Ipotekalyq memlekettik baǵdarlama boıynsha turǵyn úıler shynymen qoljetimdi me, ári ondaı baǵdarlamalardy naryqqa, bank júıesine áseri qandaı? Jańadan engizilgen «7-20-25» baǵdarlamasy qalaı júzege asyr otyr? Jáne onyń basqa baǵdarlamalardan qandaı aıyrmashylyǵy bar?
Adamdardyń «ózimniń jeke páterim bolsa, onyń aqshasyn tóleı alatyn múmkindigim bolsa» degen armandaryn memlekettik baǵdarlama júzege asyra alýy tıis.
Búginge deıin engizilip jatqan baǵdarlamalardyń bári derlik halqy úshin. Alaıda olar halyqqa tıimdi bolyp jatyr ma? Ondaı baǵdarlamalar páter baǵasyna, naryqqa qalaı áser etip jatyr? Jaýap izdep kórdik.
Turǵyn úılerdiń baǵalary jaıynda...
Áleýmettik turǵyn úı baǵdarlamalary bir jaǵynan memlekettik halyqqa degen qamqorlyǵy sekildi kórinedi, alaıda qoldanystaǵy bank pen naryqtyq júıeler halyqty qoljetimdi ıpotekalyq nesıemen qamtamasyz ete almaıdy. Budan shyǵatyn qorytyndy, naryq memleket menshigine ótedi.
Turǵyn úı qurylys jınaq banki» baǵdarlamasy 2017 jylǵy 5 paıyzdyq mólshermen barlyq ıpotekalyq nesıeniń 70-80 paıyzyn qamtamasyz etti. «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy (10 paıyzdyq mólsher) «Aımaqtardy damytý», «Qoljetimdi baspana – 2020» jáne «2012-2020 jyldarǵa arnalǵan monoqalalardy damytý» baǵdarlamalaryn ózine qosyp aldy.
«Búgingi kúni ıpotekalyq segmentte naryq tolyǵymen memlekettik saıasat, memlekettik ınvestısıalar arqyly anyqtalady», - dedi Talap qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory, ekonomıs Rahym Oshaqbaev.
Ipotekalyq baǵdarlamalar turǵyn úı naryǵynda suranysqa ıe bolýy múmkin, osyǵan oraı zańdy turǵyda sharshy metri ósken saıyn baǵa da ósedi. Qurylys kompanıalary ıpoteka neǵurlym qoljetimdi bolǵan saıyn, baǵanyń da joǵary bolǵanyn durys dep sanaıdy.
Aǵymdaǵy jyldyń naýryzynda Prezıdent «7-20-25» baǵdarlamasynyń iske qosylatynyn málimdedi. Elbasy málimdemesinen keıin úı baǵalary ortasha eseppen 1 paıyzǵa ósti. Alaıda, tolqý dereý toqtatylyp, kelesi aıda-aq baǵa burynǵy ádettegi kórsetkishine qaıta keldi.
BI Group toby «7-20-25» baǵdarlamasynyń odan ári damýy bastapqy turǵyn úı naryǵyndaǵy baǵalardyń ósýine sebep bolýy múmkin.
«Suranystar jaıly aıta kelip, biz búginde jyljymaıtyn múlik satyp alýdyń qoljetimdi ekenin eskeremiz, ári mundaı baǵdarlamalar ıpotekalyq nesıe boıynsha sońǵy mólsherlemeni tómendetýi múmkin, budan shyǵatyn qorytyndy – ıpotekalyq naryq jandanatyn bolady. Qazaqstanda 2017 jyldyń aıaǵynda jeke múlik naryǵy toqtap, oıaný sáti taıaǵan edi. Turǵyn úı salasy, ekonomıkanyń ósýi aıasynda qabyldanyp jatqan baǵdarlamalardy eskersek, múlik naryǵyndaǵy baǵalardyń kóterilýinen habar beredi».
Importtyń ósýi áserinen naryqtaǵy qurylys materıaldardyń da baǵasy ushatyn bolady. Al turǵyn úılerdiń baǵalary qurylys materıaldaryna da áser etedi. BI Grpup-tyń málimetine sáıkes, 2017 jyly belgili bir armatýra 170 myń teńge tursa, bıyl 215 myń teńgege kóterilgen. Iaǵnı 25 paıyzǵa qymbattady.
«Ónimderdiń basym bóligi Eýropadan kelgen, keıbiri azıalyq elderden. Bárin dollar men eýroǵa satyp alamyz», - dedi BI Development damý departamentiniń dırektory Ersin Sálimbetov.
