اقىن قىزدارىمىزدىڭ جالعىزدىق تاقىرىبىنا ارنالعان ولەڭدەرىن وقىساڭىز، ەرىكسىز جانارىڭىزعا جاس ۇيىرىلەدى. ولاردىڭ العاشقىلارى بۇدان وتىز جىلدان استام بۇرىن جارىق كورگەن. سوعان ساي-سۇيەگىم سىرقىراپ وتىرىپ، «جارالى جۇرەك جالعىزدار» اتتى جىر جازىپ، ول 1990 جىلى «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ № 18 سانىندا جاريالاندى.

جىر گازەتتە جاريالانعاننان كەيىن، «انا ءتىلىنىڭ» كەلەسى سانىندا تاراز قالاسىنان سايا ەسىمدى قىزدىڭ «ەكىنشى ايەلى بولعىم كەلەدى» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. سودان ايتىس-تالقى باستالدى دا كەتتى. سول جىلعى «انا ءتىلى» مەن «قازاق ادەبيەتى» گازەتتەرىنىڭ بەتىنەن بۇل ماسەلە ايلاپ تۇسپەي قويدى. تالقىلاۋعا اتاقتى جازۋشىلار مەن عالىمدار، قوعام قايراتكەرلەرى ءۇن قوسىپ جاتتى. ول كەزدە كومپارتيا دا، وداق تا ءالى تاراي قويماعان بولاتىن. سوعان قاراماستان كوپشىلىگى ەكى ايەل الۋدى جاقتاپ، ونىڭ پايداسى مەن ارتىقشىلىعىن جان-جاقتى دالەلدەۋگە تىرىستى. سودان بەرى وتكەن 24 جىل بويى بۇل ماسەلە اۋىق-اۋىق قوزعالىپ كەلەدى.

2007 جىلى پارلامەنتتە «نەكە جانە وتباسى» كودەكسى تالقىلانا باستادى. وندا: «ءدىني نورمالار بويىنشا نەكە قيۋ (ەرلى-زايىپتىلىق) مەملەكەتتىك ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ ورگانىندا تىركەلگەنمەن تەڭەستىرىلمەيدى جانە ءتيىستى قۇقىقتىق سالدارلار تۋدىرمايدى» دەگەن ادىلەتسىز تۇجىرىم بار (3 تاراۋدىڭ 14 بابى). مەن زاڭ جوباسىن وقىپ شىعىسىمەن وسى باپقا قارسى «كىشىجار كوبەيتەر قازاقتى» دەگەن ماقالا جازىپ، ونى استانادا شىعاتىن «ەل» گازەتىنىڭ 2007 ج. 23 قازان كۇنگى سانىندا جاريالاندى.

باسىن اشىپ الاتىن جانە ءبىر ماسەلە – ەكىنشى ايەلدىڭ قالاي اتالاتىنى. باسىلىمنىڭ ءبارى توقال-توقال دەپ، تاقىلداۋمەن كەلەدى. توقال دەگەن تۇرپايى ءسوز. قازاقتىڭ بۇرىنعى زيالىلارى بايبىشەدەن كەيىنگى ايەلدى كىشىجار دەپ اتاعان. قۇدا تۇسۋگە كەلگەندە «قىزىڭىزدى توقالدىققا سۇراي كەلدىك» دەمەگەن، «كىشىلىككە سۇراي كەلدىك» دەپ سىپايىلاپ ايتقان. توقال ءسوزىن قىزعانشاق، كۇندەس، كوكدولى ايەلدەر شىعارعان، توقال ەشكى، توقال سيىر دەگەندەي كەمسىتپەك بولعان. قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا قانشاما ۇلى تۇلعالار، باتىرلار مەن بيلەر، بەكتەر كىشىجارلاردان تۋىپ تاراعان. مىسالى، قىپشاق باتىرى تىلەۋلىنىڭ توعىز ايەلىنەن وربىگەن ۇرپاق ءقازىر توعىز رۋلى ەل بولىپ تامىر جايعان. سونداي ءبىر وزىنەن ءبىر رۋلى ەل وسىپ-ونگەن اياۋلى انالاردى جانە ابايدىڭ ايگەرىمىن قالاي توقال دەپ كەمىتەرسىڭ. دەمەك، ەكىنشى ايەلدى كىشىجار دەپ ءوزىنىڭ نەگىزگى اتاۋىمەن اتاپ، قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت.

