AQSH-tyń qysqa jáne orta qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joıý týraly kelisimnen shyǵý týraly málimdemesi álem jurtshylyǵyn, eń aldymen Reseıdi oıran-asyr qaldyrǵany ras. Qazirgi kezde osyǵan qatysty júrip jatqan kelisisózder men pikirlerdiń barlyǵy da «ary qaraıǵy jaǵdaı qalaı bolady?» degenge saıady.
Tarıhqa júginer bolsaq, 1987 jyly AQSH prezıdenti Ronald Reıgan men SSRO -nyń birinshi jáne sońǵy basshysy Mıhaıl Gorbachevtiń kelisimi boıynsha Eýropa qurlyǵynda ortasha jáne qysqa qashyqtyqtaǵy zymyrandardy ornalastyrý toqtatyldy. Aıta ketetin bir jaıt, búgingi kúnge deıin Amerıka Qurama Shtattary atalǵan kelisimnen resmı túrde shyqqan joq. Biraq Donald Tramp pen Bolton osy qadamnyń sózsiz oryndalatynyna kúmán keltirmeı otyr.
–1987 jyly jasasqan kelisim qazir eskirmeıdi. Biraq bul – kópqyrly álemde jumys istegen «qyrǵı-qabaq soǵys dáýiriniń» basty sharty. Ókinishke qaraı, Reseı atalǵan kelisimdi oryndamady. Sondyqtan bizge kelisimshartty toqtatyp, odan shyǵýǵa týra keledi, – dedi Djon Bolton Máskeýde ótken baspasóz máslıhatynda jýrnalıserge.
AQSH tarapy buǵan qatysty óz ustanymyn ashyq aıtty. «Onyń uzaq tarıhy bar. AQSH-tyń qysqa jáne orta qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joıý týraly kelisimnen shyǵýy búgin bastalyp otyrǵan joq. Ol Obama basshy bolǵan kezde de kóterildi. Sondyqtan Tramp bul kelisimdi Reseıdiń tolyqqandy oryndamaı otyrǵanyn eskere otyryp bas tartýǵa májbúr.
Shyn máninde, Batys qoǵamy qazirgi tańda «Reseı - jaý» ıdeıasyna biriktirilip otyr. Kreml Amerıka Qurama Shtattary men Reseı arasyndaǵy kelisimge qatysty mindettemelerdi tastaǵany belgili. Sondyqtan da, bul másele túbinde kún tártibine shyǵatyny belgili edi.
Árıne, ekonomıkasy áljýaz Reseıge ońaıǵa soqpaıdy. Reseı qazynasynan bólinip jatqan 46 mıllıard dollar kóleminde áskerı búdjetpen orystar AQSH-pen básekege túsýi óte qıyn. AQSH ár jylda áskerı muqtajyna 700 mıllıard dollar jumsaıtyn el. Demek, qanshama tyrysqanymen, Reseı úshin jantalasa qarýlaný – úlken shyǵyn. Ol bir. Ekinshien, Ulybrıtanıa jylyna áskerı salaǵa 60 mıllıard AQSH dollaryn jumsaıdy. Buǵan 40 mıllıard dollar áskerı búdjeti bar Fransıa men Germanıany qossańyz, Osydan-aq Reseıdiń jalǵyz qalǵanyn baǵamdaýǵa bolady. Demek, Reseı úshin - bul memlekettik sýısıdtiń kórinisi.
...1991 jyly SSRO -da osylaı ydyraǵan.
Kerimsal Jubatqanov, tarıh ǵylymnyń kandıdaty, Qazaq-Orys Halyqaralyq Ýnıversıtetiniń dosenti.
