Ǵalym ba, álde tyńshy ma? Qazaqstanda ózbekstandyq Ikboljon Karaboev 10 jylǵa sottaldy

    Ferýza Mádenıet
    Ǵalym ba, álde tyńshy ma? Qazaqstanda ózbekstandyq Ikboljon Karaboev 10 jylǵa sottaldy avtor

    Qazaqstanda Ózbekstan azamaty, halyqaralyq qatynastar salasynyń zertteýshisi Ikboljon Karaboev tyńshylyq jasady degen aıyppen 10 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. 46 jastaǵy ǵalym buǵan deıin Astanadaǵy Maqsut Narikbayev University-de (burynǵy QazMZÝ) dáris oqyǵan. Sot prosesi jabyq ótken. Al onyń otbasy úkim týraly resmı organdardan emes, óz derekkózderi arqyly bilgen. Qazir týystary isti qaıta qaraýdy talap etip otyr.

    Bul oqıǵa qoǵam nazaryn aýdarǵanymen, istiń eń mańyzdy tustarynyń biri ázirge jaýapsyz qalyp otyr: ǵalym naqty qandaı málimetti jınady nemese sheteldik tarapqa berdi dep aıyptalǵany jarıalanǵan joq.

    Ikboljon Karaboev 2026 jylǵy 3 shildede Astanada ustalǵan. Týystarynyń aıtýynsha, sol kúni azamattyq kıimdegi birneshe adam ǵalymnyń úıine kelip, tintý júrgizgennen keıin ony alyp ketken. Ustalǵany týraly aqparat tamyz aıynyń sońynda ǵana jarıa boldy.

    «Azattyq» basylymynyń jazýynsha, týystary quqyq qorǵaý organdary ókilderiniń Karaboev Ózbekstan elshiliginiń qyzmetkerine aqparat bergeni týraly aıtqanyn jetkizgen. Alaıda bul málimet ázirge resmı túrde jarıalanǵan aıyptaý qorytyndysymen nemese sot qujattarymen rastalǵan joq.

    Keıin ǵalymǵa Qazaqstan Qylmystyq kodeksiniń 176-baby – «Tyńshylyq» boıynsha aıyp taǵylǵany belgili boldy. Bul bap sheteldik azamattyń memlekettik qupıalardy sheteldik memleketke nemese uıymǵa berý, jınaý, ıemdený ne saqtaý áreketteri úshin, sondaı-aq sheteldik barlaýdyń tapsyrmasymen ulttyq múddege zıan keltirýi múmkin ózge málimetterdi jınaǵany úshin jaýapkershilik qarastyrady. Atalǵan bap boıynsha 10 jyldan 15 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen.

    Karaboevtyń kásibı qyzmetine qatysty derekter istiń qoǵamdyq qyzyǵýshylyq týdyrýyna sebep bolyp otyr. Ol halyqaralyq qatynastar, aımaqtyq ıntegrasıa, geoekonomıka jáne Ortalyq Azıanyń strategıalyq resýrstary máselelerin zerttegen.

    Ǵalym Ándijan qalasynda dúnıege kelgen. Ózbekstandaǵy Álemdik ekonomıka jáne dıplomatıa ýnıversıtetin támamdap, Fransıanyń Monpele ýnıversıtetinde halyqaralyq jáne eýropalyq quqyq boıynsha magıstr dárejelerin alǵan. Keıin Týlýza ýnıversıtetinde halyqaralyq jarıa quqyq boıynsha doktorlyq dárejesin qorǵaǵan. Ol sondaı-aq BUU ýnıversıtetiniń Aımaqtyq ıntegrasıany salystyrmaly zertteý ınstıtýtymen (UNU-CRIS) ǵylymı baılanysta bolǵan.

    BBC-diń ózbek qyzmetiniń málimetinshe, Karaboevtyń 2026 jylǵy sáýirde ázirlegen, biraq áli jarıalanbaǵan sońǵy ǵylymı jumysy Qazaqstan men Ózbekstandaǵy strategıalyq mańyzy bar mıneraldarǵa qatysty quqyqtyq, saıası jáne strategıalyq ustanymdardy salystyrýǵa arnalǵan.

    Zertteýde Qazaqstanǵa qatysty toǵyz, Ózbekstanǵa qatysty segiz jáne halyqaralyq deńgeıdegi úsh qujat qarastyrylǵan. Ǵalymnyń áriptesi zertteýde paıdalanylǵan aqparat ashyq derekkózderden alynǵanyn aıtqan. Alaıda bul pikir ǵylymı jumystyń mazmunyndaǵy barlyq málimettiń quqyqtyq mártebesin nemese tergeý nusqasyn ózdiginen joqqa shyǵarmaıdy.

    Sondyqtan ǵylymı zertteýdiń taqyrybyn tyńshylyq áreketiniń dáleli retinde kórsetýge de, ony istiń tolyq aqtalýy dep qabyldaýǵa da negiz joq. Tergeý men sotta qandaı naqty materıaldar qaralǵany ázirge qoǵamǵa belgisiz.

    Karaboevtyń ustalǵany týraly aqparat taraǵannan keıin Qazaqstannyń Ulttyq qaýipsizdik komıtetine BAQ ókilderi saýal joldaǵan. 2026 jylǵy 3 qyrkúıekte komıtet istiń mán-jaıyn ashyp aıtýdan bas tartty. Vedomstvo Qazaqstan Qylmystyq-prosestik kodeksiniń 201-babyna sáıkes sotqa deıingi tergeý materıaldary jarıa etilmeıtinin málimdedi. Sonymen qatar Ózbekstan tarapy dıplomatıalyq arnalar arqyly resmı túrde habardar etilgenin rastady.

