Namaz – kálımadan keıin paryz bolǵan uly ǵıbadat. Sondyqtan da, Allasyn tanyp, ıman keltirgen árbir pendeniń júreginde namazǵa degen qulshynys bar. Qulshynyspen birge kúdikti oılar qatar júredi. Bul sózsiz – dinniń emes, jynnyń isi. Sizdiń sanańyzdy jaýlaǵan kóptegen kúdikterdi seıiltý maqsatynda namaz bastaýdy jeńildetetin az-kem keńesterimizdi usynbaqpyz.
1. «Bes namazdyń sózderi men áreketterin jattaý qıyn»
Kópshilik adam «Bes ýaqyt namaz ár túrli oqylady, ony bastaý úshin bes ýaqyt namazdy jattaýyń kerek» dep oılaıdy. Bul oıdyń nátıjesinde namaz bastaý óte qıyn degen tujyrym shyǵa keledi. Joq, tipti olaı emes. Negizi 2 bas ıaǵnı 2 rakat namazdy oqýdy úırengeniń – bes ýaqyt namazdy úırendim degen sóz. Sebebi, bes ýaqyt namazda da sol 2 rakat úshin jattaǵan súreler men duǵalar qaıtalanady. Qalǵan namazdardyń tek aty men rakat sanynda ǵana aıyrmashylyq bar.
2. «Namazdy ýaqytynda oqymaýdan qorqamyn»
Namaz bastaǵaly júrgen árbir adamnyń oıynda namazdy ýaqytynda oqı almaýǵa degen qorqynysh bar. Biz muny jaýapkershilikten dep sezinemiz. Alaıda, bilińiz, bári de siz oılaǵannan basqasha. Máselen namaz ýaqyttaryna kóz júgirtińizshi:
1.Tań namazy: tań aǵaryp atqan ýaqyttan bastap,kún shyqqanǵa deıin (shamamen bir jarym saǵat ýaqytyńyz bar);
2.Besin namazy:kún tóbeden aýǵan ýaqyttan bastap ár zattyń kóleńkesi eki ese uzarǵanǵa deıin (shamamen úsh saǵattan asa ýaqytyńyz bar)
3.Ekinti namaz: ár zattyń kóleńkesi eki ese bolǵannan bastap kún batqanǵa deıin (shamamen bir saǵattan astam ýaqytyńyz bar);
4. Aqsham namazy: kún batqannan bastap (kúnbatystaǵy) qyzyl shapaq ketkenge deıin (jarty saǵat ishinde oqyp úlgerý lázim);
5.Quptan namazy: qyzyl shapaq ketkennen bastap tań atqanǵa deıin.
Namazdy alǵashqy kirgen ýaqytynda oqý – Alla Taǵalaǵa eń unamdy abzal is. Al dál ýaqytynda yńǵaıy kelmese, ýaqyty shyqpaı turyp úlgerse bolǵany. Alaıda muny ádetke aınaldyrmaǵan jón.
3. «Namaz oqýǵa daıyn emespin, ózi ýaqyty keledi»
Namazdy eshkim eshýaqytta tolyq daıyn bolyp baryp bastamaǵan. Bul laǵyneti shaıtannyń adamdy ózine paıdaly iske jaqyndatpaý úshin salatyn aramza oıy. Áıtpese, adamǵa namaz bastap ketý úshin onyń paryz ekendigi jaıly az ǵana aqparaty bolýy jetkilikti. Adam ózine naqty aqshalaı tabys ákeletin isti kórip-bile tura, eshýaqytta «ýaqyty keledi» dep aıtpaıdy. Umtylady, jarysady, ózgeden buryn jasap qalýǵa tyrysady. Al namaz – eki dúnıeniń jaqsylyǵynyń barlyǵyn boıyna qamtyǵan, qysqa ǵana jeńil amal.
4. «Namazdy bastasam, tastap ketemin be dep qorqamyn».
