Amerıka Qurama Shtattary
Qalaı tań qalsańyz da osylaı eken. Álemdegi demokratıa jaǵynan barlyq memleketterge «úlgi» bolyp otyrǵan bul memlekette tek eki partıa ǵana prezıdettikke óz kandıdattaryn usyna alady. Eń sheshýshi saılaýda osy eki partıadan shyqqan úmitkerge AQSH-tyń ár shtatynan saılanǵan 538 tańdaýshy daýys berip, kóp daýys alǵan adam ǵana prezıdent atana alady. Halyq sanyna baılanysty ár shtattan bolatyn tańdaýshy sany da ár túrli. 2016 jylǵy saılaýda Donald Tramp 304 tańdaýshy senimine ıe bolyp prezıdent atanǵan bolatyn.
Germanıa
Germanıa parlamenttik basqarýdaǵy el bolǵandyqtan prezıdenttiń bıligi múlde joq desek te bolady. Degenmen de, el basshysyn Reıhstag ǵımaratynda Federaldyq jınalys bolyp, onda Býndestagtyń 630 múshesi men aımaqtardan kelgen depýtattar saılaıdy. 2017 jylǵy saılaýda 1253 daýystyń 931-ine ıe bolǵan sosıal-demokrat Frank-Valter Shtaınmaıer prezıdent atanǵan. Jalpy bul elde bılik Federaldyq kansler qolynda ekenin aıtyp ótkenimiz durys.
Italıa
Ejelgi rımdikterdiń urpaǵy óz prezıdentterin Parlament qos palatasynyń birlesken otyrysynda 7 jylǵa depýtattardyń 2/3 daýysymen saılaıdy. Jasy 50-den asqan ıtalıandyq saıasatkerdiń kandıdatýrasy el basshysy bolý úshin usynylady. Joǵarydaǵy Germanıa sıaqty munda da prezıdenttiń qolynda bılik joq. Negizgi bılik jalpyhalyqtyq saılaýda jeńip shyqqan partıa ókili bolyp tabylatyn Premer-Mınıstrdiń qolynda bolady. Qazirgi Italıa prezıdenti Serdjo Mattarella 2015 jyldan qyzmet etip keledi.
Úndistan
Aǵylshyndardan 1947 jyly táýelsizdik alǵannan keıin Úndi eli respýblıkalyq joldy qalap, memleket basshysylyǵyna prezıdent bolatyn konstıtýsıany tańdady. Olar óz prezıdentin Parlament depýtattary men ár shtattan bolatyn tańdaýshylar arqyly ǵana saılaıdy. Ram Nath Kovınd 2017 jyldan beri el prezıdenti bolyp keledi. Úndistan parlamenttik respýblıka bolǵandyqtan, bılik Premer-Mınıstrdiń qolyna shoǵyrlanǵan.
Izraıl
Evreı memleketi óz prezıdentin Knesset (el parlamenti) arqyly 7 jylǵa saılaıdy. Bılik Premer-Mınıstrde bolǵandyqtan memleket basshysy tek ókildik jáne saltanatty jaǵdaılarda ǵana boı kórsetedi. 2014 jyldan beri el prezıdenti Reýven Rıvlın degen azamat. Izraılde prezıdentter saıasatqa kóp aralasa almaıtyndyqtan, kóbine-kóp úkimet basshylarynyń ǵana aty shyǵyp jatady.
Halqy óz prezıdentin tikeleı daýys berý arqyly saılaı almaıtyn elderdiń qatarynda Grekıa, Estonıa, Latvıa, Vetnam jáne taǵy basqa memleketter bar.
Keshe prezıdenttik saılaý bolyp ótken el Grýzıada da endi budan bylaı halyq tikeleı memleket basshysyn saılaı almaıdy. Onda kelesi saılaýdan bastap AQSH-taǵydaı tańdaýshylar júıesi engizilmekshi.
Serikqazy Kókenaı
