Maıqapshaǵaı keden beketinde kontrabanda degen kúdikpen aqshasy alynyp qoıǵan Gúljan Máýithannyń isi kedendik zańnyń solqyldaq ekenin pash etti. Aqshasynan aıyrylyp qalǵan anany qoǵam jalǵyz qaldyrǵan joq, qalyń el bolyp demep, áleýmettik jelide de úlken qoldaý kórsetti.
Alaıda ol kisiniń basyndaǵy jaǵdaı taǵy da qaıtalanbaıdy dep aıtý qıyn. Shetelden keletin keıbir qandastarda tipti «Atajurtqa barsaq aqshamdy tartyp alyp qoıady degen» úreı taraǵan. Osyndaı jaǵdaı qaıtalanyp, azamattar men zań oryndary ábigerge túspes úshin, el dúrligip, úreılenbeýi úshin, shetelden elge keletin azamattarǵa óz kapıtalyn Qazaqstanǵa transfer jasaýdyń tıimdi joldaryn, aqshany elge ákelýdiń qaýipsiz analogyn halyqqa jarıalaý maqsatynda Qamshy tilshisi zańger, saıasatker, ekonomısterge habarlasty.
Ekonomıser Elge kóshýge nıet etken sheteldegi qandastarǵa aqshany elge qaýipsiz ákelýdiń birneshe joldaryn usynady:
Birinshiden, Qazaqstandaǵy týystaryna bank shottary arqyly nemese elektrondyq aýdarym joldary arqyly aqsha aýdarý. Tipti óz tólqujatyna aýdarym jasaý.
Ekinshiden, birjola qonys aýdarýdan buryn jer jaǵdaıymen tanysýǵa, satyp alýǵa úı qaraý maqsatynda elge kelgende qazaqstandyq bankterden shot ashtyrý, óziniń Qazaqstannan ashylǵan esebine kóship keletin elinen aqsha aýdarý.
Al, Saıasattanýshy Erlan Saırov quqyqtyq kómek kórsetetin ortalyqtyń qajet ekenin aıtady.
Erlan Saırov, Saıasattanýshy:
Bizge shetten kelip jatqan qandastarǵa kómektesýdiń ınstıtýttary jasalýy kerek. Óıtkeni olar Qazaqstanǵa kelgende ádet-ǵuryp, til jáne basqa máseleler boıynsha ózderin qoǵamnan oqshaý sezinedi. Tipti ádiletsizdikterge ushyraıdy. Olar shekaralyq baqylaýdan ótken kezde Qazaqstannyń zańdaryn bilmegendikten kóptegen qysymǵa tap bolady. Qazir aıtyp júrgenimiz bizge jetken, biletin jaǵdaılar ǵana. Alaıda zań buzýshylyqtar tek osylar degen sóz emes. Eshkimge belgisiz bolyp qalǵan qanshama faktiler bar. Ádiletsizdikke ushyraǵan keıbir qandastar ondaı máseleni aıtýǵa uıalady, tipti qorqady. Qandastarymyz Atajurtqa kóshken kezde ózin-ózi jaqsy sezinýi úshin qoǵamdyq uıymdar qajet. «Qazaqstannyń qaı aımaǵyna kóship barǵan durys?» degen sıaqty aqparattyq keńes berilýi, Qazaqtyń qoǵamy olardy jaqsy qarsy alyp jatqany týraly qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýymyz tıis. Qandastarymyzdyń búkil turmystyq tirshiligine kómektesetin, elge sińisip ketýine kómek beretin Almatydan nemese Astanadan bir ortalyq qajet. Ol ortalyq aımaqtyq ákimdermen birlesip, «Mynadaı aýdanǵa barsańyz munsha gektar jer beredi» degen sıaqty aqparattyq baza jasaýy qajet. Biz ony qurýǵa kúsh salyp jatyrmyz. Azamattyq qoǵam turǵysynan Qazaqtyń áleýmettik optımızmin kóteretin, barlyǵymyz bir ult, bir halyq ekenimizdi dáleldep otyratyn birlik qajet. Solaı bolsa bul máseleler ózinen-ózi sheshiledi.