«Namaz bastasam ba dep júrmin» degen oıyńyz paıda bolǵannan-aq: «Áı qaza etip qoısań qaıtesiń? Namazdy óıtip qorlaǵansha oqymaı -aq qoıǵanyń durys, tastap ketseń kúnási aýyr. Beı namazdan keı namaz jaman degen» dep jynnyń shaıtandary azǵyrsa, ekinshi shetinen janashyr-mys bolyp júrgen dostar dúrliktiredi. Bireý tek bestikpen oqıtyn bastaýyshtaǵy balasyna: «Keıin joǵarǵy synypqa barǵanda báribir nashar oqısyń, «úshtik», «ekilik» alasyń, qazirden bastap oqymaı-aq qoı» dep aıta ala ma?! Bolashaqty eshkim bilmeıdi. Namazdy tastamaımyn dep yntamen oqyǵan adam eshýaqytta tastamaıdy, tastap kete almaıdy. Onyń mysaly – sheshinip alyp, sýǵa túsýge júreksinip, bata almaı turǵan adam sekildi. Ózin jeńip, kúmp etip ishine túskennen keıin birazdan soń boı úıretkeni sonshalyqty syrtqa shyqqysy kelmeıtini bar emes pe?! Jan dúnıesi sergip, rahatqa bólenbeı me?! Namaz mundaı sezimdi júz ese artyǵymen syılaıdy. Kúmániń bolmasyn. Sizge aıtar ósıetimiz:
«Soqyrǵa bal usynań ıteredi
Dámin tatyp kórgen joq qaıter endi
Kelgen baldan bir qasyq jegen bolsa,
Tórt aıaqtap ózi izdep keter edi».
5. «Namazdy qaza qylýdan qorqamyn».
Anda-sanda bir namazyn qaza etip alǵan adammen, múlde oqymaı, myńdaǵan namazyn qaza etip júrgen adam Alla aldynda teń bolýy múmkin emes. Onyń ústine Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) sahabalarymen saparda júrgende namazǵa azan aıtyp oıatatyn Bilál (oǵan Alla razy bolsyn) uıyqtap qalyp, keıin tań namazynyń qazasyn qalaı ótegendigi jaıly oqıǵa hadısten jetken. Sondyqtan bul jaǵdaıdyń da sheshimi bar. Namaz degen Jánnattyń uly kiltin qolyna ustaǵan adam ózi máńgilikke Jánnattan qýylǵan shaıtannyń qyzǵanyshyn týǵyzbaı qoımaıdy. Endi bireý sizge osylaı aıta qalsa, muny tek shaıtannyń salǵan shatpaǵy dep túsinińiz. Sol sebepten keshe dáret alýǵa daıyn krannan aǵyp turǵan jyly sýy, ne túzge shyǵatyn qolaıly dárethanasy joq ýaqytta da «Bes ýaqytta bes namaz, bireýi qaza qalmasqa» dep bir namazyn qaza etpeýge tyrysqan Buhar babamyzdyń búgingi urpaqtary bar jaǵdaıy jasalǵan qoǵamda ómir súrip, eń bolmasa jumaǵa basyn suqsa eken dep júrgenimiz uıat- aq.
6. «Namazdyń sózderin jattaý qıyn, áripterdi durys aıta almaımyn ba dep qorqamyn».
Alǵashqy ýaqytta qaǵazǵa qaraýǵa, úlken áripterdi plakatqa jazyp, qabyrǵaǵa ilip qoıyp oqýǵa bolady. Namaz sózderi jazylǵan kitapty meshit aldyndaǵy dúkenderden 100-200 teńgege alýǵa bolady. Kerek deseńiz, qulaqqap kıip oqýǵa múmkindik beretin elektrondy jaınamazdardy qoljetimdi baǵada satyp ala alasyz. Nemese namazhan tanysyńyzǵa uıyp oqyp úırenińiz. Sondaı-aq, meshittegi jamaǵat namazyna qatysyp úırenip ketýge bolady. Sebebi meshit pen jamaǵattan shaıtan barynsha alys bolady.
7. «Namazdy bastaıyn desem jumysta oqýǵa múmkindik joq, jumys ornym taza emes»
Sharıǵat buıyrǵan bul amaldy oryndaý óte jeńil. Adamdy jaratqan Alla qulynyń jaı-kúıin, hal-ahýalyn onyń ózinen artyq jaqsy biledi. Soǵan sáıkes qulshylyqtardy da jeńildetip, aqylǵa syıymdy retpen ońaılastyrǵan. Mysaly dáret alýǵa múmkindik joq kezde (aýrý, sapar, kúnniń sýyqtyǵy t.b) «táıammým» (topyraqpen nemese shańmen bilegińizdi, betińizdi sıpaısyz) alýǵa ruqsat etiledi. Namazdy turyp oqı almaǵan adamǵa otyryp oqý, ornynan qozǵala almaıtyn adam úshin jatyp oqý ruqsat etilgen. Namaz – uly amal, sondyqtan, tazalyqty talap etetini haq. Deıturǵanmen, jerdiń ne kıimniń kir, shań-topyraq bolýy namazǵa kedergi bolmaıdy. Kıim men orynda nájis bolmaýy kerek. Ári Alla Elshisi (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) tek qabir men monshadan basqa barlyq jerde qulshylyq jasaýǵa ruqsat bergen.
8. «Namaz oqýǵa erinemin, ásirese, tań namazyna turý qıyn».
