Jer qoınaýyn, tabıǵat baılyqtaryn tıimdi paıdalaný, qorshaǵan ortany lastamaı, aınalaǵa zalal keltirmeı óz ıgiligimizge jaratý búgingi kúnniń eń ózekti máselesi bolyp qalýda. Osy oraıda Ońtústik Qazaqstan oblysy prokýratýrasynyń kezekti Alqa májilisi naq osy taqyrypty sóz ete otyryp, birqatar syn-eskertpelerge oryn berdi. Al onyń mańyzdylyǵyna tereńnen úńilip, jón-josyǵyn jan-jaqty zerdelep almasa, oblys aýmaǵyndaǵy tushshy sý qoryna, ósimdik dúnıesine, topyraq qabatynyń qunarsyzdanýyna aıtarlyqtaı zıan keletin kórinedi.
Oblys prokýratýrasynyń Alqa májilisi oblys ákimshiliginde oblys ákimi men aýdan ákimderiniń, oblystyq İshki ister departamenti qyzmetkerleriniń, tıisti mekeme basshylary men qala, aýdan jáne arnaıy baǵyttaǵy prokýrorlardyń qatysýynda ótti. Alqa májilisin Ońtústik Qazaqstan oblysynyń prokýrory Ibrahım Imanov ashyp, sóz sóıledi.
Oblys prokýrory óz sózinde oblys aýmaǵynda 203 jer qoınaýyn paıdalanýshylar tirkelgenin, onyń ishinde keń taralǵan paıdaly qazbalardy ıgerýge 173, qatty paıdaly qazbalardy ıgerýge 28 jáne kómirsýtek shıkizatyn barlaýǵa 2 kelisim-shart jasalǵanyn aıtty. Alaıda prokýratýra organdary júrgizgen tekserýler kezinde paıdaly qazbalardy óndirýshiler tabıǵatqa, qorshaǵan ortaǵa zardabyn tıgizý arqyly 1 mlrd. teńgege jýyq ekonomıkalyq zalal keltirgeni anyqtaldy. Sebebi qum, tas óndirýshi kásipkerler ózen arnalaryn retsiz, baqylaýsyz qazyp, sý nysandarynyń gıdrologıalyq jáne bıologıalyq júıesine keri áserin tıgizip otyrǵan.
Budan keıin Alqa májilisine shaqyrylǵandar Tabıǵat qorǵaý prokýratýrasy daıyndaǵan beınekórinisti tamashalady. Onda Saıram, Badam, Keles ózenderi boıynan qum, tas daıyndaıtyn karerlerdiń Jer-Anany aıaýsyz tilimdep, shurq tesik qylyp, qara shymdy úıindige aınaldyryp, shańǵa kómip jatqany aıqyn kórinedi. Arnasyn tappaı, aǵyny azaıǵan ózen sýlary jylymshylap, oıdym-oıdym jerlerde osharylyp qalypty. İshiń ashıtyn, janyń aýyratyn aıanyshty halde jatyr.
Beınekórinis aıaqtalǵannan keıin májiliske tóraǵalyq etýshi oblys prokýrory: 109 kelisimshart boıynsha jer telimderin qaıtarý jáne olardy qalpyna keltirýdi qamtamasyz etý jónindegi sharalardyń qoldanylmaǵanyn, 19 kelisimshart boıynsha jer paıdalaný quqyǵyn oblystyq ákimdik emes aýdandyq ákimshilik bergenin, 171 kelisimshart boıynsha 200 mln. teńgeni quraıtyn aýyl sharýashylyǵynyń shyǵystary ótelmegenin, 18 kelisimshart boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylar sý qorǵaý aımaǵy jerlerinen shyǵarylmaǵanyn málimdedi. Sondaı-aq, prokýrorlyq tekserý qorytyndysy boıynsha jer qoınaýyn óz betinshe paıdalaný týraly 30 derek anyqtalyp, qazirgi kezde olardy tergep-tekserý jumystary bastalypty.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Mamandandyrylǵan tabıǵat qorǵaý prokýrory Danıar Maǵaýın Alqa májilisiniń negizgi baıandamasyn jasady. Baıandamada jer qoınaýyn paıdalanýshy mekemeler men ýákiletti organdardyń, kásipkerlerdiń qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa jol berip otyrǵanyna qaramastan, olardy jaýapqa tartýda ishki ister organdary qyzmetkerleriniń qaýqarsyzdyq tanytyp otyrǵany atalyp ótti.
Baıandamada aıtylǵan syn tezine túsinik berý úshin minbege oblystyq İshki ister departamenti bastyǵynyń orynbasary Syrym Abdýllaev shaqyryldy.
– Jer qoınaýyn paıdalanýdy tekserýden basqa bizdiń ózge de jumystarymyz shash-etekten, – dep aqtala bastaǵan departament basshysynyń orynbasaryn oblys prokýrory I.Imanov suraqtyń astyna aldy.