ءبىز – يسلام دىنىندەگى حالىقپىز. قۇدايىمىز – اللاھ، كىتابىمىز – قۇران، پايعامبارىمىز – مۇحاممەد، مۇسىلمانبىز. ال، مىنا نەكە زاڭى ءبىزدىڭ مۇسىلماندىعىمىزدى مويىنداماي، يسلام دىنىمىزبەن ەسەپتەسپەي وتىر! اللانىڭ ءۇيى – مەشىتتە قيىلعان نەكەنى مويىنداماۋ، ونىڭ زاڭدىق كۇشى جوق دەۋ قۇداي زاڭىنا قارسى شىعۋ، كۇناھار بولۋ دەگەن ءسوز. وسىنى ويلادىق پا؟ پارلامەنتتە دە، باسپا ءسوز بەتتەرى مەن تەلەارنالاردا دا پىكىر-سايىس وسى باپ توڭىرەگىندە بولۋى ءتيىستى ەدى. ءبىراق، ولاي بولمادى. ەكىنشى ايەل الۋ جايىنداعى ماسەلەنى جەڭىل-جەلپى، ءۇستۇرت تالقىلادى، ءباتۋاسىز قۇرعاق اڭگىمە كۇيىندە قال-دى.

دەپۋتات باقىت سىزدىقوۆا «…وندا بىرنەشە كۇيەۋگە يە بولعىسى كەلەتىن ايەلدەرگە دە رۇقسات بەرۋ كەرەك» دەدى. ەگەر ءبىر ەركەك ءتورت ايەل السا، ومىرگە كەلگەن بالالاردىڭ اكەسى دە، شەشەسى دە بولادى. ال ءبىر ايەلدىڭ قانشا كۇيەۋى بولسا دا، تۋعان بالانىڭ شەشەسى عانا بولادى، اكەسى بولمايدى. ويتكەنى، ونىڭ قاي كۇيەۋىنەن پايدا بولعانىن ايەلدىڭ ءوزى دە بىلمەيدى!

تيتو سىزدىقوۆ قارسى شىققانىمەن قويماي: «ەگەر ەكىنشى رەت ۇيلەنگىڭ كەلسە، ءبىرىنشى ايەلىڭدى قويا بەر دە، ۇيلەنە بەر» دەپ كەلەڭسىز ءسوز ايتتى. وسى دەپۋتات ايتاتىن ءسوز بە؟ ول ولاي دەپ ايتپاسا دا، ايەلىن بالاسىمەن قوسا تاستاپ كەتىپ جاتقاندار مىڭ-مىڭداپ سانالادى. جىل سايىن ۇيلەنگەندەردىڭ ۇشتەن ءبىرى اجىراسىپ جاتادى. سونداي ءتىرى جەسىر ايەلدەر مەن ءتىرى جەتىم بالالاردىڭ تاعدىرىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءبىر ءسات اقىل تارازىسىنا سالىپ، سالماقتاپ ويلاپ كوردى مە ەكەن؟

ەگەر كىشىجار الۋعا زاڭ رۇقسات بەرسە، وندا قىزداي العان، كەزىندە ءسۇيىپ قوسىلعان بايبىشەسىن قويا بەرمەي-اق، ءوزارا ريزاشىلىقتارىمەن تۇرا بەرگەن بولار ەدى.ونداي وتباسى ەل كولەمىندە جۇزدەپ سانالادى.

