Din – adamzatty izgilikke tárbıelep, eldi uıytý maqsatynan týǵan tereń túsinik. Al dinı aǵymdar she, olardyń ustanǵan baǵyty qandaı? Qazaqtyń dástúrli dini degendi qalaı túsiný kerek? Osy máseleler tóńireginde  oı órbitsek.

Jer betindegi adamdardy dindarlar jáne dinsizder dep ekige bólýge bolady. Dinge bet burǵandardy: ıýdeıler, hrıstıandar, musylmandar dep jiktep, al jeke óz pikirine súıenýshiler men sektanttardy: fılosoftar, dohrıtter, sabıler, juldyzǵa jáne putqa tabynýshylar deımiz. Al, álemdegi barlyq  dinder birneshe aǵymǵa bólinedi. Jat aǵymdardyń negizin jeke adamdar qalaıdy, dinı uǵymdardy óz múddesine paıdalanyp qoldan jasaǵan.

Ár dinniń sektalarǵa bólinýi týraly paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) hadısinde: «Iýdeıler – jetpis bir, hrıstıandar – jetpis eki, musylmandar – jetpis úsh aǵymǵa bólinedi, olardyń tek bireýi ǵana jumaqqa kiredi» – dep eskertken. Demek, dástúrli din ǵana týra jolǵa jeteleıdi.

Reseıdiń belgili dintanýshysy Aleksandr Dvorkın «Elektr shamynan da sekta jasaýǵa bolady» degen baspasózge bergen bir suhbatynda: «Sekta – avtorıtarlyq uıym. Kózdegen maqsatyna jetý úshin túrli búrkemelerdi sheber qoldana alady. Aldaý, ózderine tartý tásilderine qurylǵan aıla-ádistermen sektaǵa eldi kirgizedi. Sebebi sektaǵa adam óz erkimen senbeıdi de ımenbeıdi. Negizinen aldanatyn topqa  birinshi-úshinshi kýrs stýdentteri men zeınetkerler jatady. Stýdentter áli jas bolǵan úshin ómir mánin jan-jaqtan izdep, torǵa jıi túsedi. Zeınet jasyndaǵy qarttar bos ýaqyttary kóp jáne qatarlary sırep bara jatqan soń, ómirde jalǵyz qalǵandaı sezinedi. Sol mezette máńgilik ómir týraly oılanady. Al ony sekta músheleri óz múddesine paıdalanyp, azǵyrady»,  dep sektanyń zardabyna etene toqtalǵan.

Búginde dinı aǵymǵa kirip, onyń shyrmaýyna iligip, jan dúnıesimen berilgen azamattar qoǵamǵa qaýip tóndirýde. Bereke men birlik daryǵan memleketimizdiń tynyshtyǵyn buzatyn aǵymdarǵa tusaý salynyp, tamyryna balta shabylsa, onyń ókilderi tıisti qylmystyq jaza alsa irgesi berik, máńgilik elge aınalady. Islam dini aǵymdaryna salynyp, shalys qadamǵa barǵandar jyldan-jylǵa kóbeıip otyr. Sondyqtan ıslamnyń sol aǵymdarynyń attaryn bilip, olardan boıdy aýlaq ustap júrgen jón.

 Islam dini negizgi 4 aǵymǵa bólinedi:

1.Mýtazılıt (kadarıt)

2.Syfatıt (sýnnıt)

3.Harıdjıt

4.Shııt

Erte kezderde osy tórt aǵymnan 59 sekta paıda boldy. Mysaly: 1. Mýtazılıtterden: vasılıt, hýzaılıt, nazzalıt, habıtı jáne hadasıt, bıshrıt, mýammarıt, mýrdarıt, sýmalıt, hıshamıt, djahızıt, haııatıt jáne kaabıt, djýbbaıt jáne bahshamıtter, 2. Sıfatıtten: asharıt, mýshabbıhıt, karramıtter. 3. Harıdjıtten: mýhakkımıt, azrakıt, nadjıt-azırıt, baıhasıt, adjradıt, salabıt, sýfrıt-zııadıtter paıda bolsa, 4. Shııt aǵymynan negizgi 5-sekta: İ Kaısanıtten: mýhtarıt, hashımıt, baıanıt jáne razımıt tarap shyqty.