Abzal Quspan, Zańger:
Budan keıin de kóptegen qandastar Gúljan Máýithan jolyqqandaı jaǵdaıǵa tap kelýi múmkin. Sol sebepti de biz osy máseleni jalpyhalyqtyq deńgeıde kóterip, barynsha qoǵamdyq rezonans týǵyzdyq. Eki nárseni túsinýimiz kerek:
1. Elge kelýshilerdiń kapıtalyna shekteý qoıý Sovet úkimetinen qalǵan sarqynshaq. Eshqandaı qajettiligi joq aqylǵa syımaıtyn zań. Zańnyń osyǵan qatysty babyna dekrımınalızasıa jasaý kerek. Elge kelýshilerdiń kapıtalyna shekteý qoıý bóligin alyp tastaý kerek. Sovet úkimeti ǵana jabyq esik jaǵdaıynda ómir súrip, elge kelýshilerdiń dollaryna, aqshasyna shekteý qoıdy. Álemdegi barlyq elde elden shyǵarylǵan aqshaǵa shekteý bar da, elge kelgen aqshaǵa shekteý qoıylmaıdy. Kerisinshe elge kóp aqsha kelse qýanady. Ol degenińiz elge tegin kelip jatqan ınvestısıa.
2. Jalpy elge kelýshilerdiń ózimen alyp kelgen aqshasyna shekteý qoıý ekonomıkalyq qaýipsizdikke nuqsan keltirmeýdi kózdeıdi ǵoı. Alaıda, dál osy Gúljan Máýithan sıaqty elge kóship kele jatqan qandastardyń jıǵan-tergen qarajatyn elge ákelýi kerisinshe eldiń ekonomıkasyna paıdaly. Az soma bolsyn, kóp soma bolsyn Qytaıdyń aqshasyn ákelip Qazaqstannyń ekonomıkasyna salǵaly jatyr.
Shyndyǵyn aıtar bolsaq, bizde Reseıdegideı emes zańgerlerdiń qoǵamy damymaı qalǵan. Zańgerlerdi osyndaı máselege ún qatýǵa shaqyrsań at salyspaıdy, pikir jazbaıdy. Bizde kóbine másele kóterip júretin jýrnalıser. Onyń ózinde ulttyq máseleler tóńireginde ǵana uıysa alamyz. Men osy oraıda tıesili zańǵa ózgeris qajet ekenin depýtattarǵa túsindirdim. Olar máseleni Parlament minberinde kóteremiz dep otyr. Degenmen ol zań qabyldanǵanǵa deıin eshkim kelmeı otyrmaıdy ǵoı. Kósh jalǵasady.
Sondyqtan buqaralyq aqparat quraldary arqyly Atajurtqa kelem dep kóshke nıet otyrǵan sheteldegi barsha qandastarǵa mynadaı zańgerlik sálem joldaımyn:
Birinshiden, Shetelden keletin qandastarymyz qandaı kólemde qarajatpen kelse de, 50 myń dollar, 100 myń dollar alyp kelse de keden beketinde eshqandaı da salyq tólemeıdi.
Ekinshiden, qandastarymyz óz qarajatynyń shyǵý tórkinin, kelý qaınaryn eshqandaı jaǵdaıda túsindirýge, dáleldeýge mindetti emes.
Úshinshiden, qazirgi qoldanystaǵy zań 10 myń dollardan kóp qarajatyńyz bolsa deklarasıa toltyrýdy mindetteıdi. Bireýler salyq tóleıdi dep qorqytady eken. Salyq tólemeıdi. Ony toltyryp berý qajet. Gúljan apanyń basyndaǵy erekshe jaǵdaı: Otbasyndaǵy 6 jan 10 myń dollardan asyrmaı, ár qaısysy qaltasyna salyp bólip alyp kele jatqan. Demek olar zańdy biledi. Biraq, keden beketindegiler olardy qorqytqan. Aqshanyń bári bir adamdiki dep aıtýǵa májbúrlegen. Tipti odan keıin de olar aqshany tárkileı almas edi, Gúljan apa Máýithannan ketken jalǵyz qatelik bir paraq deklarasıany toltyra salmaǵandyǵy. Kedennen ótip kele jatqan ár azamat qaltasyndaǵy aqshanyń óziniki ekenin aıyp, pozısıasynda nyq tura alsa kedendegilerdiń ony tartyp alýyna, qandaı da bir kúsh qoldanýyna eshqandaı quqy joq.
Osy qarapaıym ǵana nárselerdi qaperine ustasa deımiz. Buǵan eshqandaı zańgerlik túsiniktiń de qajeti joq!
***
Qadirmendi oqyrman!
Zańger Abzal Quspan shekarada osyndaı keleńsiz jaǵdaılarǵa tap bolǵan jaǵdaıda barsha qandastarǵa zańgerlik kómek kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.
Eger, Siz elge kele jatyp, keden beketinde joǵarydaǵydaı keleńsizdikke tap bolsańyz redaksıamen baılanysyńyz! Zańgerlik, aqparattyq keńes kórsetýge mindetti túrde muryndyq bolamyz!
8(727) 3547695 // + 7701 5509279
«Qamshy.kz» aqparattyq agenttigi
