(RÝH DAǴDARYSY)

Qazaqty  jelkeleý men  tuqyrtý  bir  tolastaıtyn  emes.  Qoly jetkenniń bári  bir  sybap  qalýǵa  hareket  etip  jatyr.  Olarǵa  salsaq,  alash balasynyń  buryn-sońdy  astynda  mashınasy,  basynda   baspanasy  bolmaǵan  eken.  Qysqasy,  qazaqtyń  «baqyttan  basy  aınalǵan»   kúni    bertinde  ǵana  týypty-mys.  Ras,  qısynǵa  salsaq  bári  de  durys  sekildi.  Mysaly,  meniń  de  máshıne mingenime  birneshe  jyldyń  bederi   boldy.  Bul  asa  «baqytty  adam»  ekenimdi  aıǵaqtaıtyn    faktorlardyń  biri   dep   oılasam,    atalǵan   qylyǵym    adamdyǵyma   úlken  syn  bolar   edi.

 Árıne,  mundaı  múgedek  kózqarastardyń  shań  berýi  qazaqty  tolyqqandy  tanı  almaǵandyǵymyzdan  bolyp  otyr.   Bizdiń  bar  biletinimiz  qazaqtyń   bergi  beti  (dálirek  aıtsaq  syrtqy  terisi)  ǵana.  Al  jan   qabattarynyń  ǵalamat  órkenıeti  men  deńgeıi  jaıyndaǵy  bilimimiz  tipten  shamaly.   Tanym  túsinigimizdiń  munshalyqty  quldyrap   ketýine   tómendegideı  jaǵdaılar   áser  etti  degen  oıdamyz.

 «Otar eldiń  tarıhyn otarlaýshy  eldiń  ókili  jazady»  qaǵıdasyn  alǵa  tartyp,  1820  jyldan  bastap   memlekettik  mazmunymyzdan  aıyrǵan   270  jyldy  shejirege  salyp  zerdeler  bolsaq,  on  býyn  otarlyq  sananyń  tárbıesinde  ósken  eken.  Oılanyp  kórińizshi,  on  býyn.  Olaı  bolsa,  bizdiń   búgingi  kórip  turǵanymyz  qazaqtyń  úsh  ǵasyr  ezgiden   turalaǵan,   kóterem   beınesi  ǵana.   Bir  nárseni  «aıdan  anyq,   kúnnen  raýshan»  deımiz.   Otarlyq  kózqarastyń   «noqtaly  mıy»  men   perdeli  túsiniginen  qulantaza   qutylmaıynsha,   qazaq  dúnıetanymynyń  parqyna  jetý   esh   múmkin  emes.  Ol  úshin  biz  eń  aldymen  mynany  túsinip  alǵanymyz  jón.   Alash   dúnıetanymyna  boılaýdyń  bir   ketigi  dinde,  dálirek  aıtsaq,  ALLANY  tanýdaǵy  mahabbatynda   jatyr.  Eń  ókinishtisi,   buǵan   deıingi  keńestik  kezeń  adamdy  tek   bıologıalyq  jaratylys  ıesi  ǵana  dep  túsindirip  keldi.  Kúlli  maqsat-muratymyzdyń  jospary  men  turpaty  da  sol  negizde  túzildi.  Qazir  de  solaı.  Kóp  aqsha  men  joǵarǵy  shen  adamdyq  armanymyzdyń   kúlmınasıasyna  aınalyp  otyr    (Biz  muny qajettilik  shekarasy turǵysynda  emes, ómirlik  mısıamyzdyń  negizgi  máni  dep  qabyldap   kelemiz ).  Árıne,  qateligimiz  de  osy.  Bizderdiń  bul  jaǵdaıymyzdy   babalar  tanymyndaǵy    RÝH   ólshemine  salyp  baǵamdar  bolsaq,  tanym  túsinigimizdiń  áli  de  haıýandyq  halden   uzaı  qoımaǵandyǵyn   kórseter  edi.

