بىردە ءبىر شەتەلدىك قازاقستان جەرىنىڭ ءبىر سانتيمەترىندە ساتىپ الۋعا قۇقىعى جوق. تەك قازاقستاندىقتار عانا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جەكە مەنشىككە ساتىپ الۋعا قۇقى بار، بىرىنشىدەن، جەڭىلدەتىلگەن باعامەن (50%)، جالعا بەرىلگەن جەردى 10 جىلعا ۇزارتۋمەن جانە ەكىنشىدەن اۋكسيون ارقىلى ساتىپ الۋعا قۇقى بار. شەتەلدىكتەر ءۇشىن بۇنداي نورما جۇرمەيدى. مىنانى ەسكەرتكىمىز كەلەدى، اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى قازىرگى اينالىمداعى 100،8 ملن گا جەردىڭ 1،3 ملن گا جەرى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جەكە مەنشىگىندە، ال   99،5 ملن گا جەر جالعا بەرىلگەن. بۇنداي جەرلەردە ءارتۇرلى ەگىستىك، مايلىق، داقىلدىق، جەمدىك، كوكونىستىك –باقشالىق جانە ونىمدىك داقىلدار وسىرىلەدى جانە بۇنداي جەرلەردە مال شارۋاشىلىعىمەن  جانە ەت-سۇت وندىرىسىمەن شۇعىلدانادى. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى اقشالاي تۇرىندە 2،7 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى.

99،5 ملن گا جەردىڭ  شەتەلدىكتەرگە  65 مىڭ گا جەرى عانا بەرىلگەن  – بۇل شامامەن 0،06% - ونىڭ ءوزى جالعا بەرىلگەن. اتاپ وتكەن ءجون، ونىڭ ەڭ كوپ  بولىگى  -45 مىڭ گا – بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا جالعا بەرىلگەن، ولاردىڭ ۇلەسىن قازاقستاندىقتار تىكەلەي يەلىك ەتەدى. مىسالى، اقمولا وبلاسىندا 2010 جىلى  امەريكاندىق Global Beef كومپانياسىمەن (كاپيتالدىق ۇلەسى 15% ) «KazBeef Ltd» ج ش س بىرلەسىپ قۇرىلدى. كاسىپورىن جەر تەلىمىنىڭ كولەمى 154،8 مىڭ گا، ونىڭ ىشىندە: ەگىستىك -13،2 مىڭ گا، شابىندىق - 141،6 مىڭ گا.

 كومپانيا ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تۇقىمدىق تازا انگۋس جانە گەرەفورد مالى تۇقىمدارىن الىپ كەلە باستادى، ءسويتىپ ساپاسى جوعارى ەت ءوندىرىسىنىڭ تولىق سيكلىن قۇرۋ جولىن باستادى. بيىل 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارى ساپالى 2014 توننا ەت ەكسپورتتالدى. ءقازىر كاسىپورىندا 85 - گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى، ولاردىڭ ىشىندە بىردە ءبىر شەتەلدىك جوق.

سونداي-اق، سولتۇستىك –قازاقستان وبلىسىندا جۇڭگو ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن   ماي داقىلدارىن ءوندىرىسى مەن قايتا ۇقساتۋ بويىنشا پيلوتتىق كووپەراتيۆتى قۇرۋ ىسكە اسىرىلۋدى. اتالعان جوبا كلاستەرلىك جولعا قويىلعان، ول  12 مىڭ گا  جەر كولەمىندە ماي داقىلدارىن ءوسىرۋ جانە ونى وسىمدىك مايىن قايتا وڭدەۋ ءۇشىن ماي ەكستراكسيالاۋ زاۆودىنىڭ قۇرىلىسى سالىنباقشى. بارلىعى كووپەراتيۆ  9 اۋىلشارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ باسىن قوسادى.

جالعا بەرىلگەن جەرلەردىڭ كەيبىر وڭىرلەر بويىنشا  جەردى تاراتۋى مىنانداي: اقتوبە وبلىسىندا  - 29 مىڭ. گا، جامبىل وبلىسىندا – 13،5 مىڭ. گا،  اقمولا وبلىسىندا – 8،6 مىڭ گا.

ال رەسەيلىكتەر بولسا 10 236 گا جالعا بەرەدى، جۇڭگو رەزيدەنتتەرى  - 282 گا، واە - 859 گا، تۇركيا - 7 گا جانە تاعى باسقالارعا جالعا بەرىلگەن.

2.      زاڭناما قانشالىقتى جەردى جەكە مەنشىككە الۋ ءۇشىن شەتەلدىكتەردىڭ  اينالىپ ءوتۋىنىڭ  مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە مە؟

زاڭنامادا اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جەكە مەنشىككە ساتىپ الۋعا تيىم سالعان، سونداي-اق    شەتەلدىكتەرگە  سالىنعان  شەكتەۋلەردىڭ اينالىپ ءوتۋ  تەتىكتەرىن دە  ەسكەرەدى.  

ەگەر دە شەتەلدىكتەر جەكە مەنشىگىنە جالعان نەكە ارقىلى قۋلىعىن اسىرىپ جەردى ساتىپ الۋعا تىرىسسا، ج ش س ۇلەسىن ساتىپ الۋ ارقىلى نەمەسە  ەكىنشى نارىقتا جەردى ساتىپ العىسى كەلسە ادىلەت ورگاندارى بۇنداي جاعدايلاردى  تىركەۋ ءۇشىن  قابىلدامايدى.

زاڭ تۇرعىسىندا، بۇنداي تىركەۋسىز جەر قۇقىعىنا يەلىكتە تۋىندامايدى.

سونىمەن، ادىلەت ورگاندارىنداعى تىركەۋ راسىمدەرى ارقىلى شەتەلدىكتەر ءۇشىن بەلگىلەنگەن شەكتەۋلەردىڭ ساقتالۋىن باقىلايدى.

