Qazaqstan Respýblıkasynda júrgizilip jatqan ulttyq saıasattyń basty maqsattarynyń bir tarmaǵy – til. Álemdik tájirıbege súıensek, qaı elde bolmasyn turaqty túrde úzdiksiz damý – álýemettik prosesterdiń nátıjeli júrgizilýiniń basty ólshemi. Úzdiksiz damý - basty sharttarynyń biri ári biregeıi – Qazaqstan Respýblıkasynda turyp jatqan túrli etnostardyń jergilikti ultpen tatýlyǵy, dostyǵy. Qazaqstan sekildi keń baıtaq eldi óz úıindeı kórip ózara tatýlyqta ómir súrip jatqan kóp ultty eldiń mundaı jaımaqshýaq jaǵdaıdyń ornaýy til saıasatynyń durys júrgizilýi sebep.
Qazaqstan Respýblıkasynda ómir súrip jatqan etnostar men jergilikti halyq, ıaǵnı qazaqtarmen ultaralyq qarym-qatynastyń jaqsarýy, beıbitshilikte ómir súrý, ózara kelisimniń bolýy Qazaqstan Respýblıkasynda júrgizilip otyrǵan til saıasatynyń yqpaly ekendigin aıta ketý kerek. Sebebi, álem boıynsha til saıasaty mańyzdy rol atqarady. Ol eń aldymen sol eldiń memlekettik tiliniń mereıin ústem etedi. Onyń jańa ǵylymdaǵy jańalyqtardy jáne oǵan qatysty túrli termınderdiń qazaq tilinde durys aýdarylý men durys qoldanylýyna, tipti eldegi buqaralyq aqparat quralynyń memlekettik tilde sóılep, memlekettik tilde aqparat taratyp, memlekettik tilde joba kóptep jasalýǵa, sáıkesinshe memlekettik tildi jobalarǵa suranysty arttyrýdy kózdeıdi.
Bálkim, monoultty elderde mundaı másele joq shyǵar. Alaıda kók aspannyń astynda birge ómir súrip jatqan kóp ultty elderde ózge etnostardyń mádenıetin, óz ana tilin, salt-dástúrin saqtaı otyra, memlekettik tildi úıretý jáne memlekettik tildi jetik meńgerýi úshin yntalandyrý.
Joǵaryda atap ótken tilderdi damytý men onyń aıasyn keńeıtýdi kózdeıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy osy jáne ózge de maqsatty kózdeıdi. Jáne onyń iske asýy úshin nátıjeli jumystar atqarylyp keledi.
Sebebi, Qazaqstan Respýblıkasynda júrgizilip jatqan til saıasaty – tereńge boılaǵan tarıhı tamyrynyń mort synýyn qalamaýy úshin, ony saqtap qalý maqsatynda kez kelgen til men kez kelgen azamattyń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan Respýblıkasynda turyp jatqan kez kelgen azmattyń óz ana tilin saqtaı otyra ózge tildi meńgere alady. Ol úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan.
Qazir Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha jıi-jıi túrli semınarlar ótkiziledi. Onda teorıalyq jáne praktıkalyq turǵysynan qazaq tilin úıretý. Olardyń kóp jaǵdaıda tegin ótkiziletinin aıta ketken abzal. Qazaq tilin úırený qyzyqty ári jeńil bolýy úshin oqýlyqtar shyǵarylyp jatyr. Onda til úırenýdiń ońtaıly joldary qarastyrylǵan.
Sonymen qatar Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde derlik tilge qatysty túrli deńgeıdegi festıválder, konkýrstar ótkizilip turady. Onda etnostardyń óziniń qazaq tilin bilý deńgeıi saralanady. Bul óz kezeginde qazaq tilin úırenýge zor stımýl beredi.
Tilderdi damytý men qoldanýdyń aıasyn keńeıtý maqsatynda qurylǵan 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama túrli salada, atap aıtar bolsaq: medısına, sport, mádenıet, óner, ǵylym, bilim jáne taǵy da basqa salalardy qoldanylýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi.
Aıta keteıik, Rýhanı Jańǵyrý baǵdarlamasy aıasynda álem boıynsha túrli salada jazylǵan, álemge jańalyq ákelgen, zor nátıjege jetken, qoǵamǵa bereri mol, halyqty rýhanı, mádenı turǵysynan damytatyn, baıytatyn, halyqtyń menedjment, ekonomıkalyq saýatyn ashatyn kitaptar qazaq tiline aýdaryp shyǵaryp jatyr. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq aýdarma búrosy álemdik, álemdik ádebıette óziniń óshpes iz qaldyrǵan, esimi altyn áriptermen jazylǵan avtorlardy qazaq qoǵamyna qazaq tiline aýdaryp, usynyp otyr.
Bul da óz kezeginde qazaqstandyq qoǵamǵa rýhanı baılyq syılap qana qoımaı, qazaq tildi kitaptarǵa degen suranysty arttyryp otyrǵanyn da erekshe atap ótken jón.
Qazaqstan Respýblıkasynda tilge qatysty qabyldanyp jatqan baǵdarlamalardyń óz nátıjesin, jemisin berip jatqanyn qazir aıqyn kóre alamyz. Máselen, osydan 10 jyl buryn qazaq qoǵamy «qazaqstandyq telearnalarda qazaq tildi jobalar joqtyń qasy. Barlyǵy orys tilinde júrgiziledi. Qazaq tilinde joba shyqsa da praım-taımda emes, el kórmeıtin, túnde, tańǵa jýyq nemese el jumysqa, oqýǵa daıyndalyp jatqanda jáne uıyqtap jatqanda kórsetedi» dep shaǵymdanyp, narazylyǵyn bildirip kelgen. Qazir jaǵdaı múlde ózgergeni aıqyn kórinedi.
Bilim berý salasyn alyp qaraıyq. Qazaqstanda jyldan-jylǵa qazaq tilinde ulttyq biryńǵaı test tapsyratyn da, qazaq tildi klasstar men mektepterdiń kóbeıýi de utqyr til saıasatynyń arqasynda qol jetkizgen jetistik.
Joǵary oqý oryndarynda da qazaq toptarynda oqıtyn jáne qazaq tobynda oqýǵa nıet bildirgenderdiń jyl sanap artyp keledi.
Bul – tilderdi damytý men onyń qoldanys aıasyn keńeıtý maqsatynda qabyldanǵan 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamada barlyǵy qarastyrylǵan.
Kez kelgen buqaralyq aqparat quralynda qazaq tildi aýdıtorıanyń da, qazaq tildi jobanyń da óskenin jáne eń bastysy telearnalarda kórsetiletin qazaq tildi jobalardyń qazir erekshe suranysta bolyp, praım-taımda kórsetiletini kóńilge medeý. Qazaqstandaǵy ınternet saıt bolsyn, gazet nemese jýrnal bolsyn qazaq tilinde kóptep shyǵady. Bul – qazaq tildi aqparatqa degen suranystyń artqanynyń anyq kórsetkishi. Demek qazaq tilin jetik meńgergen adamnyń sanynyń óskenin, memlekettik tildiń qoldanys aıasy keńigeniniń kórsetkishi. Bul Qazaqstan Respýblıkasynda júrgizilip jatqan til saıasatynyń aıqyn nátıjesi hám jemisi.