ماسەلە سولاردىڭ قۇقىقتارىن احاج-عا تىركەلگەنمەن تەڭەستىرۋدە بولىپ وتىر. ول ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ قۇراندا «نەكەسىز تۋعان بالا – شايتاننىڭ بالاسى» دەلىنىپتى. ارينە، نەكەسىز، كولدەنەڭ جۇرىستەن تۋعان بالانىڭ دا، ونى تاپقان انانىڭ دا جازىعى جوق. وعان بار اكەسىن بار دەپ ايتىپ، زاڭداستىرۋعا رۇقسات بەرمەي وتىرعان بۇگىنگى قوعام، ونىڭ نەكە تۋرالى ادىلەتسىز زاڭى كىنالى. كىنالى عانا ەمەس، ايىپتى.ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا، ءقازىر ەلىمىزدە 24-25 جاستان جوعارى 550 مىڭ شاماسىندا بۇرىن كۇيەۋگە تيمەگەن كارى قىزدار مەن 445 مىڭنان استام كۇيەۋىنەن اجىراسقان نەمەسە جاس جەسىر كەلىنشەكتەر، جالعىزباستى انالار بار دەپ ەسەپتەلەدى. ەكەۋىن قوسقاندا – 995 مىڭ، ميلليون دەسە بولادى. بۇل كورسەتكىش ەۋروپاداعى ليحتەنشتەين، ليۋكسەمبۋرگ، اندوررا، موناكو، سان-مارينو اتتى بەس مەملەكەتتىڭ حالقىنىڭ سانىنا تەڭ دەگەن ءسوز. نە ىستەپ وتىرمىز؟ سونشالىق حالىقتى جەتىم-جەسىر ەتىپ، قورعانسىز، پاناسىز، تىرەكسىز، سۇيەنىشسىز قالدىرىپ وتىرمىز. سۇمدىق قوي بۇل! ولارعا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ دا، ۇكىمەتتىڭ دە جانى اشىمايدى. نەتكەن بەزبۇيرەكتىك!

ماسەلەگە كارى قىزدار تۇرعىسىنان عانا كەلۋگە بولمايدى. جارالى جۇرەك جالعىزدار قاتارىنا جىل سايىن ۇيلەنگەندەردىڭ اجىراسقان ۇشتەن ءبىرى كەلىپ قوسىلۋدا. سولاردىڭ كوبى جيىرمانىڭ ىشىندەگى جاپ-جاس كەلىنشەكتەر. ولار دا قايتادان تۇرمىس قۇرىپ، جوعالت-قان باقىتىن قايتا تاپقىسى كەلەدى. اجىراسقان جىگىتتىڭ كوبى قايتادان جاس قىزعا ۇيلەنىپ الادى. ال، كەلىنشەكتەردىڭ كوبى بويداق ايەلدەردىڭ سانىن كوبەيتكەن ۇستىنە كوبەيتە بەرەدى. ولاردا ءبىر عانا جول بار، ول – ءبىر ەردىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ، كىشىجارى بولۋ. ءبىراق ءبىزدىڭ نەكە زاڭىمىز ولارعا ونداي باقىتتى قيماي تۇر. ولار امالسىز ايەلى بار جىگىتتەردىڭ كوڭىلدەسى بولادى. ول دا بۇيىرماعاندارى جەزوكشەلىك جولعا تۇسەدى. جۇمىسسىزدىق، قىمباتشىلىق قوس بۇيىردەن جانە قىسادى. ال ءبىز ولاردى ايىپتاۋدى عانا بىلەمىز، سەبەبى مەن سالدارىن سارالاۋعا باس اۋىرتقىمىز كەلمەيدى.

جوعارىدا مىسالعا كەلتىرىلگەن التى مەملەكەت الەمگە اتى ايگىلى ەلدەر. سولاردىڭ حالقىنىڭ سانىنا تەڭ بويداق قىز-كەلىنشەكتەردىڭ تاعدىرىنا بۇرىنعىداي ءۇستىرت قاراماي، وعان مەملەكەتتىك تۇرعىدا ءمان بەرىپ، جارالى جۇرەك جالعىزدار ماسەلەسىن شەشۋگە بارىنشا كۇش سالۋىمىز كەرەك. ماعان: «سەنىڭ نەڭ كەتتى، بۇعان نەگە سونشا بايەك بولىپ ءجۇرسىڭ؟» دەيتىندەر بار. اسىرەسە، ايەلىمنەن ءسوز ەستىپ جاتامىن. بىرىنشىدەن، تۋعان ەلىڭنىڭ عانا ەمەس، الەمنىڭ قايعى-قاسىرەتتەرىنىڭ سالماعى الدىمەن اقىن جۇر-ەگىنە تۇسەدى. بۇل جالاڭ ءسوز ەمەس، شىندىعى سولاي. ەكىنشىدەن، «جارالى جۇرەك جالعىز-دار» جىرىن جازۋعا ءماجبۇر ەتكەن سول جارالى جۇرەك اقىن قىزداردىڭ جان تەبىرەنتىپ قانا قويماي، جۇرەگىڭدى اۋىر-تىپ سىزداتاتىن ولەڭدەرى بولدى.«مىڭ جالعىزدىڭ بىرىنە» دەپ، بىرەۋىنە جىر ارناپ جىبەرگەنىم دە بار. ءۇزىندى كەلتىرەلىك:

