Mıllıardtardy jymqyrǵan el tize búgip, mıllıardtary jybyrlaǵan el jeńiske jetti.

 Malaızıa astanasy Kýala-Lýmpýrde Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń 128-shi sesıasy barysynda 2022 jylǵy qysqy Olımpıada oıyndaryn qabyldaıtyn Beıjiń qalasy bolyp tanyldy. Beıjiń qalasy Jazǵy olımpıadany da, Qysqy olımpıadany da ótkizgen tuńǵysh el bolmaq.

Almaty ákimi Ahmetjan  Esimovtiń aǵylshynsha sóılegenine ári qýandym, ári qapa boldym: qýanǵanym – shaý tartqan shaǵyndaǵy kisiniń talaby taýdaı eken; qapa bolǵanym – qazaq ta ana tili bar irgeli ult edi, átteń, tilsiz janýardaı jat tilde sóıledik.

Kim bilsin, bizdiń asyǵymyz alshysynan túskende: Qazaq Eli men Almaty qalasyn álem keńirek  tanyr ma edi.Óıtkeni, qysqy sport oıyndaryn jer betinde 3 mıllardtan astam jankúıer úzdiksiz tamashalaıdy; sosyn, qazaqtyń qysqy sport oıyndarynyń túrleri kóbeıe túser me edi ?   Alty ǵana qysqy oıyndarǵa qatysqan qazaqtarda- jeti ǵana medal bar, onyń bireýi ǵana altyn. Eń aqyry, Almatynyń ınfraqurylymy jaqsarar ma edi – ári árbir olımpıada ótkizetin qalada 50 myńnan – 300 myńǵa deıin jumys oryndary ashylady t.s.s.

Áıtkenmen, qazaqty qudaı saqtady. Qazir álem qarjylyq daǵdyrystan teńselip tur. Qara altynnyń baǵamy kún saıyn quldyrap barady, al, erteńdi eshkim boljaı almaıdy...

Adamzat tarıhynda tabys ákelgen olımpıadalardyń barlyǵy derlik elde jáne álemde ekonomıka jańa qarqynmen damyǵan kezeńde ǵana oryn aldy. Al, olımpıadalardyń deni  ótkizgen elderdi turalatyp ketti.

Mysaly, kúni keshe fýtboldan «EVRO-2012» ótkizgen Ýkraına 4 mıllıard evro kólemindegi shy­ǵyn­ǵa uryndy da, artynsha tereń qar­jy­lyq daǵdarys shuńqyryna qulady...

2004 jyly Afına Olımpıadasynda Grekıa 10 mıllıard AQSH dol­larynan aıyrylyp, sumdyq eko­nomıkalyq daǵdarysqa jol ashyp berdi. Olımpıadaǵa arnaıy salynǵan záýlim ǵımarattar túgel qańyrap qalyp, el jaǵdaıyn tyǵy­ryq­qa (defolt) tiredi. Shash-etekten qa­ryzǵa batqan grekter qulaǵan shy­ńyraýynan búginge deıin shyǵa almaı keledi.

1976 jyly Monreal Olımpıadasyn uıymdastyrǵan kanadalyqtar «sasqan úırek artymen súńgip», kóptegen taýarlardyń (ishinde temeki de bar) aksızdik salyqtaryn ósirip, uzyn-sheti kórinbes baqandaı 30 jyl boıy qaryz qaıtaryp, 2006 jyly ázer esin jıdy...

2011 jyly biz Azıa oıyndaryn abyroımen atqarý úshin ınfra­qu­rylymdar salýǵa 1,4 mıllıard AQSH dorllaryn, oıyndardy uıymdastyrýǵa 250 mıllıon AQSH dollaryn jumsap, barlyǵy 1,65 mıllıard AQSH dollaryn jumsadyq. Tapqan «paıdamyz» ben nátıjemiz mynadaı: túsimimiz nebári 31 mıllıon dollar, Qarjy polısıasy 57 mıllıon dollardyń qoldy bolǵandyǵyn anyqtady jáne bir sheneýnik baýkespe-urylyǵy úshin 5, 5 jylǵa sottaldy. (Bálkim, qazir bostandyqqa shyǵyp, túrik teńizderiniń birinde salqyn sýǵa shomylyp júrgen de shyǵar?!.)

.Bir qyzyǵy, osynaý oıly áńgi­memizdiń bári 2022 jylǵy Aq olım­pıa­danyń búdjeti týraly órbise, balanyń oıynshyǵy bolyp qalady. Eń aldymen, qazaq úkimeti 2022 jyly Almatyda Qysqy Aq Olımpıada ótkizý úshin Halyqaralyq Olımpıada komıtetine 75 mıllıard AQSH dollary kóleminde qarjylyq kepildik berdi. Al, Olımpıadanyń búdjeti 4-5 mıllıard AQSH dollary mólsherinde belgilengen. Endi qazaqtyń tamaǵy saý, tábeti kúshti sheneýnikteri Olımpıada taıanǵan kezde shyǵyndy 2-3 esege kóterip jiberýge ábden mashyqtanyp alǵan... (Almaty jeńilis tapqan sátte mıllıardtaǵan dollarlardan dámeli qanshama bıshigishterdiń ókirip jylaǵanyn kózge elestetýdiń ózi qıyn!..)

Eger Almaty jeńiske jetkende, bizde komýnaldyq tólemderdiń (energıa qýaty, gaz, ystyq jáne sýyq sý, belgili bir salyq túrleri, turǵyn úı baǵasy t.s.s.) aspandap qymbattaýy sózsiz edi.

Bizdi qudaı saqtady: Qazaq Eli ekonomıkalyq daǵdarystyń aldyn aldy. Asa iri kólemdegi jemqor­lyqtyń joly kesildi. Qańyraı­tyn ǵımarattar salynbaıtyn bol­dy. Komýnaldyq tólemder sharyq­tamaıdy. Salyq túrleri óspeıdi.

Basty aqıqat: biz áli jas, álsizdeý elmiz:

1. Biz áli qarjylyq basqarýdyń tıimdi júıesin qura alǵan joqpyz.

2. Otanshyldyq qasıetimiz – otbasymyzdan alystap ketken joq.

3. Olımpıadadan kiris kirgizip, tabys tabýdy úırengenimiz joq.

...Áıtse de, kóńil túsip, júrek syz­daıtyn dáneme kórmedim: qudaı qalasa, el aman, jurt tynysh bolyp, ál-aýqatymyz qýattanǵan kezde talaı qyzyq oıyndardy ózimiz ótkeremiz...

Qazir asyqqanymyz – saıtannyń isi. Áne, «toıdyń bolǵanynan – boladysy qyzyq» dep, bizdiń «danyshpan» úkimet tıyn tappaı, zeınetaqy jıynyna qosymsha 5 paıyz salym qospaqshy eken; al, EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń mańaıy kóńirsip, qyrýar qarjylary mıllıardtap tonalyp jatqan kórinedi...

...Biz bolsaq, shamamyzǵa qaramaı, Pekınmen teketiresip-talasqymyz keledi. Sol Pekın jemqorlarmen áńgime aıtyp áýre bolyp jatpaıdy, alańǵa aparady da, atyp tastaıdy.

Qajymuqan ǴABDOLLA