    Alaıda sol kezde UQK Karaboevtyń naqty qandaı áreketi úshin kúdikke ilingenin, qandaı aqparatty jınaǵanyn jáne onyń kimniń múddesine áreket etti dep tanylǵanyn túsindirmedi. Endi sot úkimi týraly aqparat jarıalanǵanymen, bul suraqtarǵa qatysty resmı túsinikteme áli joq.

    «Azattyq radıosy» 19 qarashada jarıalaǵan materıalynda Karaboevtyń týystary sot prosesiniń jabyq ótkenin habarlaǵan. Olardyń aıtýynsha, otbasy úkimniń shyqqany týraly sottan nemese memlekettik organdardan resmı habarlama almaǵan. Bul aqparatty jeke derekkózderi arqyly bilgen.

    Týystarynyń málimdeýinshe, olar osy ýaqytqa deıin tergeý materıaldarymen jáne sotta usynylǵan dáleldermen tanysa almaǵan. Sondaı-aq ǵalymnyń qaı memlekettiń paıdasyna tyńshylyq jasady dep aıyptalǵany týraly naqty aqparat berilmegen.

    Otbasy Qazaqstan Prezıdentine, Bas prokýratýraǵa, Ulttyq qaýipsizdik komıtetine, Adam quqyqtary jónindegi ýákilge jáne quqyq qorǵaý uıymdaryna ótinish joldaǵan. Alaıda týystarynyń sózinshe, olardyń suraqtaryna naqty jaýap berilmegen.

    Karaboevtyń jaqyndary sot sheshimine apelásıalyq shaǵym túsirip, isti qaıta qaraýdy kózdep otyr. Olar ǵalymdy tolyq aqtaýdy, tergeý materıaldarymen tanysýǵa múmkindik berýdi jáne onyń eńbek quqyqtary men kásibı bedelin qalpyna keltirýdi talap etedi.

    Týystarynyń aıtýynsha, ǵalymnyń úsh kámeletke tolmaǵan balasy bar. Ustalǵannan keıin otbasymen baılanysý múmkindigi de shektelgen. Balalaryna ákesimen beınebaılanys arqyly qysqa ýaqyt sóılesýge ǵana ruqsat berilgen.

    Karaboevtyń isi Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy dıplomatıalyq qatynastar turǵysynan da nazar aýdarýǵa turarlyq. Qazaqstan men Ózbekstan Ortalyq Azıadaǵy negizgi áriptes memleketterdiń qataryna jatady. Eki el arasynda saýda-ekonomıkalyq baılanystar, shekaralyq yntymaqtastyq, sý-energetıka máseleleri jáne aımaqtyq qaýipsizdik baǵyttarynda birlesken jobalar júzege asyp keledi.

    Degenmen bir azamatqa qatysty qylmystyq isti eki memlekettiń qarym-qatynasyna tikeleı baılanystyrýǵa ázirge negiz joq. Qazaqstan tarapy Ózbekstanǵa dıplomatıalyq arnalar arqyly habar berilgenin rastaǵanymen, Tashkenttiń sot úkimine qatysty resmı ustanymy jarıalanbady.

    Bul oqıǵada eki túrli másele qatar tur. Birinshisi – memlekettiń ulttyq qaýipsizdigin qorǵaý jáne tyńshylyq áreketteri úshin zań aldynda jaýapkershilik belgileý. Ekinshisi – aıyptalǵan adamnyń quqyqtaryn saqtaý, sot prosesiniń zańdylyǵy men ádildigine qatysty suraqtarǵa jaýap berý.

    Memlekettik qupıaǵa qatysty isterdiń jabyq qaralýy zańnamada kózdelgen. Biraq bul qoǵam úshin mańyzdy suraqtardyń bári jaýapsyz qalýy kerek degendi bildirmeıdi. Ásirese sot úkimi týraly aqparat otbasynyń óz derekkózderi arqyly ǵana tarasa, resmı organdardyń túsindirý jumysyna degen qajettilik arta túsedi.

    Ikboljon Karaboevtyń isine qatysty ázirge birneshe mańyzdy másele ashyq kúıinde qalyp otyr. Ǵalym naqty qandaı málimetterdi jınady nemese sheteldik tarapqa berdi dep aıyptaldy? Tergeý onyń áreketterinen ulttyq qaýipsizdikke tóngen qandaı qaterdi anyqtady? Aıyptaý tarapy sotta qandaı dálelder usyndy? Qorǵaý tarapy apelásıalyq shaǵym túsirgennen keıin is qaıta qarala ma?

    Qazir belgilisi – 46 jastaǵy ózbekstandyq ǵalym 10 jylǵa sottalǵan. Al istiń naqty mazmuny, aıyptaýdyń dáleldik bazasy jáne sottyń sheshim qabyldaý ýájderi jarıalanǵan joq.

    Sondyqtan bul oqıǵaǵa qatysty túpkilikti baǵa berý úshin resmı sot qujattary men memlekettik organdardyń túsiniktemesi qajet. Ulttyq qaýipsizdik máselesi de, azamattyń ádil sotqa quqyǵy da birdeı mańyzdy.

    Qatysty tegter :

    Qatysty Maqalalar

    QUDAIY ASTA YSYRAPQA JOL BERMEIİK

    QUDAIY ASTA YSYRAPQA JOL BERMEIİK

    18:12, 05 qarasha 2026