashaǵy kúńgirttendi.
Aıtylǵan oqıǵalar 100-diń bir bóligi ǵana. Kóz kórip, qulaq esitkenimiz 100-diń 50-i ǵana. Al aıtylmaǵany qansha? Tipti, zorlanǵan balanyń ózi únsiz qalyp jatatyn jaǵdaılar bolady emes pe?! Pedofıldderdiń qylmysyna kim jaýap beredi. Ózderiniń jaýap bermeıtini anyq. Olar eń qatań jazaǵa laıyq dep jatqanymyzben, álgi balanyń bolashaǵyn kim oılaıdy. Jaýap joq!..
Búldirshinge kóz salý – azǵyndyqtyń shegi
Pedofıl degenimiz kim? Manák deıdi báz bireýler. Joq, manák deýge kelmeıdi, múldem. Olar adamdardyń janyn alyp, qanyn ishetinder emes pe? Onyń ústine olar qurbandaryn talǵamaıdy, kishkentaı búldirshin be, ul ma, qyz ba, eresek adam ba oǵan báribir. Bastysy janyn alsa boldy. Al pedofılder kishkentaı balanyń tánine qyzyǵatyndar. Psıhıkalyq aýytqýshylyq, psıhıkalyq aýrý deıdi, emosıalyq táýeldilik deıdi keı psıhologtar. Biraq kez-kelgen aýrýdyń emi bolady ǵoı? Al pedofıldiń qalaýy eshqashan taýsylmastaı kórinedi.
Mine, osylaısha talaı jastyń baqytyn urlap, ómirine óshpes daq salatyn pedofılderge qatysty qandaı shara qoldanǵan durys? Bul másele Parlamentte talqylanyp, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap jynystyq qysym jasaǵan adamdarǵa hımıalyq kastrasıa jasaý jazasy engizilmek. Mundaı qatań shara kámeletke tolmaǵandarǵa qysym jasaǵan, jasy 18-den asqan adamdarǵa qoldanylady. Bul turǵyda paıdalanatyn preparattar jynystyq áýestikti tómendetedi. Sondaı-aq, ondaı azǵyndarǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy da qatar qoldanylýy múmkin.
Eýropanyń kóptegen elinde de bul tásil júzege asyrylady. AQSH-ta 1990 jyldan beri májbúrli túrde atalyqsyzdandyrý týraly zań bar. Polsha men Chehıada mundaı qylmyskerler túrmede jazasyn ótegennen keıin mindetti túrde kastrasıalyq jolmen tarttyrylady. Saýd Arabıasy, Qytaı, Iran, Irak, Indonezıa, Ońtústik Koreıa, Latyn Amerıkasy men Afrıkanyń kóptegen elinde pedofılderge birden ólim jazasy taǵaıyndalady. Osy jaıttardy eskerek, balalardyń ómirin tas-talqan etip, taǵdyryna balta shabatyndarǵa aıaýshylyqtyń bolmaǵany abzal.
QR Bas Prokýratýrasynyń habarlaýynsha, sońǵy alty jylda elimizde kámelettik jasqa tolmaǵandardy jynystyq qatynasqa kúshtegen oqıǵalar eki esege kóbeıgen. 2010 jyly 1885 bala zorlyqshylar qolynan zardap shekse, ótken jyly taǵdyry tálkekke túsken balalardyń sany 3623-ke artqan. 2016 jyly kishkentaı balalardy zorlaý boıynsha 26, al kámelettik jasqa tolmaǵandarǵa qatysty jasalǵan osyndaı qylmys boıynsha 46 adam sottalǵan.
Ne isteımiz? Ne isteıdi? Áli de ana atana qoıǵan joqpyn. Biraq dúnıege kelmegen balamdy oılap qazirden úreılenemin. Tipti, ishimde de joq sábıimdi oılasam, onyń janynan bir eli qalǵym kelmeıdi, árdaıym kóz aldymda júrgenin qadaǵalaǵym keledi. Ol turmaq balabaqsha men mektepke qalaı jiberip qoımaqpyn. Joq oǵan dátim shydamas. Al, jaqsy, áli dúnıe esigin ashpaǵan sábıdi qorǵaýǵa kesh emes qoı.
Biraq pedofıldiń qurbany bolyp úlgergen balaqaı ne isteıdi? Onyń ata-anasy ne isteıdi? Bala bolǵan jaıtty umytýy múmkin, bári kóz aldynan ǵaıyp bolýy múmkin, alaıda sol kezdegi úreıi boıynda saqtalyp qalatyny aıqyn ǵoı. Úlken kisini kórse, úreıi qashyp, janyna jolaı qalsa, jyn kórgendeı boıyn alastatyp, tuıyqtalyp qalýy ǵajap emes.
1 maýsym – balalardy qorǵaý kúni
Alda búldirshinderdiń asyǵa kútetin merekesi jaqyndap keledi. Bul kún – ár bala óziniń memlekettiń qamqorlyǵynda ekenin sezinýi tıis kún. Bul kún – búldirshinderdiń óz jerinde aıaǵyn nyq basyp júrýi tıis kún. Bul kún – balaqaılardyń asyr salyp oınaıtyn kúni. Biraq, bir Qazaqstannyń ózinde qanshama búldirshin osy kúnniń qyzyǵynan qur qaldy, boıyn úreı bılegen qanshama balaqaı ómirdiń qyzyǵyna batýy tıis shaǵynda úıinen shyǵa almaı otyr. Ol bala úshin memleket ne isteı alady?
Jaqsy, pedofıldiń jazasy aýyr bolýy tıis dep bar qatań jaza túrlerin qoldanýdy jalǵastyra bereıik. Biraq bunyń bári álginiń isterin istep, boıaýy sińgen soń ǵana qoldanylatyn sharalar. Ókinishti-aq. Bul jaǵynan balany qorǵaýǵa osaldyq tanytyp otyrmyz. «1 maýsym balalardy qorǵaý kúni» deıdi, biraq balalar ár kún saıyn qorǵalýy tıis emes pe, ár kún bala úshin mereke. Alaıda memleket búldirshinin kimnen, qalaı qorǵap júr? Mende jaýap joq!.. Sizde she?
Qamshyger: Gúlim Jaqan
