Dál bir aptadan keıin, ıaǵnı 1 tamyzdan bastap qoǵamdyq kólikterdegi jol júrý aqysy 150 teńge bolmaq. Mundaı ádis arqyly ákimdik Almaty jurtshylyǵyn «Ońaı» kartasyn jappaı satyp alýǵa «májbúrlemek». Al Ońaıy bar jolaýshy ádetteginshe 80 teńgemen qatynaıtyn bolady.
Osydan birneshe jyl buryn 50 teńge bolǵan jol aqysy 3 esege biraq kóbeıdi. 50-den 80 teńgege qymbattaǵanda Almatynyń qoǵamdyq kólikpen qatynaıtyn turǵyndary narazylyǵyn bildirip, jol aqysynyń tym qymbat ekenin jarysa aıtqan bolatyn. Alaıda benzın baǵasy qymbattaǵanyn syltaý etken ákimdik halyqty barynsha sabyrǵa shaqyryp baqty. Ne kerek, úırenisip te kettik. Bir kúndik ári bergi jolymyz úshin qaltamyzǵa kem degende 200 teńge salyp alyp júrdik, al dittegen jerlerine jetý úshin bir aıaldamadan túsip qalyp, kelesi avtobýsqa taǵy minetinder bir kúnde 500 teńgege deıin aqshasyn qurtatyn. Odan qalsa túski asy bar. Sondaǵysy bir aıda 50-60 myń jalaqysynyń 30 myńy jaı ǵana jumysyna baryp kelýge ketip júrdi.
Endi, mine, 150 teńge degen aqparat taraldy. Osyǵan baılanysty «Almaty qalalyq jolaýshylardy tasymaldaý kásiporyndarynyń qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń jetekshisi Sábıt Amanbaev Almaty arnasynyń tilshisine bylaı degen edi: «Dıff tarıf degenimiz 150 teńge, ol jaı bir kez-kelgen san. Ol 200 bolýy múmkin edi jaı yntalandyrý úshin. Al, jalpy bizdiń esebimiz 149 jarymnyń ishine kiretini - onyń ishindegi janarmaıy bar, 30 paıyzy jalaqy, kólik jańartýy. Úkimetpen bekitilgen metodıkasy bar óziniń, sol boıynsha daıyndalǵan esep. Ákimshiliktiń usynysy boıynsha, túsken 150 teńgeden júrgýzishini yntalandyrý úshin 50 teńgesi júrgizýshige beriledi. Sonymen, onyń jalaqysy kóteriletin bolady».
Birinshiden, janarmaı baǵasyn aıtypty. Neshe jyldan beri janarmaı baǵasy qarqyndy ósip keledi, tipti toqtar túri joq. Osy jyldyń ózinde aqpanda eki ret kóterildi, naýryzda taǵy bir kóterilip aldy. Nesi bar? Elimizdiń shet memleketterge qaryzy shash etekten. Munaı óńdeý zaýyttaryn modernızasıalaý da qaryz aqshaǵa júrgizilip jatyr, keıin olardy ústeme paıyzben qaıtaraýǵa týra keledi emes pe? Onsyz da qaryzy belinen asqanda, ony qalaı qaıtarmaq? Árıne, avtokólik júrgizýshiler arqyly alýdy kózdeıdi. Al avtokólik júrgizýshileri jolaýshylardy paıdalanady. Munaıǵa baı Qazaqstanda janarmaı baǵasy boıynsha qıyndyqtardyń jyl sanap artýy toqtar emes, tipti kúlkili. Onyń ústine, qoǵamdyq kólikterdegi jol aqysynyń 150 teńgege kóterilgenin bilgen taksı júrgizýshileri jolaýshylardy endigi 500 teńgege tasymaldaýyn da doǵaratyn shyǵar, bálkim. Asyǵyp turǵanda, taksı ustaýdy jón kóretin halyq dittegen jerine jetý úshin 1000 teńgesin bir-aq shyǵarmasa bolǵany.
