«Otbasynyń berekeli tirligine negiz – onyń árbir múshesiniń bir-birine degen qurmeti men izetine, syılastyǵy men ózara túsinistigine tikeleı baılanysty» deıdi otaý qurǵandaryna 30 jylǵa jýyqtaǵan Eraly men Gúlzına Málimbetovter.
Otaǵasy Eraly Málimbetov kezinde Lenıngradtaǵy polıgrafıalyq ınstıtýtty bitirse, jubaıy Gúlzınanyń mamandyǵy – muǵalim.
Mektepti bitire salysymen áskerı mindetin óteýge attanǵan bozbala, kele salysymen aýdandyq baspahanaǵa jumysqa turady. Onda baspahana qyzmetiniń barlyq satysynan ótip, shyńdaldy. Polıgrafıa salasynda mamandar jetise bermeıtin kez, ótken ǵasyrdyń 70-jyldary, basshylyq jas mamandy Lenıngradtaǵy polıgrafıalyq ınstıtýtqa arnaıy joldamamen jiberedi. Jyl saıyn Qazaqstannan eki-aq talapker qabyldaıdy eken. Stýdent atandy. Oqýdy bitirisimen elge oralyp, mehanık bolyp ornalasqan ol tórt jyldan keıin baspahananyń dırektory bolyp bekitiledi. Aýdandyq baspahanada 35 jyl qyzmet atqarǵan bilikti maman. Onyń ishinde 31 jyl Jambyl aýdandyq baspahananyń dırektory.
Josparlaǵandarynyń bári de óz retimen, óz jónimen birtindep júzege asyp kele jatqan qamsyz kúnderdi 90-jyldardaǵy qıynshylyq almastyrǵan kezdi de bastan ótkerdi. Qaınaǵan tirliktiń qıýy qashyp, naryqtyń saldarynan bári de qysqaryp jatqan tusta, aýdandyq baspahananyń da sáni qashady. Jumyssyz qalǵan keıbireýler sekildi qaraspandy tóndirip, búk túsip jatyp alý oǵan jat qubylys-tuǵyn. Biriniń artynan biri endi erjetip kele jatqan bes balasynyń taǵdyry úshin jaýapty ekenin seziný – ony alǵa jeteledi. «Osyndaı almaǵaıyp sátte ákem ne ister edi?» degen saýalyna jaýapty óz ata-anasynyń taǵylymdy ómir joldarynan tapty.
«Ákem qatal, talaby kúshti, balalaryn kóp erkelete bermeıtin, minezi salmaqty, aıtqanyn qalt etpeıtin, isine myǵym, sózine berik, adal jan boldy. «Ótirik erte me, kesh pe ashylady. Ótirik aıtyp, bir ret qutylǵanyńmen, artynan tutylýdan artyq uıat joq. Ne búldirseńder de shyndyqty aıtýdan jaltarmańdar. Oılaryńdy ashyq aıtyńdar. Búgip-jasyryp qalý ózgege emes, eń birinshi kezekte ózińe jasalǵan qıanat. Naǵyz azamat qashanda qıyndyqtan jol tabady, tyǵyryqqa tótep beredi, aýmaly-tókpeli kezeńdegi aýyrtpalyqqa tózedi» degendi kóp aıtatyn» deıdi bir sát jastyq shaǵyna saıahat jasaǵan Eraly.
Ózi únemi ákesine uqsaǵysy keletin. Ákesi keńsharda jaýapty qyzmetter atqardy. Bastapqyda esepshi, keıinnen keńshardyń kásipodaq uıymyn basqardy. Qaı isti bolsyn der mezgilinde oryndaǵandy unatatyn ol ózgelerden de sony talap etti. Balalaryna da jaýaptylyqty, eńbekti qadirleýdi, adamnyń jaýy – erinshektik, toǵysharlyq ekenin sińire bildi. Otbasynyń árbir múshesiniń is-áreketin kózden tasa etpeıtin ákesi sál kóńilge qonyńqyramaıtyn jaıtty baıqap qalsa, áýeli tuspaldap eskertý jasaıdy eken. «Ákemiz tártiptiń adamy boldy, bir jerge keshikkendi unatpaıyn. Mınýtpen júretin. Shaqyrylǵan jerge saǵattap keshigý degen joq, erte baryp otyratyn. Jalǵan sóıleý janyna jat ol bizden de birinshi kezekte eshqashan ótirik aıtpaýdy talap etti» dedi Eraly áńgime arasynda. Osylaısha,Eralynyń ata-anasynan es bilgennen estigeni «Eshkimniń ala jibin attama! Ótirik aıtpa! Eńbek et! Bar qıyndyqtan alyp shyǵar qudiret – tek qana adal eńbek» boldy.