سونىمەن بىرگە، زاڭنامالىق شەكتەۋ تۋرالى شەتەلدىك ازامات جانە الەۋەتتى ساتىپ الۋشى نوتاريۋسقا كەلىسىم جاساۋعا كەلگەندە دە بىلەدى.

مەملەكەت نوتاريۋستىڭ تيىم سالۋىن، ولاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋمەن بەلگىلەگەن. بۇل كەزدە كەلىسىمدەردىڭ قۇقىقتىق سالدارى بولمايدى.

3. قوعامدا   شەتەلدىكتەر  جەرگە جەكە مەنشىك قۇقى بار قازاقستاندىق زاڭدى تۇلعانىڭ ۇلەسىن ساتىپ الۋ جولىمەن جەر تەلىمدەرىن الۋى مۇمكىن دەگەن ءقاۋىپ بار. بۇل سولاي ما؟

بۇل ماسەلەنى ەكى جاقتى قاراۋعا بولادى.

ءبىرىنشىسى. ەگەر دە شەتەلدىك ساتىپ الاتىن ۇلەس 50%- تەن اساتىن بولسا، وندا بۇنداي زاڭدى تۇلعانىڭ جەر تەلىمدەرى  ءۇش ايدىڭ ىشىندە الىنۋعا جاتادى نەمەسە جەر پايدالانۋ (جالعا بەرۋ) قۇقىعى قايتا حاتتالۋى قاجەت.

بۇل تالاپتى ورىنداماعان كەزدە، اكىمدىك جەر تەلىمدەرىن مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى شاعىم بەرەدى.

مەملەكەت ءوز كەزەگىندە بۇنداي فاكتىلەردى اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ بىرلەسكەن ءىس قيمىلى ارقىلى انىقتايتىن بولادى، ونداي اقپارات زاڭدى تۇلعالار ۇلەسىنىڭ مولشەرى جانە بارلىق زاڭدى تۇلعالار  – جەر تەلىمىنىڭ يەلەرى تۋرالى اقپاراتتان تۇرادى.

ەگەر دە جەكە مەنشىگىندە جەر قۇقىعى بار زاڭدى تۇلعالار انىقتالعان كەزدە، شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى 50%-تەن  اسسا، بۇل اقپارات اكىمدىكتە  جەردى الۋ ءۇشىن، جەر تەلىمىن جالعا بەرۋ قۇقىعىن قايتا قاراۋ  نەمەسە سوتقا  ونى قايتارۋ جونىندە شاعىم بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە  جىبەرىلەتىن بولادى.

ەكىنشى. ەگەر دە شەتەلدىكتىڭ ۇلەسى 50% -تەن كەم بولسا، زاڭدى تۇلعا ءۇشىن ەشتەڭە بولمايدى.

4. ەگەر دە، شەتەلدىك 50% -تەن كەم ۇلەس ساتىپ العان بولسا، بۇنداي زاڭدى تۇلعا شەكتەۋدى اينالىپ وتپەي مە؟

بۇل كۇماندى سەيتسەك دەيمىن.

ازاماتتىق كودەكسكە سايكەس، بۇنداي شەتەلدىك – زاڭدى تۇلعا يەسى ونىڭ مۇلكىنە، ونىڭ ىشىندە جەر تەلىمىنە دە قۇقىعى بولمايدى، تەك  جارعى كاپيتالىنداعى ۇلەس قۇقىعىنا عانا يە.

باسقا سوزبەن ايتقاندا، بۇنداي جەر تەلىمدەرىنىڭ  يەلەرى  شەتەلدىك ازامات  ەمەس، زاڭدى تۇلعا – ءبىزدىڭ زاڭ بويىنشا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن جانە وسى جەردە سالىق تولەيتىن قازاقستان رەزيدەنتى بولىپ تابىلادى.

ەگەر دە شەتەلدىك  قاتىسۋشىلار قۇرامىنان شىققىسى كەلسە جانە ءوزىنىڭ جەر ۇلەسىن العى كەلسە، وعان ونداي مۇمكىندىك جوق، ويتكەنى ول جەر قۇقىعىن تىركەي المايدى.

بۇل جاعداي - زاڭدى تۇلعا قاتىسۋشىسى جۇبايلار بولىپ، ونىڭ بىرەۋ شەتەلدىك بولعان جاعدايعا دا قاتىستى.

بۇل كەزدە اكسيونەرلىك قوعام سياقتى ۇيىمدىق –قۇقىقتىق نىسانى ەرەكشەلىگىندە ەسكەرگەن ءجون. اق ۇلەستەر، بارلىق مۇلىك نارىقتا ەركىن اينالىم اكسيالارى، باعالى قاعازدار تۇرىندە، ولار بيرجالاردا ساتىلۋى جانە ساتىپ الىنۋى مۇمكىن.

بۇل كەزدە شەتەلدىككە ءتيىستى اكسيا ۇلەسىن باقىلاۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق، ويتكەنى ءتىپتى اكسيانىڭ 100% يەسى شەتەلدىك اكسيونەردىڭ ءوزى دە  جەردى ءوزىنىڭ مەنشىگىنە الا المايدى.

ايتىلعانداردى تۇيىندەي كەلە، اۋىلشارۋشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ جەكە مەنشىك قۇقى تەك قازاقستاندىق كومپانيا قۇقىعىندا عانا بولادى جانە ول قاتىسۋشى قۇرامىنان شىققان كەزدە  جەر تەلىمىمەن ەمەس اقشالاي تۇردە تولەنەتىن زاڭدى تۇلعا ۇلەسىنە عانا قۇقى بار.

(جالعاسى بار)

قر پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتى