Iá, kópten beri jurtty dúrliktirip júrgen másele – erkekterdiń ekinshi sortqa aınalyp bara jatqandyǵy. Álem memleketteriniń kún tártibindegi kezek kúttirmes másele dál osy – birjynystylardyń quqyqtaryn zańmen retteý bolyp qalǵany da aqıqat. Zertteý ınstıtýttaryn usynyp otyrǵan málimetterge súıensek, dúnıejúzi memleketteri turǵyndarynyń keminde 10 paıyzy dástúrli emes jynystyq qatynasty ustanatyndar bolyp shyqqan. Ókinishke oraı, mundaı memleketterdiń qataryna Qazaqstan da kiredi eken. Sonymen, qazaqstandyq «geılerdiń» tynys-tirshiligi qandaı? Olar kúndelikti ómirde qandaı máselelerge jıi tap bolýda? Jalpy Qazaqstandaǵy «gomofobıa» týraly qazaqstandyq BAQ-qa ózin «geımin» dep tanystyrǵan Aslan esimdi jigit baıandap bergen. Bul týraly «Qamshy» portaly nur.kz saıtyna silteme jasaı otyryp habarlaıdy.
«Men 16-17 jasymda meniń qyzym bolǵan jáne alǵashqy jynystyq qatynasty sol kezde sezingenmin. Sol kezde bir nárseniń durys emes ekenine kózim jetti. Men óz boıymdaǵy bul sezimmen qansha kúreskenimmen jeńe almadym. Nege men ony jeńýim kerek? Bul meniń tabıǵatym jáne oǵan ózgelerdiń qol suǵýyna haqysy joq. Meniń «geı» ekenimdi meniń anam biledi. Ol basynda buǵan qarsy bolǵanymen, keıin kóndikti. Al ákem bilmeıdi, bilmeı-aq ta qoısyn. Men barlyq analarǵa aıtarym – eger balańyzdyń shyn máninde baqytty ómir súrgenin qalasańyz, onyń tańdaýyna shekteý qoımańyz. Meniń de ózimniń balam bolǵysy kelgenin qalaımyn. Mysaly, meniń bir «geı» dosym bir qyzǵa úılenip, qyzdy bolǵanda ekeýi ajyrasyp ketti. Qazir qyzyn tárbıelep otyr.Bul jaqsy emes pe?!»,-deıdi 26 jastaǵy Aslan esimdi azamat(sha).
Ol óziniń ómiri men bul jolǵa qalaı kelgendigin baıandaı otyryp, Qazastandaǵy «gomofobıa» týraly de sóz etken. Mysaly, Aslannyń oıynsha bizdiń mádenıetimiz ben salt-dástúrlerimiz birjynystylardyń ómirlik usytanymdaryna tolyqtaı qaıshy keledi. Sondyqtan, biz budan arylýymyz kerek-mys. Sonda qaıdaǵy kelgen «geıler» úshin ǵasyrlardan jalǵasqan ǵurpymyzdan bezý aqylǵa qonymsyz ekenin Aslan uǵynbasa kerek-ti. Ol munymen shektelmeı, «geıler» týraly serıal túsirý jáne ony memlekettik deńgeıde nasıhattaý kerek depti. «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy» aıtýly datasynyń qarsańynda «Qazaq eli» atty memlekettik mańyzy bar tanymdyq-taǵylymdy serıal túsirýge qarajat tappaı tyǵyryqqa tirelgen bılikke – endi shyqqan tegi belgisiz «geıler men gomosekýalıster» týraly serıal túsirýdi usynsa – joǵarydaǵylardyń shaqshadaı bastary sharadaı bolar, bálkim? Jáne bul kimge kerek? Urpaqtyń sanasyn ýlaý úshin be?
