Sot sheshimimen neke buzylǵan kezde balalar bir ata-anamen qalady, al ekinshi ata-ana olarǵa alıment tóleıdi. Alaıda sońǵy jyldary alıment tólemeıtin «qashqyn ákeler» kóbeıdi. Biri jumyssyzdyǵyn syltaýratsa, taǵy biriniń sarańdyǵy ustap, týǵan perzentine tıisti aqshasyn bermeı, sońynan qansha adamdy sendeltip júr.
Alıment tóleýden jaltarǵan áke, onyń qolyna qarap, kózderi jáýdirep otyrǵan balalar aınalamyzda tolyp jatyr.Bul týraly zańger Kámshat Esmuhambetqyzyna saýal joldap, pikirin suradyq.
Onyń aıtýynsha, alıment tólemeıtin ata-analar «Ákimshilik quqyq buzýshylyq» týraly kodekstiń 669-babyna sáıkes jaýapkershilikke tartylady. Sot sheshimin qasaqana oryndamaı otyrǵan adamnyń ústinen QR Qylmystyq kodekstiń 430-babyna sáıkes aryz jazyp, alımentti óndirip alýǵa bolady.
– Qylmystyq kodekstiń 139-baby boıynsha, alımentti úsh aıdan asa ýaqyt tólemegeni úshin eki jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýǵa bolady. Qazaqstan «Sot oryndaýshylar týraly» zańyna súıenip, boryshkerdiń banktegi shotyn buǵattap, Qazaqstannan shyǵýyna tyıym salýǵa bolady. Ol úshin sot oryndaýshymen tyǵyz jumys isteý kerek, – deıdi Kámshat Esmuhambetqyzy.
Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy kodeksiniń 139-babynda kámeletke tolmaǵan balalardy kútip-baǵýǵa sot sheshimimen óndirip alatyn alımenttiń mólsheri taǵaıyndalǵan.
Keıde ajyrasqan er men áıel alıment somasyna qatysy ózara kelisimge keledi. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda sot boryshker ata-anany tómendegideı mólsherde aı saıyn alıment tóleýge mindetteıdi:
- Otbasyda bir bala bolsa, ata-ana tabysynyń tórtten bir bóligi tólenedi;
- Eki balaǵa tabystyń úshten bir bóligi tólenedi;
- Úsh jáne odan da kóp balaǵa ata-ana tabysynyń teń jartysy óndiriledi.
Sot úkimi shyqqan soń boryshkerlerdi sot oryndaýshy alıment tóleýge májbúrleýdi. Jeke sot oryndaýshy Qaırat Keńesovtiń sózinshe, boryshker úsh aıdan astam alıment tólemese, oǵan shara qoldanýǵa bolady. Birinshiden, boryshkerdiń ózinen qaryzyn óteýi talap etiledi. Ekinshiden, eger turaqty bir jumysy bolsa, qaýly shyǵarylyp, jalaqysynan qaryzy alynyp otyrady. Eger jalaqysy bolmasa, óz atyna tirkelgen turǵyn úıi nemese kóligi tárkilenedi. Qaryz kólemi 20 aılyq eseptik kórsetkishten asyp ketse, shetelge shyǵýyna ýaqytsha tyıym salynady. Kólik júrgizý kýáliginen aıyrý da zańda qarastyrylǵan.
– Zań boıynsha qaryzy úsh aıdan asqan kezde boryshkerdiń ústinen qylmystyq is qozǵaýǵa bolady. Al boryshkerdiń qaryz tóleýge shamasy kelmese, Qylmystyq kodekstiń 139-baby boıynsha 2 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylady. Odan bólek, aıyppul tóleý men qoǵamdyq iske jegilý arqyly óz aıybyn óteı alady, – deıdi Qaırat Keńesov.
Zańnamaǵa engizilgen ózgertýler nátıje berip jatyr. Mysaly, shetelmen tikeleı baılanysta jumys isteıtin jáne únemi kólikpen júretin boryshkerler qaryzyn keshiktirmeı tóleýge tyrysady eken.
Al jumysy, baspanasy, esepshotynda qarjysy joq boryshkerlerdiń qaryzy aı saıyn arta beredi. Boryshkerdiń atyna jyljymaıtyn múlik tirkelse nemese boryshker jumysqa ornalassa, jalaqysynan aı saıyn jınalǵan qaryzy alynyp otyrady.
Al Kámshat Esmuhambetqyzy, kerisinshe, zańnama bar bolǵanymen, nátıjesi az ekenin aıtady. Qansha jerden boryshkerge shekteý qoıylyp, tolyqqandy is-áreket jasalǵanymen, tıisti mólsherde óndirilgen alıment neken-saıaq.
– Bul jaǵdaıǵa ata-ana tarapynan balaǵa beı-jaı qarap, «balany ózi úshin týdy» degen syltaý aıtatyndar bar. Sondyqtan búginde alımentti óndirý óte qıyn. Sot oryndaýshylardyń quzyreti keńeıse de, nátıje joq. Sot oryndaýshy men polısıa bólimsheleri birlesip jumys isteýi kerek», – deıdi zańger.
Sot oryndaýshy Qaırat Keńesov te qajet bolǵanda prokýratýra men ishki ister organdary kómektesetinin jetkizdi.
Qoryta aıtqanda, boryshkerlerge qaryz tóletýdiń túrli joldary qarastyrylǵan. Qashqyn ákeler burynǵydaı beıqam júre almaıtyn boldy. Biraq oıran bolǵan otbasynyń orny sonymen tola ma? Ol endi múlde basqa áńgime.