Adamnyń jer  betine  kelgendegi  maqsuty  tipten  basqa.  Adam keýdesiniń  altyn  sandyǵy  adamzatqa  qaraılas  bolǵanda  ǵana  aıqara  ashylady.  Kisiliktiń  kiltin  izdeseń  tek  osy  deıdi   babatanym.  Sonda  Abaıdyń  «Óziń  úshin  eńbek  qylsań,  ózi  úshin ottaǵan  haıýannyń  biri  bolasyń, adamdyqtyń qaryzy úshin  eńbek  qylsań, allanyń súıgen  qulynyń  biri  bolasyń»  degeni  osy  bolǵany  ǵoı.  Bul  tek  Abaıdyń  ǵana emes,  alash  balasynyń  Qunanbaıulyna deıin de saltanat  qurǵan  QUDAISHYLYǴY. 

Adamnyń  eń  áýeli  RÝH  ıesi ekendigin aıǵaqtaıtyn  birden-bir   dálel  «KİM»  degen  suraqtyń  tek  adamzat  balasyna  ǵana  qaratylyp  qoıylatyny.  Bul  – Alla-Taǵalanyń  adamdy  halıfat  (orynbasary)  etip   erekshe  mahabbatpen   jaratqandaǵy  mártebesin   áıgilep   turǵan   saýal.                          

Bir qyzyǵy,  biz   búgingi  álemdik  ekonomıkalyq  daǵdarys pen  aqshanyń  qunsyzdanýy  týrasynda  sóz  sóıleı  qalsaq  ( eshkimge  ese  bermesten),  eki  ezýimiz  kóbiktenip  ketedi. Al  adamıattyq  ishki  rýhymyzdyń  atmosferasy,  onyń  ishinde  QADİRİ   QASHQAN   QAZAQTYQQA   kelgende  jaǵymyz  qarysyp  qalǵandaı  aýyz  ashpaımyz.

 BİZDİŃSHE,  ALASH   BALASYNYŃ  DÁL   QAZİRGİ  DAǴDARYSY  EKONOMIKADA  EMES,  RÝH   INFLÁSIASYNDA  JATYR.  Átteń-aı,   deımin.  Túsiner  túısik  bolsa,  «ekonomıkalyq  daǵdarys»  dep   júrgenimiz  ishki  hálimizdiń   syrtqa  tebindegen,  dálirek  aıtsaq,  zattanǵan  kórinisi  ǵana  ǵoı. 

Álginde  ǵana  bizge  beımálim   qazaq  dúnıetanymynyń  bir  syry   DİNDE  jatyr  degen  edik.  Bizderdiń  búgingi  «din»  dep  júrgenimiz  syrtqa  «kemeńger»  bolyp   kórinýdiń  saıasılanǵan  kórinisi   ǵana.  Saıası  sıpat  alǵan   osy  «dinsymaǵymyz»  ALLAǴA  QAÝYSHTYRÝ  tásilderiniń  bárin  tas-talqan  etip,   tek  syrtqy  formasyn  ǵana  qaldyrǵan  eken.  Ózińiz oı  júgirtip  kórińizshi,  bes  ýaqyt  boıy  birneshe  aıat  pen   duǵany  qaıtalap  aıta  bergennen   «qaı  shyqqan  múıizdi»  kórip  otyrsyz.  İshki  mazmun  men yqylassyz  jasalǵan  bul  qurǵaq  qulshylyqtar  pendeni  túbi  bir  toqyraýǵa  ushyratary  anyq.  Ardaqty  Abaı   hakimniń  «Ǵylymsyz  oqyǵan namaz,  tutqan oraza, qylǵan  haj eshbir  ǵıbadat  orynyna  barmaıdy» dep  otyrǵany  osy.  Kóp  adamnyń  namazdan  boı  sýyndyrýynyń  sebebi de  osynyń sıptomy.   Adam  kemeldenýiniń  tórt  kategorıasy  bar  desek,   biz  sonyń  tek   birinshi  baspaldaǵynda  ǵana  qalyp  qoıdyq  (Ol  jaıly  tómendegi  óleńde  tolyq  aıtylady).  Kúmán  keltirseńiz  taǵy  da  óz  erkińizde.   Eger de  adam  balasy   osy  tórt  keńistikti  tereń  meńgergende  Shákárim qajy  sóz etken  «telepatıa»,  «sprıtýalızm»,  «magnıtızm»  sekildi  dúnıeler  KEMELDENGEN   RÝH   ÚSHİN   buıym  qurly  bolmaǵan  bolar  edi.