زامانعا قانداي جەتتىڭدەر؟

جىر-مونشاق كوزدەن توكتىڭدەر.

جارالى جۇرەك جالعىزدار،

كوبەيىپ نەگە كەتتىڭدەر؟

قىمبات دەپ ارۋ باسقان ءىز،

جىر جازار ەدىك تاسقا ءبىز.

اقىن قىز مۇڭلىق بولعاندا،

قايتەدى سوندا باسقا قىز؟

مىنە، الدىمدا جاقسى اقىن جانات اسكەربەك قىزىنىڭ «قاراكوز—بۇلاق» جانە ەلەنا ءابدىحالىقوۆانىڭ «شىنار كولى» جىر جيناقتارى جاتىر. وسى ەكى اقىن قىزىمىزدىڭ ءوزى-اق بارشا جارالى جۇرەك جالعىزداردىڭ جان جاراسىن، مۇڭ-قايعىلارىن ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتا، جەرىنە جەتكىزە جىرلاپ بەرگەن. جاناتتىڭ ليريكالىق كەيىپكەردىڭ سىرىن شەرتكەن ءبىر ولەڭىندە مىناداي شىنايى جىر جولدارى بار:

…ءبىر قۇشاققا سيادى ەكەن قوس ايەل،

جەر-كوڭىلىن پاش ەتەدى كىمگە ەندى.

… ۇسىك ۇردى ۇلبىرەگەن سەزىمىن،

ءباسىبۇتىن جار ءسۇيۋدىڭ ءوزى مۇڭ…

ءباسىبۇتىن جار بۇيىرماي، نەكەلى ەرگە تەلىنىپ جۇرگەن جۇزدەگەن مىڭ جالعىزباستى قىز-كەلىنشەكتەر مەن بەيباق ايەلدەردىڭ مۇڭلى تاعدىرىن اقىن ولەڭمەن جەتەڭە جەتكىزە بەينەلەپ بەرگەن. سونىمەن بىرگە ءبىر ەر قۇشاعىنا قوس ايەلدىڭ سياتىنىن، ءبىراق، اتتەڭ وعان زاڭ جول بەرمەيتىنىن اڭعارتادى. بۇل بارشا جالعىزباستى ايەلدەردىڭ ورتاق وي-پىكىرى دەسەك كەرەك.

ولاي بولسا، مۇسىلمان ەلى بولا تۇرا، اللانى، قۇراندى، مۇحاممەد پايعامبارىمىزدى مويىنداپ تاني تۇرا، نەگە ءبىز جۇزدەگەن مىڭ قىزدار مەن جاس جەسىر كەلىنشەك، بويداق ايەلدەردى كىشىجار بولىپ، ءوز باقىتىن تاۋىپ، انا بولىپ بالا ءسۇيۋ قۇقىنان ايىرىپ وتىرمىز؟ كىمنەن قورقىپ، كىمنەن ۇيالىپ بەت مونشاعىمىز ءۇزىلىپ ءجۇر؟ ەۋروپادان با؟ ولاردا ءبىزدى ايىپتايتىنداي بەت بار ما اۋەلى؟ ەركەك پەن ەركەكتىڭ، ايەل مەن ايەلدىڭ ۇيلەنۋلەرىن زاڭداستىرىپ، جەزوكشەلىككە اشىق جول بەرىپ، مورالدىق ازعىندىققا ۇشىراپ وتىرعان باتىستان قايمىققانىمىز قالاي؟ بۇلارىڭ نە دەسە جاۋابىمىز دايىن ەمەس پە. بىرىنشىدەن، ولارعا: «ءدىنىمىز—يسلام، ەكى ايەل الۋ ادامدى دا، قوعامدى دا ازدىرمايدى، قايتا تۇزەيدى، جەتىم-جەسىرلىك، جەزوكشەلىك بولمايدى، ەكىنشىدەن، قايتا ادامزاتتى سەندەر ازدىرىپ جاتىرسىڭدار» دەمەيمىز بە.