Suhbatty oqyp otyryp janymyzdan túńilgenimiz ras. Eń soraqysy ózin dástúrli emes jynystyq qatynas ókilderine jatqyzǵan Aslannyń – musylman ekendigi. «Men musylmanmyn jáne meshitke jıi baryp turamyn. Ras men belgili bir kezeńde shirkeýge de ǵıbadathanalarǵa da barǵanmyn. Biraq men meshitke barǵan kezde janym rahattanyp sala beredi. Meniń oıymsha adam – Qudaıdy izdeýmen ómir keshedi. Biraq osy jolda ony fan-klýbyna kirýge mindetti emes dep oılaımyn. Din – adamdardyń oılap tapqany. Aıtpaqshy eshbir dinde «geı»-jaman degen sóz joq. Sondyqtan bizdiń tósegimizdi kúzetpeı-aq, qoıyńyzdar!», -dep kósilipti.
Ataqty antropolog Edvard Vestermaktyń «The History of Human Marriage» atty ǵylymı eńbeginde: «Neke-bir nemese birneshe er adamnyń bir nemese birneshe áıelmen zańmen quptalǵan birlesken uıymy» dep kórsetilgen eken. Alaıda, sońǵy on jyldyń ishinde «neke» uǵymy múldem óziniń maǵynasyn joǵaltqan bolsa kerek, jynysy bir adamdar qoǵamda iritki salyp júr. Bular psıhologıalyq aýrýǵa dýshar bolǵandar deıdi mamandar.
Qazir qoǵamnyń ózi bir jynystylardy óz ortasynan oqshaýlaýda. Siz bilersiz, bálkim bilmeısiz kógildir erkekterdiń ózderi jik-jikke bólinedi eken. «Getro», «metro», «gomo», «androgıny», «transvıstıt» t.s.s. Bul erkekterdiń jańa tıpteri. Erim der er azamattarymyz qyztekeliktiń qursaýynda júrgende álemdi áıelder bılep-tóstegen almaǵaıyp zamannyń týmasyna ne shara?
Aıtpaqshy, esterińizde bolsa byltyrǵy jyly qańtar aıynda qazaqstandyq depýtattar jynystyq qarym-qatynastar salasynda bul máselege qatańdaý qaraý kerek degendi alǵa tartqan bolatyn. Alaıda naqty talaptar áli kúnge deıin qabyldanbaı otyrǵany jasyryn emes.
Jetpis jeti atamyz estimegen bul sumdyqtyń aldyn alý úshin qatań zań qajet ekeni ras. Mundaı indetti kúsh arqyly sheshý (qýalap júrip uryp-soǵý t.b.) esh múmkin emes ekeni de ras. Ádette ondaılar ózderiniń quqyqtaryn jaqsy qorǵaı biledi, saýatty keledi. Olar taıaqtan da, basqadan da qoryqpaıdy. Shet elderdegi úlken qarsylyqtar osy sózimizge dálel bola alady. Kerisinshe, zań jobasyn tyńǵylyqty ázirlep, belgili bir deńgeıde kúshi bar qujat arqyly tártip ornatqan memleketter birtalaı báleniń aldyn alyp otyr.
Sońǵy kezderi shólmektiń sheńgelinen bosamaıtyn ákeler men analardyń qoǵamda qaptap ketýinen, tárbıege kóńil bólinbeı júrgeni, keıbir baıbatshalardyń qaǵazbastylyǵynan balanyń ne istep, ne qoıyp júrgeninen múlde beıhabar ekeni ras-aq. Otbasyndaǵy ákelik tárbıeniń jetkiliksizdiginen, analyq meıirimniń azyǵynan nebir jigitterimiz jibekteı maıysqan, qyzdarymyz qylyǵyn joǵaltqan bódenege aınalyp bara jatqany ashshy bolsa da shyndyq. Sondyqtan oılanyńyz, sizdiń úıdegi óspirimderdiń jaǵdaıy qalaı? Erteń sizge kelip, ózin «Geımin» nemese «lesbımin» dep turmasyna kepil bola alasyz ba? Lańy ishke buqqan jylanǵa aınalmasyna kim kepil?!
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