 «Oı  jetkenge qol jetkizý»  dárgeıine  de  tek  osy  tórt  esik  arqyly ǵana  kóterilýge  bolady. 

Ǵylymda marketıń  pen  menedjment  degen  uǵymdar  bar.  Bular  adamnyń  qajettiligi  men  suranysyna   qaraı  týyndap  ám  tolyǵyp  otyrady.  Biz baǵzydaǵy  babalar  tanymyn   saraptaı  otyryp,  osy  marketıń  uǵymynyń  qazaqtyń   tehnokrattyq  órkenıetten  góri  ARY  men  UIaTYNA kóbirek  salmaq  túsirgendigine  kózimizdi  jetkizdik.  Sebebi  suranys  pen  usynystyń  deni  tek  RÝH  tarapynan  ǵana   bolyp  otyrǵan  (Buǵan  keltirmek  derek pen  dáıegimiz  shash  etekten.  Onyń  bárin  bul  jerde  sóz etip,  oqyrman  ýaqytyna  qıanat  qalmaı-aq  qoıaıyq).  Biraq  ómirdiń qunyn  dúnıemen  shendestirgen  eýrosentrıs  «danyshpandar»  muny  qaıdan  túsinsin. Babalar dúnıetanymyn artqa sanap, aýyzymyzǵa kelgendi aıta berýimizdiń  fenomeni  minekı,  osynda  jatyr.

 Bul  shaǵyn  maqalany   tómendegi  óleńniń  túsindirmesi  úshin  ǵana  jaza  saldyq.  Al uzyn  yrǵaǵy  keleshek  kúnderdiń  enshisinde  deımiz...

                                          RÝH                      

            Qıanatsyz oılaýdy meńgergende,

           Qıalyńnyń bári de shynǵa aınalar.

                                              Tynyshtyqbek.

Jan  tunshyǵyp,  tán esirdi,  al  búgin,

Aıtyńyzshy, «aqjúrek»  kim,  arly  kim?

Paıǵambardyń  rýhyna  boıalǵan,

Senesiz be, HÁLDE*  jatyr bar ǵylym.

Átteń, shirkin, ǵapyldyǵym  kemistik,

Kemistikti  nurmen  jýsaq  tek ystyq...

KÓKİREKTEN  KÓZ  ASHYLYLYP  SOL  MEZET

JAN  TİLİNE  KÓSHER  EDİ   KEŃİSTİK.

JARATQANNYŃ  jamalynan  nur  tússe,

Óter edik  bir pishinnen  bir túske.

PERİSHTEDEN  ADAM  BIİK  ÁÝELDEN

USHADY  ADAM   RÝHYMEN  TİLDESSE.

Usha alamyz, oǵan  jala  jappańyz,

Essizdik  dep,  bálkim,  muny  dattarsyz.

Jannyń  syry  jasyrylǵan  júrekke

Jarqyraıdy  ol,  eger  kiltin  tapsańyz.

Sol  kezde  adam  rýhy  men  ujdany,

Jaratqanǵa  jaqyndatar  tulǵańdy...

MİNE,  BİZDİŃ  JETE ALMAǴAN  ÓREMİZ,

MİNE,  BİZDİŃ  BABATANYM  JUMBAǴY.

Jyn  julmalap,  saıtan  saryp  esimdi,

Adamdyqtan  adastyrdy -aý  kóshimdi.

Bir  ashylmaı  bizden  de  ótip  barady,

Tóbedegi  TÓRT  TANYMNYŃ*  esigi.

Hál - júrek  ilimi

Tórt tanym  -   Sharıǵat, Tarıhat, Aqıqat, Maǵrıpat

Yqylas  Ojaıuly