شەشەنستان ەكى ايەل الۋدى زاڭداستىرىپتى. رەسەيمەن ۇزاق جىلعا سوزىلعان سوعىستا ءوزى از حالىق ون مىڭداعان ەر ازاماتتارىنان ايىرىلدى. سولاردىڭ ورىنىن تولتىرماق. ءبىز دە از حالىقپىز، ۇشى قيىرسىز الىپ دالانى الىپ جاتىرمىز. كوز الارتۋشىلار كوپ. از حالىقپەن ۇلى دالامىزدى قالاي قورعايمىز؟ بۇل بۇگىنگى ءبارىمىزدىڭ باس اۋرۋىمىز ەمەس پە؟

تۇيىندەي كەلگەندە، بۇل – تولعاعى جەتىپ، ءپىسىپ تۇرعان، تەزدەتىپ شەشۋدى تالاپ ەتەتىن اسا ماڭىزدى ماسەلە. «ايقىن» گازەتى 2009 جىلى 24 قازان كۇنگى سانىندا ولگا جانە تايسا اتتى ەكى ورىس ايەلى بار، ءوزى وتىز سەگىز جاستاعى شىعىس قازاقستاندىق بايبولات ەسىمدى ازامات تۋرالى قىزىق ماقالا جاريالادى، سۋرەتى قوسا بەرىلىپتى. باتىرىڭ ەكى سۇلۋدىڭ ورتاسىندا كۇلىمدەپ وتىر. «پاھ، ساباز»! دەپ، ەرىكسىز سۇيسىنەسىڭ. ەكەۋىن دە قىزداي العان، ەكەۋىنەن دە ەكى ۇل، ەكى قىزدان ءتورت بالاسى بار. تويعا ەكەۋىن دە ەرتىپ بارادى: ءبىر ايەلىنىڭ توركىنىنە بارسا، ەكىنشىسىن دە قالدىرمايتىن كورىنەدى. گازەتتەر وزگە ۇلت وكىلدەرىنەن دە سۇحباتتار الىپ جاريالاپ جاتتى. مىسالى، ءبىر ءسان ءۇيىنىڭ ديرەكتورى نينا كوۆاليەۆا، «ينتاليەۆ-كازاحستان» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ەۆگەنيي پلۋجنيكتەر ەكى ايەل الۋدى قولداپ قانا قويماي، ونىڭ كوپتەگەن پايدالى جاقتارىن جاقسىلاپ ايتىپ بەرگەن. سول بىرنەشە جىلعا سوزىلعان ايتىس-تالقىلاۋ بارىسىندا قولداۋشىلاردىڭ پىكىرلەرى تومەندەگىدەي تۇجىرىمعا توقايلاستى.

بىرىنشىدەن، مەشىتتە قيىلعان نەكە احاج-بەن تەڭەستىرىلسە، ەرلەر جاسىرىن جانسۇيەرلەرىن جارىققا شىعارىپ، زاڭدى تۇردە تىركەتىپ، بالاسى اكەسىن تابادى. ءسويتىپ، ەر دە، ايەل دە اللاھ الدىنداعى اۋىر كۇناسىنان ارىلادى.

ەكىنشىدەن، قازاقتىڭ «اعا ولسە، جەڭگە مۇرا» دەگەن الەمدە تەڭدەسى جوق تاماشا ءسالت-داستۇرى قايتا جاڭعىرىپ، جەسىر ايەل، جەتىم بالا بولمايدى.

ۇشىنشىدەن، زاڭدى جار قۇشقان قىزدار مەن جەسىر كەلىنشەكتەر، باسقا دا جاس ايەلدەر ارمان ەتكەن انالىق باقىتقا يە بولادى. حالىق تەز، قارقىندى تۇردە ەسەلەپ وسەدى. قازاق بۇگىنگە كوپ ايەلدىلىك ارقاسىندا عانا جەتكەن!

تورتىنشىدەن، ەكىنشى ايەل الۋ زاڭداستىرىلسا، قىزداي ءسۇيىپ العان بايبىشەسىن بالاسىمەن قويا بەرۋ توقتار ەدى. جەتىم مەن جەسىر سانىن سولار كوبەيتىپ جاتىر.. اجىراسۋ – وتباسى ءۇشىن دە، ۇلتىمىز ءۇشىن دە زور تراگەديا. سونى تەرەڭ تۇسىنۋگە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ورەسى جەتپەدى. تەك 2008 جىلعى اجىراسقاندار سانى 149195 ەكەن. سۇمدىق قوي! دەمەك، اجىراسۋدى بولدىرمايىق، ونسىز دا كوپ جەتىم-جەسىرلەردى ودان ءارى كوبەيتپەيىك دەسەك، بۇل ماسەلەنى قايتادان دۇرىستاپ قاراپ، وڭ شەشىم شىعارۋ كەرەك.

بەسىنشىدەن، جەزوكشەلىكتى تيۋعا مۇمكىندىك تۋادى. قاراكوز قىزدارىمىزدى قور قىلماي، ولارعا جانۇيالى بولۋعا جول اشامىز.

«ماڭگىلىك ەل بولامىز»! دەپ، جالاڭ ۇراندى جالاۋلاتقانمەن ماڭگىلىك بولا المايمىز. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ، باياندى ەتۋ ءۇشىن ۇرانعا قوسا ءىس كەرەك. سونىڭ ءبىرى – سىرتتاعى قازاقتى تەزىرەك كوشىرىپ اكەلۋ؛ ەكىنشىسى – كوپ ايەل الۋدى زاڭداستىرۋ. ءبىز ول ەكەۋىن دە توقتاتىپ قويىپ وتىرمىز. مۇنى وتان قاۋىپسىزدىگىنە جاسالعان قاستاندىق دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

دەمەك، بۇل ەكى ماسەلە قازاقتىڭ بولاشاقتا تاۋەلسىز ەل بولىپ قالۋ-قالماۋىن شەشەتىن باستى فاكتور. بۇگىنگى 10-11 ميلليون قازاقپەن قاي جىرتىعىمىزدى بۇتىندەيمىز؟ ونىمەن قوسا باستى سامۇرىقتىڭ دا، اۋزىن ارانداي اشقان ايداھاردىڭ دا جولىنا كەسە تۇرىپ، بەتىن قايتارا المايمىز. ولاردىڭ ءبىرى بۇرەم دەيدى، ەكىنشىسى جۇتام دەيدى. وسىنى تەرەڭ تۇسىنەيىك! مەن ءقاۋىپتىڭ الدىن ەرتەرەك الۋعا، وتان قورعاۋعا، تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋگە كۇنى بۇرىن قام جاساۋعا شاقىرامىن! «ويلان، قازاق!» ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ بۇل ۇرانى ءقازىر بۇرىنعىدان دا وتكىر. شىنىندا، شىنداپ ويلان، قازاق!

ويلانا كەلە ىسكە كوشكەن ءمارت مىنەزدى جايساڭ جىگىتتەردىڭ ءبىرى- اتاقتى بوكسشىمىز، سيدنەي وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى مۇحتارحان دىلدابەكوۆ. ال، ۇيلەنگەن كىشىجارى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى البينا ەلشييەۆا ەكەن. ودان دا قىزىعى – وعان ورامالدى ءبىرىنشى ايەلى، 3 بالانىڭ اناسى جاناردىڭ ءوزى سالعان. مىنە، مارتتىك، مىنە قازاقتىڭ ساليقالى ءسالت-داستۇرىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى!

جۇما-نازار سومجۇرەك،

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، اقىن، سوسيولوگ.