Resmı bılik tarapynan eldegi kezekti Parlament saılaýy týraly naqty málimdememeler bolmaǵanymen, saıasattanýshylar men bylaıǵy jurtshylyq kezekten tys saılaýdyń ótýin joqqa shyǵarmaıdy. Parlament bolǵanda da bul jerde tómengi palata – Májilis saılaýy týraly aıtyp otyrmyz. Janama tásilmen ótetin joǵary palata Senat depýtattarynyń saılaýy ústimizdegi jyldyń qazan aıynda ótip ketkeni belgili, áıtpese.
Negizi Májilis depýtattarynyń ókilettilik merzimi – 5 jyl. Ótken Parlament saılaýy 2012 jyly qańtar aıynda ótti. Ol da kezekten tys saılaý bolatyn. Sol merzimnen bastap eseptesek, aldaǵy jyly tómengi palatanyń ókilettiligi aıaqtalady. Demek, keler jyly Májiliske saılaý ótetini daýsyz másele. Tek, onyń naqty qaı aıda ótetini kóptiń talqysyna túsip otyr.
Boljamdardyń kóbi saılaýdyń merziminen buryn ótýin saıasat sahnasyndaǵy sońǵy aılarda oryn alǵan ózgeristermen baılanystyrady. Atap aıtqanda, bas partıa «Nur Otan» jetekshisiniń orynbasarlyǵyna tájirıbeli saıasatker Asqar Myrzahmetovtyń taǵaıyndalýy, «Ádilet» pen «Rýhanıat», «Aýyl» men «Patrıottar» partıalarynyń birigýi, jetekshileriniń aýysýy, Prezıdenttiń 5 ınstıtýsıonaldyq reformalar baǵdarlamasynda saıası reformalar týraly taǵy da qaıtalanýy shynynda da qagdaı da bir ózgeristiń bolatynyn sezdirgendeı. Onyń ústine, bizdegi saılaýlardyń merzimi eshqashan birizdi bolǵan emes, dál merziminde ótken saılaýlar da neken-saıaq. Qazaqstandyq saıasatta saılaý ótkizý men josparlaý kezinde qatań konstıtýsıalyq merzimderden góri, eldegi jáne álemdegi ekonomıkalyq ahýalǵa, el aýmaǵynda josparlanǵan i-sharalarǵa súıený beleń alyp otyr. Muny oppazısıalyq kúshterdiń saılaýǵa laıyqty deńgeıde daıyndalýyna kedergi keltirý dep baǵalaıtyndar da tabylady. Osylardy eskere otyryp, kezekti Májilis saılaýy da kezekten tys ótýi ǵajap emes deýge ábden negiz bar. Sarapshylardyń kópshiligi Parlament saılaýyn 2016 jyldyń birinshi jartysynda, tipti jyl basynda ótýi múmkin degendi aıtady.
Árıne, bizdegi saılaýlardyń barlyǵy Stalınniń «Saılaý mańyzdy emes, sanaý mańyzdy» degen qanatty sózindegideı qaǵıdamen ótetini de jasyryn emes. Deı turǵanmen, qaı saılaýdyń bolmasyn aldyndaǵy saıası úrdister, saıası partıalar men saıasatkerlerdiń ustanym qaǵıdalary, saıası tujyrymdaryn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Ár partıa saılaý aldynda kóptiń kóńilinen shyǵý úshin áleýmettik zertteýler júrgizip, saıası suranystarmen sanasýǵa tyrysatyny sózsiz.
Qazirgi ýaqytta eldi burynǵydaı ekonomıkalyq reformalarmen aldarqatý, áleýmettik kepildemelerdi úıip-tógý eskirgen ádis. Jyl saıyn elektorattyń da deńgeıi aq pen qarany ajyratýǵa jarap qaldy. Endigi saılaýlardaǵy saıasatkerlerdiń tý etip ustar tujyrymdary qandaı bolmaq?
Eń aldymen buǵan deıin opozısıalyq kúshter talap etip kelgen saıası reformalarǵa qaraı birshama qadam jasalýy múmkin. Elbasynyń «5 ınstıtýsıonaldy reforma» baǵdarlamasynda da jarıalylyq qaǵıdalaryna saı keletin, prezıdenttik basqarýdan parlamenttik-prezıdenttik júıege kóshý jaıy sóz bolǵany biraz saıasatkerlerdiń bul baǵytta «jaltaqtamaı» kósilýine múmkindik beretini anyq.
Odan keıingi orynda – kópten beri qordalanyp qalǵan ulttyq máseleler. Memlekettik til men kóshi-qon máselesin de saıasat sahnasyndaǵy biraz oıynshylar «kózir» etip ustaýy múmkin. «Aqjol» syndy ózin parlamenttegi opozısıalyq kúsh sanaıtyn partıanyń kóshi-qon máselelerin talqylaǵan Májilis otyrystarynda birshama belsendilik tanytýyn «saıası naryqqa barlaý jasaý» dep túsinýge bolatyn sıaqty. Sol sebepti de, aldaǵy ýaqytta ózderin ultshyl-patrıottar men ultshyl-demokrattar ataıtyn qozǵalystar men qoǵam qaıratkerleriniń búgingi tańda saılaýǵa túsetindeı qaýqarynyń bolmaýyn eskersek (májilis saılaýy tek partıalyq tizim jáne Assambleıa usynýy arqyly ótedi), ultshyldardyń osy kúnge deıingi qozǵap júrgen usynystary men saıası ustanymdaryn dap-daıyn kúıinde keı partıalar qoldy etip ketse tań qalyp júrmeńiz.
Darhan Muqanov
«Qamshy» silteıdi