Eń bastysy ynta jáne oqımyn degen shynaıy nıet bolý kerek. Kerisinshe adam boıyndaǵy erinshektik pen jalqaýlyqty jeńetin birden-bir amal – namaz.
Tań namazyna ýaqytyly turý úshin kúndelikti jatatyn ýaqyttan azdap erterek uıyqtaý qajet. Jatar aldyn tamaqqa toıyp almaǵan jón. Dáretpen jatqanyńyz tán, jan saýlyǵyna paıdaly. Tósekke jatarda Allaǵa duǵa jasańyz. Sabaqqa nemese jumysqa oıatyp júrgen oıatardy (býdılnık) paıdalanyńyz. Tipten bolmasa, namaz oqıtyn joldasyńyzǵa oıat dep ótinseńiz, qýana-qýana kómekke keler edi.
9. «Namaz oqý ýaqytymdy alatyn sekildi...»
Namaz ýaqytty esh ysyrap etpeıdi. Kerisinshe namaz kúndelikti qym–qýyt tirshilik, alys–beris, barys–kelis, oqý, jumys sekildi mazasyzdyqtan adamdy azat etedi. Sóıtip, janyn tynyshtyqqa keneltip, júregine sabyr tapqyzady. Bútkil dene múshelerin demaldyryp, qan aınalymyn qalypqa túsiredi. Ári árbir kúnińiz bes ýaqytqa bólingendikten kerisinshe ýaqytyńyzdy únemdi paıdalanasyz. Belgili bir jaǵdaımen namaz oqymaı qalǵan adamdar «buryn namazsyz qalaı ómir súrgenimdi túsinbeımin» dep jatatyndyǵy da osydan bolar... Árbir eki rakat namaz úshin adamnyń bes mınýt qana ýaqyty ketedi. Bul bes mınýtty qarapaıym kúnderi áleýmettik jelilerge, bos áńgimege jumsap júrmiz ǵoı?!
10. «Dáret alýdy qıynsynamyn».
Dáret alýǵa múmkindik joq kezde (aýrý, sapar, kúnniń sýyqtyǵy t.b) «táıammým» (topyraqpen nemese shańmen bilegińizdi, betińizdi sıpaısyz) alýǵa ruqsat etiledi Uıqydan turyp, dáret qyspasa nemese dáretti jel shyǵaryp, buzyp qoıǵan jaǵdaıda dárethanaǵa barý shart emes. Birden sýmen qol-aıaǵyn jýyp dáret ala beredi. Dárethanada (úlken ne kishi dáret syndyrǵanda) sýyq tıip aýyryp qalýdan qoryqsa, sý ornyna qaǵaz ne topyraq paıdalanýǵa bolady.
11. «Namazdy durys oqymasam ne isteımin? Qate oqyp qoısam kúná bolady ma?»
Qazaqta «kósh júre túzeledi» degen ádemi bir sóz bar. Úırený kezinde jibergen qatelikter, shatasýlar Alla tarapynan keshiriledi. Meıirimdi ana balasynyń kez-kelgen qateligine keń júrekpen, túsinistikpen qaramaı ma?! Al anamyzdan meıirimi mıllıon ese artyq Jaratýshymyz Óziniń buıryǵyn oryndaý jolyndaǵy qateligimizdi keshiretindigine kúmánimiz joq bolýy kerek. Sahıh hadısterdiń birinde Qurandy qınalyp oqyǵan adamnyń eki ese saýapqa keneletindigi súıinshilengen.
12. «Namaz oqıyn desem ata-anam qarsy»
Asyl dinimiz ata-ananyń haqysyna asa joǵary qurmetpen qaraıdy. Tipti, Alla Taǵala olardyń haqysyn Óziniń haqysynan keıingi orynǵa shyǵarǵan. Olardyń qabaqtaryna kirbiń uıalatyp, júrekterine qaıaý salatyn «týh» degen sózdi aıtýǵa da tyıym salynady. Alaıda Jaratýshy Alla Taǵalaǵa haqysyna baılanysty namaz qulshylyǵyna kelsek, bul – árbir adamnyń mindeti. Áke-sheshege boısunyp, namazdy tastaýǵa bolmaıdy. Bul jerde Allanyń haqysy joǵary turady. Biraq áke-sheshege óte jumsaqtyqpen syı-qurmet kórsete otyra namazdy tastaı almaıtyndyǵyn bildirýi qajet. Olar qansha urysyp, zekirip, uryp-soqsa da qarsy kelýge tıym etiledi. İsterine sabyr etip, barynsha kórkem minezben mámile jasaý buıyrylǵan. Perzent ata-anasyna Alladan týra jol, ımandylyq surap duǵa etsin. Alla osylaı jasaǵan pendesin jaýapsyz qaldyrmaıdy.
