Jýyrda Almatydaǵy doner kafeleriniń birinen as ishken alpys adam ýlanyp, aýrýhanaǵa túskeni jaıynda aqparat keńinen tarady. Osynshalyqty kóp kisiniń densaýlyǵyna zarar kelgenge deıin atalmysh kafeniń sanıtarlyq jaǵdaıyn tıisti mekemeler kezinde nege teksermedi degen suraq týyndaıdy. Iá, qaladaǵy qyzmetkerlerdiń basym bóligi tús kezinde jumys ornyna taıaý mańdaǵy asqana, kafe, meıramhanalardan tamaqtanýdy ádetke aınaldyrǵan. Árıne, óz qolyńmen ázirlegen taǵamǵa ne jetsin? Qyz-kelinshekter «Úıge jetkenshe kesh batyp, tamaq pisirýge úlgermeımiz» degendi kóp aıtady. Ásirese, tús kezinde kóbimiz syrttan júrek jalǵaýdy ádetke aınaldyrǵanymyz ras. Kópshilik tamaqtanatyn oryndardyń ıeleri tutynýshynyń densaýlyǵyna, tamaqtanýshynyń ózi sıaqty adam ekenin umytatyn jaǵdaılar tipten jıilep ketken sıaqty.
Osydan úsh jyl buryn bir tanysym doner kafeleriniń birinde júzden astam adam jıyp, aýyzashar ótkizdi. Asqana, kafelerdiń ydys-aıaǵy birkelki bolatyny belgili, al bul kafeniń ydystary ár jerden jınalǵandaı árkelki. Bári túgel desem ótirik emes, shetteri ketik-ketik. Men daıashy aldyma qoıǵan synyq tárelke men bakaldy bútinine aýystyrýdy talap ettim. Daıashy bútinin berdi, alaıda tárelkesi men shanyshqysy shala jýylǵan. Jıirkengen men tazasyn berýdi suradym. Áıteýir ne kerek, aldymyzǵa qoıǵan astyń (tazalyq saqtalyp daıarlandy ma, joq pa, bir Qudaı bilsin) dám tatyp, tarqastyq.
Qazirde oqýshylar men stýdentter, qyzmet jasyndaǵy kópshilik tús kezinde iri sýpermarketterdiń aspazdyq bólimderinen manty, samsa, t.b. alyp, júrek jalǵaıtyny belgili. Biz de solardyń qataryndamyz. Satyp alǵan taǵamnyń ishinen nebir túrli qyl-qybyr, temir qıyndylary kezdesip jatady. Máselen, Gogol kóshesiniń boıyndaǵy kórnekti sýpermarketten satyp alynǵan samsa, mantynyń ishinen tas úgindileri, shash, plasmassa qıqymdary kezdesip, menedjerine aparyp bergenbiz. Menedjer keshirim surap, tıisti shara qoldanatynyn aıtyp aqtalǵanmen, bir aptadan soń sol jerden satyp alǵan samsanyń ishinen tas qıyrshyqtary shyqty.
Birde jumystan úıge tym kesh oralǵan soń, tamaq daıyndaýǵa ýaqyt bolmaı, Abaı dańǵylynyń boıyndaǵy iri saýda ortalyqtarynyń aspazdyq bóliminen 10 tal manty satyp aldym. Senesiz be, sol mantynyń 8-niń ishinen selofan qıyndylary shyqty. Pıazben birge týralǵan syńaıly. İshinde pıazynan selofany kóp. Kelesi kúni menedjerine aıtyp edim, bet baqtyrmady. «Bizde bári durys» deýmen boldy. Sol marketten qazy satyp alǵan edik. Qazanǵa salǵannan múńkigen jıirkenishti ıis qolqany qapty. Shirigen etten jasapty. Budan keıin bul dúkennen tamaq ónimderin satyp almaıtyn boldyq. Abaı dańǵylynyń boıyndaǵy kórnekti sýpermarketterdiń birinen satyp alǵan qazynyń ishinen bilekteı teri kesegi shyqty. Osyndaı oqıǵalar birneshe ret qaıtalanǵan soń eshbir dúkennen qazy satyp almaımyz.
Birde Almaty oblysyndaǵy bir aýylǵa qonaqqa bardyq. Sol úıdiń kelini Almatydaǵy iri sýpermarketterdiń birinde jumys isteıdi eken. (Árıne qaladaǵy búkil market ataýly nashar degen sóz emes). Ózimiz kórgen jaıttardan sóz etip otyrmyz. Basynda eden jýýshy bolyp jumysqa qabyldanǵan ol búginde manty jasaýshy bolyp isteıdi. Kelinniń áńgimesin estigende jaǵamyzdy ustadyq. Biz kún saıyn bolmasa da anda-sanda taǵam satyp alyp júrgen sýpermarkette manty, samsalar óte las jaǵdaıda jasalatyn kórinedi. Kelinniń sózine sensek, aspazdyq bólmesiniń dál janynda dárethana ornalasqan. Kanalızasıa jıi isten shyǵady eken. Sondaı kúnderde las ıiske bókken bólmede bylǵanysh sýdy basyp júrip qyz-kelinshekter manty jasaıdy eken. «Etti týrap jatqanda keıde jerge túsip qalady. Ondaıdy jerden sypyryp alyp, farshqa qosa salamyz. Barlyq taǵamdar osylaı jasalady. Al kópshilik tutynýshylar tek jaltyraǵan vıtrınaǵa qarap, bul dúkenge kóp keletin sıaqty. Tazalyq múldem joq. Ózimiz qarnymyz ashqanda grıl taýyqty ǵana jeımiz. Odan basqasy las jaǵdaıda daıyndalǵan» dep aǵynan jaryldy ol.
Jalpy kópshilik satyp alýshylar tutynýshylyq quqyn daýlamaıtyny belgili. Usaq-túıek is dep esepteıtinimiz. «Aýrý — astan» degen sózdi halqymyz baıyrǵy zamannan aıtyp qoıǵan ǵoı. Elimizde sońǵy ýaqyta ishek-qaryn aýrýlary kóbeıip ketti. Tazalyǵy joq jerde daıarlanǵan, buzylǵan ónimnen pisirilgen taǵam adamnyń túbine jetetine (birden bolmasa da baıaý) bilgenimizben asa mán bermeımiz. Nátıjesinde aýrýdan sulap túskende ǵana «Densaýlyǵymdy erterek nege oılamadym?» dep ókinemiz.
Asqanalardy tekseretin jaýapty mekemeler jýyrda bolǵan «dóner oqıǵasynan» keıin kópshilik tamaqtaný mekmelerine qoıylatyn talapty kúsheıtkeni jón-aý.
Aıjan Áljan
25 jas
Almaty qalasy