– Sizderge «jumys istemeıdi, eki qolyn aldyna salyp otyr» dep eshkim de kiná artyp otyrǵan joq. Oblysta 1000-nan asa bólimshelik polısıa qyzmetkeri jumys atqarady. Alaıda jer qoınaýyn zańsyz paıdalaný deregi boıynsha anyqtalǵan 60 qylmystyń 46-syn sizderdiń bólimshelik polısıa qyzmetkerleri anyqtaıdy da, qalǵan 14-i qaramaǵynda 4 prokýrory bar Tabıǵat qorǵaý prokýratýrasynyń qyzmetkerleri anyqtaıdy. Bir qylmystyń sońynda sizderdiń 22 adamyńyz júr. Osy da jumys pa? Al Jer-Ana jylarman kúıde hal keshýde. Ózenderdiń boıy shurq tesik, qazan shuńqyrlar. Osynyń saldarynan aýyz sý qoryna orasan zor kólemde zıan kelip jatyr. Tumsa tabıǵatqa tıip jatqan zalaldy polıseıler nege nazarynan tys qaldyrady, – degen oblys prokýrorynyń saýalyna departament bastyǵynyń orynbasary tarapynan mandyǵan jaýap bolmady.
Al oblystyń Ekologıa departamentin basqaratyn Berik Meıirbekov esep berý úshin minbege shaqyrylǵanda onyń ornyna osy mekemeniń bólim bastyǵy ornynan kóterilgen. Ol Departament basshysy Berik Qýanulynyń eńbekke jaramsyzdyǵyna baılanysty jınalysqa kele almaı otyrǵanyn habarlady.
Alaıda B.Meıirbekov myrzanyń eńbekke jaramsyzdyǵy bir búgingimen ǵana shektelip qalmaıdy eken. Oblys prokýroryna kelip túsken málimetterge qaraǵanda Berik Qýanuly ústimizdegi jyldyń 99 kúninde 7 márte eńbekke jaramsyz bolyp, jumysyna kele almapty. Bir qaıran qalarlyǵy Berik Qýan-ulynyń eńbekke jaramsyzdyǵy dál osyndaı óz mekemesine qatysty esep berý jınalystaryna dóp keletin kórinedi.
Osy arada oblys prokýrory Ekologıa departamentiniń kadrlyq máselelerine de syn-eskertpelerin bildirdi. Sebebi B.Meıirbekov mekeme basshysy bolyp taǵaıyndalǵan ýaqyttan beri departamenttiń 4 jyldan 24 jylǵa deıingi eńbek ótili bar mamandary qyzmetinen bosatylyp, olardyń ornyna Sozaq aýdanynyń 11 adamy otyrypty. Al oblystyń Sozaq aýdanynda B.Meıirbekov myrzanyń ákimdik qyzmette bolǵanyn biz jaqsy biletin edik.
Oblys prokýratýrasynyń Alqa májilisi barysynda oblys ákimi Beıbit Atamqulov sóz sóılep, búgingi tańda, oblys aýmaǵyndaǵy barlyq qala, aýdan ákimdikterinde zańsyz jer qoınaýyn paıdalanýshylardy anyqtaý jáne joıý boı-ynsha arnaıy jumys toptary qurylǵanyn aıtty.
– Atalǵan jumys toptary men prokýratýra jáne ózge de quqyq qorǵaý organdary baılanys jasap, jumystar júrgizilýde. Ókinishke qaraı, atalǵan saladaǵy prokýratýra organdary anyqtaǵan kemshilikterdiń negizgi sebebi – memlekettik organdardyń arasynda tyǵyz baılanystyń joqtyǵyn dáleldeıdi. Jumys jasaıtyn qyzmetker – ádisin tabady, jumys jasaǵysy kelmegen – túrli sebep aıtady, – dedi oblys basshysy.
Keńeıtilgen Alqa májilisin qorytyndylaǵan Ońtústik Qazaqstan oblysynyń prokýrory Ibrahım Imanov memlekettik quzyrly organdardyń nazaryn jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa qatysty memlekettik baqylaýdy kúsheıtýge aýdardy.
– Sonda ǵana biz Elbasynyń 2013 jyly óńirimizge jasaǵan issapary kezinde aıtqan «Tabıǵı qorlardy tıimdi paıdalaný arqyly ekonomıkany qarqyndy damytý» týraly tapsyrmasyn, 2015 jyly 24 aqpanda QR Qaýipsizdik Keńesinde sóz bolǵan «Jer qoınaýyn tıimdi paıdalaný» máselesin nazarda ustap otyrǵanymyzdy, onyń eshqashan kún tártibinen túspeıtinin shyn máninde, is júzinde dáleldeı alatyn bolamyz. Al buǵan júrdim-bardym qaraıtyndardy jaýapkershilikke shaqyrýǵa zań talabynyń kúshi jetedi, – dedi oblys prokýrory.
Derekkóz: Aıqyn-aqparat
