Elbasy «Bolashaqqa baǵódar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalaósynda elimizdi álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosatyn baǵyt berip, jol kórsetti. Taıaý jyldarǵa qoıylǵan mindetterdiń qataryna qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn qoıǵan. Negizinen bul búgin bastalyp, erteń aıaqtalatyn dúnıe emes. Elbasymyz latyn álipbıine kóshý týraly 2007 jylǵy Joldaýynda aıtyp, qazaq jazýyn latyn álipbıine kóshirýdiń mańyzódylyǵyn kórsetken boólaótyn. Bul kóshý konsepósıasy Qazaqstan halqy Assambóleıasynyń Hİİ sesıasynda da aıqyndalǵan edi.
Jazýdy latyn álipbıine aýysótyrý máselesi óte kúrdeli. Ol Shyǵys elderindegi til faktoryn damytý tájirıbesiniń negizinde keshendi zerdeleýdi talap etedi. Qazaq jazýyn latyn grafıkasyna kóshirý elimizde qazaq tiliniń memlekettik til retindegi márteóbesin nyǵaıta túsedi. Prezıódentimiz N.Nazarbaevtyń: «Latynóshaǵa kóshýdiń tereń logıkasy bar. Bul qazirgi zamanǵy tehnoloógıaólyq ortanyń, komómýnıókasıanyń, sondaı-aq, HHİ ǵasyródaǵy ǵylymı jáne bilim berý prosesiniń erekshelikterine baılanysty. Mektep qabyrǵaósynda balalaryómyz aǵylshyn tilin oqyp, latyn áripterin onsyz da úırenip jatyr. Sondyqtan jas býyn úshin eshqandaı qıyndyq, kedergiler bolmaq emes» deýi osyǵan dálel.
Maqala jaryq kórgen kúnnen bastap osy másele qoǵamda keńinen talqylanyp, latyn álipbıiniń qazaq tilin damytýdaǵy mańyzy, ózektiligi jan-jaqty aıtylyp keledi. Memleket tarapynan naqty sharalar júzege asyrylýda.
Prezıdentimiz N.Nazarbaev bizge latyn álipbıine kóshýdi rettep, 2025 jylǵa deıin bilim berýdiń barlyq deńgeıinde latyn jazýyna kóshýdiń naqty kestesin jasaýdy júktep otyr. Ol úshin 2018 jyldan bastap jańa álipbıdi úıretetin mamandardy jáne orta mektepterge arnalǵan oqýlyqótardy daıyndaýǵa kirisýdi usynýy asa oryndy deýge bolady. Óıtkeni, bilim men baǵdar berýshi oqýlyq durys bolý kerek. Durys emes oqýlyq kimdi bolsyn shatasótyrady.
Latyn álipbıine kóshý zaman talaby. Ol – HHİ ǵasyrdaǵy ǵylym men tehnıkanyń, ınternet pen İT tehnologıalardyń tili. Zamanaýı tehnologıalardyń tilin ıgerýde de birqatar ilgerileýshilik oryn alatyny sózsiz. Latyn jazýyna kóshý arqyly barshaómyzǵa birinshiden – búgingi tehnıka jetistikteri men ǵalamtor jańaólyqtaryn utymdy paıdalana alý múmkindigi týady. Ekinshiden – laótyn qarpi túrki tildes halyqtardy jaqyndastyratyn jazý. Úshinóshiden – latyn álipbıin qabyldaı otyryp, tildik erekósheligimizdi saqtaımyz, shet tilderden engen sózderdi de ulttyq erekshelikterge ıkemdeı alamyz. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta latyn álipbıine kóshýde merzimdi basylymdardy keńinen paıdalaný, qazaq tildi oqytýshylarǵa arnalǵan oqýlyqótardy daıyndaý jáne shyǵarý, laótyn grafıkasyn mektepke deıingi bilim berý júıesine engizý asa durys.
Ulttyq birligimizdi, biregeıóligimizdi, salt-dástúrimizdi, elge, týǵan jerge degen ulttyq sana-sezimimizdi, tilimizdi, dilimizdi, dinimizdi kemeldetýde Elbasy aıtóqandaı, ulttyq rýhymyz boıyómyzda máńgi qalýy tıis. Keshegi halyq jadynda berik oryn alǵan Abaıdyń danalyǵy, Áýeózovtiń ǵulamalyǵy, Jambyldyń jyrólary men Qurmanǵazynyń kúıólerindeı, elimizge eleýli bolarólyqtaı eńbegimen, bilimimen, ǵylymymen, ónerimen, darynymen erekshelenip shyqqan tulǵalardy tanytý da asa mańyzdy. Osyndaı azamattardyń isteri adamzat ıgiligine aınalýy tıis.
Svetlana Smaǵulova
Qazaq Ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń profesory,
tarıh ǵylymynyń doktory.
Almaty Aqshamy