Ekinshiden, 150 teńgeniń 50 teńgesi júrgizýshige beriledi eken de, sóıtip onyń jalaqysy ósedi eken. Al taǵy birneshe mólsherdegi paıyzyna kólik jańartady. Alyp Almatynyń bir burshynan ekinshi buryshyna barý úshin bir kúnniń ózinde halyqtyń 50-den kóp paıyzy qoǵamdyq kólikpen qatynaıdy. Avtobýsqa qashan kirseń, kóretiniń bir-birimen syǵylysyp, esikke syımaı turǵan adamdar. Tańnan qara keshke deıin solaı. Sol adamdardyń árqaısysy 80 teńgeden berip shyqsa, ne bolmasa 80 teńgelik Ońaı kartasymen jol aqysyn tólese, bir kúnniń ózinde qoǵamdyq kólikter birneshe mıllıon qarjyǵa deıin jetkizedi. «Almaty qalasy kólik holdınigi» JSHS dırektory Sadır Hamraev qazirgi tańda qaladaǵy qoǵamdyq kólikterde jol aqysynan kún saıyn 25 mln. teńge kóleminde tabys túsip otyrǵanyn málemdegen. Al 150 teńgege kóterse, jol aqydan túsetin kúndelikti qarjy 45 mln.ǵa deıin jetedi. Ári, kóleńkede jatqan 6 mln teńgege jýyq qarjyny jaryqqa shyǵarmaq. Iá, halyqty emes, óz qara bastaryn oılap turǵan basshylyqty ǵana baıqarsyz bul prosesten.
Deı turǵanmen, 2016 jyldan bastap Almaty qalasynda «Ońaı» kartasy iske qosylǵan. Yńǵaıly ári tez bolyp kóringen kartanyń mashaqaty sol kezden beri kóbeıe bastady. Bireýleri aqshamdy jep qoıdy dep zar ıledi, endi biri bir baǵyttyń ózinde aqshasynyń eki márte tólengenin aıtyp jan ushyrdy. Odan bólek keı avtobýstarda Ońaı kartasyn tóleıtin avtomattardyń istemeı qalatyn ádeti taǵy bar. Ondaı kezde, jol kondýktoryna tóleýge májbúr bolasyń. Al adam kóp kezde Ońaımen tóleý úshin avtomattyń aınalasynda úıirilip turǵan halyq bir-birine bóget keltirmeı qoımaıdy. Sóıip, ne kerek, «yńǵaıly ári tez» Ońaı kartasyn paıdalanýdan jurttyń kóbi bas tartty desek te bolady. Endi, mine, ákimdik sol kezeńge halyqty qaıta jumyldyrmaq. Ondaı bolsa, kartochkamen tóleýdegi mashaqattan da halyqty qutqarsa, ıgi edi. Sebebi, kúnine 300 teńge aqsha qurtýǵa kóbiniń qaltasy kótere bermesi anyq.
Degenmen, bul joldyń bir ǵana ońtaıly tusyn baıqaýǵa bolady. Álgi kondýktorlardyń halyqtyń esebinen aqsha jeýi doǵarylady.
Almaty qalasy kólik holdıńiniń paıymdaýynsha, bir rettik tólem 150 teńgege kóterilgende "Ońaı" kartasyn qoldanýshylardyń qatary 98 paıyzǵa deıin artady. Qalǵan 2 paıyzy, qoǵamdyq kólikke jıi bas suqpaıtyndar bolmaq. Aıta ketsek, qalada "Ońaı" kartasymen orta eseppen kún saıyn 480 myńǵa jýyq tranzaksıa júrgiziledi eken. Al, elektrondy karta iske qosylǵaly beri bir jyl ishinde jasalǵan tranzaksıa kólemi 174 mln.-nan asyp jyǵylady.
Gúlim Jaqan