Qolaıly páterler joq
«7-20-25» baǵdarlamasynyń talaptaryna laıyqty qolaıly páterler tym az. Máselen, Bazis-A kompanıasy «7-20-25» baǵdarlamasy aıasynda tek Almatydaǵy «Almaly» jáne Millenium Park turǵyn úı keshenderi jáne Astanadaǵy «Aq Dıdar» turǵyn úı kesheniniń páterlerin ǵana usynady.
Astanadaǵy BI Group kompanıasynyń málimetinshe, bastapqy naryqtaǵy turǵyn úılerdiń 15 paıyzy baǵdarlama talaptaryna sáıkes keledi. Ári atalmysh kompanıa talaptarǵa sáıkes páterlerdiń tek «Kamal» turǵyn úı kesheninde ekenin aıtty. Almatyda BI Group usynǵan talapqa sáıkes páterler ázirge joq.
Baǵdarlamaǵa sáıkes, memlekettik baǵdarlamalardyń talaptaryna sáıkes, páterlerdiń jetispeýshiligin eskersek, qurylys kompanıalary qurylys barysyndaǵy sýbsıdıalaýdy jón dep sanaıdy.
«Iá, shyn máninde, bizdiń málimetterge sáıkes, baǵdarlama talaptaryna jaýap beretin usynystar az. Demek, satyp alýshylar úshin tańdaý az, al satyp almaq bolǵan nysandardyń baǵalary joǵary bolýy ábden múmkin. Sol sebepti biz qazaqstandyq qurylys kompanıalary qaýymdastyǵynyń sýbsıdıalaý jaıly bastamasyn qoldaımyz. Bul negizde turǵyndar úshin tańdaý aıasy keńeıedi, ári sapaly páterdiń baǵasy orta eseppen 20 paıyzǵa arzandaıdy», - dedi «Build investment city» JSHS damý basqarmasynyń sarapshysy Ǵalıa Omarova.
«Baspana hıt» baǵdarlamasy ekinshi naryqtaǵy páterlerdi satyp alý múmkindigin usynyp otyr. Ári joǵary paıyzben. Jańa ıpotekalyq usynys ekinshi naryqtaǵy baǵaǵa áser ete me, bul jaǵy mámileler sanyna baılanysty bolmaq.
«Eger «Baspana hıt» mámileler men kelisimderdiń sanyn kóbeıtý úshin naryq jaǵdaıyn ózgertkenimen páterlerdiń ótýi satýshylarǵa tikeleı baılanysty», - «Baspana» Ipotekalyq kompanıa» AQ syrtqy baılanystar bólimi tóraǵasynyń orynbasary Aıbar Oljaev. Aıtýynsha, ekinshi naryqtaǵy proses birinshisine qaraǵanda áldeqaıda jyldam oryndalyp jatyr.
Turǵyn úı baǵdarlamalary arasyndaǵy aıyrmashylyq qandaı?
«Nurly jer» baǵdarlamasyna sáıkes, mynadaı qyzyqty derek bar. Baǵdarlama boıynsha, ıpotekany 10 paıyzdyq mólsherlememen berý kózdelgen. Investısıalar jáne damý mınıstri sáýir aıynda «Nurly jer» jáne «7-20-25» baǵdarlamalary týraly málimdeme jasaǵan. Aıtýynsha, «Nurly jer» baǵdarlamasy jumysyn jalǵastyrady. Ekeýi bir-birine kedergi jasamaıdy. Sol 10 paıyz qalady. Alaıda «7-20-25» baǵdarlamasymen qatar júretin bolady», - degen edi mınıstr.
Al elimizdegi eń tómengi mólsherleme – 5 paıyzdy usynyp otyrǵan baǵdarlama «Turǵyn úı qurylys jınaq banki». Alaıda baǵdarlamanyń ózine tán talaptary bar: azamat sol banktiń salymshysy bolýy tıis, qarjyny úsh jyl boıy jınaýy tıis.
Áleýmettik turǵyn úı baǵdarlamalaryn jasaý úshin bizdiń memleket eki ıpotekalyq nesıe modelin – nemis jáne amerıkalyq modelderdi paıdalanady.
Germanıanyń tájirıbesine súıensek, ol eldiń turǵyndary turǵyn úı qurylys jınaq bankin paıdalanady. Ondaǵy qurylys jınaq bankteri naryqtyq mólsherlemeden tómen nesıe beredi.