İİ Zaıdıtten: djarýdıt, sýlaımanıd, salıhıt jáne býtrıdter.

İİİ Imamıtterden: bakırıt jáne djafrıt – vakıfıt, navýsıt, aftahıt, mýshaıtıt, ısmaılıt-vakıfıt, mýsavıt jáne mýfaddalıt, ısnaasharıtter.

İÚ «Sońǵy» shııtterden: saaıt, kamılıt, ılbaıt, mansýrıt, hattabıt, kaııalıt, hıshamıt, nýamanıt, ıýnýsıt degen sektalar bólindi.

Ú Ismaılıt

Bular erterekte týǵan sekta túrleri bolyp sanalady. Jaqynyraqta paıda bolǵan aǵymdarǵa: matýrýdıt, ısmaılıtter, drýzdar, mýstalıtter, nızarıtter, Ibn Arabı, Habashıtter, saláfıtter, Ibn Taımıa, Vahhabıtter, Hızbýt-tahrır, ahmadıtter, bahaıtterdi jatqyzamyz. Osylaısha ıslamı sektalardyń jalpy sany paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) hadısinde eskertkendegideı 73-ke jetken. Osynaý kóp aǵymdar arasynda týra joldy tabýǵa jan-jaqty bilim kerek. Islam sektalary jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptaǵan, azǵyrýshylar alqymnan alǵan zamanda saýatty ýaǵyzdaýshylardyń  az bolýy, jetkilikti úgit-nasıhattyń júrgizilmeýi ókinishti. Iá, dástúrli dinı baǵytty berik ustaný úshin kózi ashyq teologtardyń  nusqaýy óte qajet.

Ata-babamyz ejelden áýlıe-ánbıelerdiń beıitterine baryp, quran baǵyshtaǵan. Al ıslamnyń sektalary ata dástúrge qarsy «taza din» degendi jeleý etip, ulttyq qundylyqtardy joqqa shyǵarady. Árýaq uǵymyn qate dep, erteden kele jatqan jańa túsken kelinniń «Sálem salý» dástúrin shırk sanap, Allaǵa serik qosý deıdi. Sonda ata-babamyzdan qalǵan ulttyq salt-dástúrden bas tartsaq, qalaısha musylman bolamyz?! Adasýdyń basy osy.

Qazaq ımperıanyń bodany bolǵan jyldary dininen ajyrap qala jazdady. Dinnen ajyratý – ultty joıýdyń tıimdi joly dep sanaǵan otarshyl top nátıjege jetýge barynsha umtyldy. Táýelsizdik alǵan jyldardan beri jastardyń qaıta dinge bet burý prosesi qarqyndy júrýde. Bul jaqsylyq nyshany. Biraq el tynyshtyǵyn saqtap qalý úshin joǵaryda atalǵan fýndamentalıstik aǵymdar jetegine ermeý qajet. Qazaqtyń salt-dástúrin, tilin jat sanamaıtyn ata-babadan mıras bolyp qalǵan dástúrli dinnen adaspaı jol tapqan jón.

Bul jaılar «Abylaı hannyń túsi» degen ańyzda da keltirilgen. Ańyzdyń keıipkeri kóripker qarıa Abylaı hannyń túsin mynadaı joryǵan: «Sońǵy urpaǵyń qoıan bolady, qoıandaı jaltaqtap qorqyp ótedi» degen. Qazir rasymen de, dinı mısıonerlerge jaltaqtap,  ultyn, tilin, dástúrli dinin saqtap qalýǵa batyl umtylýdyń ornyna aıdaǵanǵa kóngish, aıtqanǵa ergish bolyp, jaltaqtaq baramyz ba, qalaı?!

Maıra Aldabergenova