Ákesi Rysbek elge syıly kisi edi. Anasy Narbúbi de aǵaıyn arasynda asa qurmetti, abysyn-ajynnyń aqylshysyna aınalǵan abzal jan-tuǵyn. «Áke kórgen oq jonar» degen. Eraly da syndarly sátte qıyndyqtan ózinshe jol tapty. Shaǵyn kásipti qolǵa aldy. Alǵashqyda qınaldy. Qysyldy. Syr bermedi. Ońaıshylyqpen eshnárse júzege asa qoımaıtynyn bildi. Jolynda kezdesken qıyndyqtarǵa shydas berdi. Bastaǵan isin jarty jolda tastap ketý álsizdiktiń belgisi degendi jadyna túıgen Eraly – tynbaı tirlik etkenge kedergiler de birtindep ysyryla beretinine kóz jetkizgen azamat. «Qol qýsyryp qarap otyrǵannan qut qashady» deıtin ákesiniń aqyly men nusqaýlaryn baǵyt-baǵdaryna aınaldyrǵan ol báriniń birtindep rettelerine sendi.
«Bárimiz úshin otaǵasynyń aıtqany zań. Otbasynda bir adamnyń sózine toqtap, baǵynbaǵan jerde bereke bolmaıdy. Erekeń ózim bilemge salyp kórgen emes. Otbasy músheleriniń pikirine qulaq asady. Tyńdaıdy. Sheshim shyǵarýǵa, asyǵys qorytyndy jasaýǵa asyqpaıdy. Sarapqa salady. «Jeti ólshep, bir ret kesetin» minezdiń adamy. Erekeńniń talaby qatal. Balalardy tym erkinsitip jibergendi unatpaıdy. «Erkin ósken jaqsy, alaıda onyń da shegi bolady» deıdi bizdiń Erekeń. Ózi qandaı isti qolǵa alsa da uqypty, der mezgilinde atqarǵandy unatady. Ózgelerden de sony talap etedi. Eń áýeli óz otbasynan. «Óz otbasyńa tártip ornata almaı júrip, ózgege aqyl aıtyp, baǵyt-baǵdar bergen kúlkili kórinbek. Jaqsylyǵyńdy eń áýeli óz aınalańa, sosyn shamań jetkenshe basqalarǵa jasaǵan abzal» degendi jıi aıtatyn Erekeń neni qolǵa alsa da tıanaqty, tyndyrymdy jasaıdy, ne aıtsa da ornymen, jónimen aıtady. Sondyqtan bizdiń otbasynda túıin sózdi Erekeń aıtady» deıdi jary Gúlzına.
«Baqshańyzǵa bir túp jemis aǵashyn ekseńiz de ony barynsha kútip, baptaısyz ǵoı. Óıtkeni baby kelispegen tal jemis bermeıdi. Bar eńbegińiz zaıa ketýi múmkin. Al adamnyń jóni bólek. Balanyń tárbıesimen ol jaryq dúnıege kelgen kúnnen bastap asa uqyptylyqpen aınalysyp, barynsha jaýaptylyqpen qolǵa almasańyz kesh qalasyz. Bala jaqsyny da, jamandy da alystan emes, óz otbasynan qabyldaıdy. Ata-anasynan kórgenin isteýge tyrysady. Bala úshin eń birinshi elikteıtin tulǵa ata-anasy. Sondyqtan ár ata-ana óz otbasynda boıyn tik ustap, sózi men isine, árbir qımylyna asa saq bolǵany abzal. Úlkendi syılaǵandy, tyńdaǵandy, onyń sózine qulaq asqandy balaǵa es bilgennen sińire bilgen jón. Jasy úlken kisi bir kóılekti bolsa da erte tozdyrǵan emes pe? Ómirden kórgeni bar. Keıingige sol óz túıgenine oraı keńes beredi. Sony qabyl alyp, qup kóretin baladan aınalasyń» deıdi otaǵasy Eraly áńgime barysynda.
Tuńǵyshtary Ánýar dúnıege kelgen kúnnen balanyń densaýlyǵy men onyń jaqsy men jamandy ajyrata alar azamat bolyp qalyptasýyn birinshi kezektegi eń basty, mańyzdy másele retinde sanaǵan jubaılar bar yqylasy men nazaryn urpaǵynyń tárbıesine arnaǵan jandar. Bul kúnderi balalarynyń bári erjetti. Bári de joǵary bilim aldy. Endigi tańda «ulyn uıaǵa, qyzyn qıaǵa qondyrǵan» Málimbetovterdiń shýaq shashqan shańyraǵynda jelkildep nemereleri ósip keledi.
Otbasyndaǵy berekeli de, merekeli tirlik elimizdiń órkendep, ósýine, kemeldene túsýine ózindik úles dep biler Eraly men Gúlzına balalarynyń árqaısysy qara shańyraqtan túıgen asyl qasıetterdi odan ári damytyp, óz urpaǵyna sińirerine senimdi.
Derekkóz: Aıqyn-Aqparat