13. «Nıetim taza, júregim aq» Syltaý ma, kúmán ba, áıteýir «Nıetim túzý, júregim aq, bireýdiń ala jibin attaǵan emespin» deıtin kópshilik qatary kóp. Bilińiz, nıet – adamnyń ár amalynyń basynda turatyn ishki oıy. Eger nıetimiz durys, ári júregimiz aq bolsa, onda ydystaǵy sút qaınaǵanda syrtyna tasıtyny sıaqty, ol nıetimiz tilimizden, qol aıaǵymyzdan salıhaly amaldar retinde kórinis tabady. Sol sebepten de adamzattyń eń abzal tulǵasy, nıeti eń túzý adam Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) túnimen, tipti aıaǵy isip ketkenshe namaz oqıtyn edi. Al alashty aýzyna qaratyp, «adamdy súı Allanyń hıkmetin sez, ne qyzyq bar ómirde onan basqa" degen Abaı, bir óleńinde júregi týraly: «júregime qarasam ıne deıin taza emes, alyp arshyp tastaıtyn apandaǵy saz emes» dep jyrlady. Eger aqyl oıdyń alyby Abaı búı degen bolsa, bizge ne joq deseńizshi!? Al Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) «Tarazdyń bir shetine búkil musylmandardyń ımanyn, al ekinshi shetine Ábý Bákirdiń ımanyn qoısańyzdar, Ábýbákirdiń ımany basym túsedi» degen Ábý Bákir (oǵan Alla razy bolsyn) bireý ony maqtaǵan kezde: «Eger meniń ishimde ne bolyp jatqanyn bilseńder janymnan qashyp keter edińder» dep aıtqan eken. Al aqyn Serik Qalı bir shýmaǵynda: «Namazyń túgel ǵıbadat bútin bolmasa, júregim taza nıetim túzý deý dalbasa» depti. Sondyqtan «bireýdiń ala jibin attaǵan emespin» dep júrip, Allanyń namazyn aıaqasty etip júrgenimizdi umytpaıyq.
14. «Zeınetke shyqqan soń bastasam ne bolady?»
Namaz adamǵa balıǵat jasyna tolysymen paryz bolatynyna qaramastan, kóbimiz «balıǵat jasyna zeınetten shyqqanan keıin tolýdy» ádetke aınaldyrdyq. Keıbireýler tipti zeınetten keıin de, «balıǵatqa tola qoıǵan joq». Shaıtan eshkimdi «Namaz oqyma» dep azǵyrmaıdy. Olaı bolǵan jaǵdaıda onyń beti ashylyp qalady. Sondyqtan shaıtan jastardy: «Sen áli jassyń, áli qaıda, ómirdiń qyzyǵyn kórý kerek. Keıin otaý quryp balardy aıaqqa turǵyz, ulyńdy uıaǵa, qyzyńdy qıaǵa qondyr. Sosyn zeınetke aman esen shyqqan soń oqısyń» dep azǵyrsa, kárini: «Áı, densaýlyǵyń anaý, ázer júrsiń, Allanyń ashýynan Meıirimi basym degen Alla keshiredi. Aıattardy mıyń qabyldamaıdy, tiliń bolsa kúrmelip, beliń búgilmeı syr bergeli qashan» dep aınalshaqtaıdy. «Eki pil soǵyssa ortada shybyn óledi» degendeı, ortada oqylmaı namaz qalady. Bul sizdiń emes, shaıtannyń maqsatyna jetkeni. Búgin qoldan keletin ıgilikti keıinge qaldyrýyna bolmaıdy. Sebebi eshkimniń qolynda qansha ómir súretindigine kepildeme qaǵazy joq. Al adam dúnıeden ozǵanda eń aldymen namazdan suralady. Jáne onyń ary qaraıǵy jaǵdaıy da namazyna qarap ólshenedi. Ábý Hýraıradan (oǵan Alla razy bolsyn) jetken hadıste Alla Elshisi (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn): «Adamnyń amaldarynan eń alǵash suralatyny - namaz. Eger de namazy tolyq bolsa, onda ol jetistikke jetken bolyp sanalady. Al eger de tolyq bolmasa, onda ol anyq shyǵynǵa ushyraýshy bolady» degen. (Tırmızı).
Bul keńester nemese janashyryńyzdyń kórkem ýaǵyzy – sájdeden baqyt tabýyńyzdyń sebepkeri ǵana. Asylynda, týra jol – júrekterdiń Iesi bolǵan Alladan. Rabbymyz sizge de, bizge de namazdaǵy jan raqatyn, Jánnattaǵy máńgilik baqytty ómirdi násip etsin!
