اقتوبەدەگى لاڭكەستىككە قاتىستى ءدىن باسىلارىمەن بىرگە وتكەن جيىندا وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپاربايەۆ يمامداردىڭ «ساۋاتسىزدىعىنا» قىنجىلىس ءبىلدىردى. «حوش» دەلىك!

ەلىمىزدە ساليافيزم، ءۋاحابيزمنىڭ «ءيىسى» شىققالى 20 جىلدان استى. سول كەزدەگى ءمۇفتي راتبەك قاجى ەلگە اعىلىپ جاتقان ارابتاردان ءقاۋىپ بارىن ايتقان كۇيى كەتتى. بيلىك ماسەلەگە دەر كەزىندە ءمان بەرمەدى. سالدارىنان ەل قۇلاعى ەشقاشان ەستىمەگەن اعىمدار پايدا بولدى. ءتىپتى ساتانانىڭ ساپالاقتارىنا دەيىن كىردى، جەرىمىزگە. ناعىز «اپيىنعا» اينالدى. اقتوبە، اتىراۋ مەن تارازداعى اتىس-شابىس، جارىلىستار بيلىكتىڭ ەسىن جيعىزدى. اتتەڭ، تىم كەش ەدى. اسىرە، تولەرانتتىلىعىمىز – تۇبىمىزگە جەتەيىن دەپ تىندى، اقىرىندا. 

اقتوبەدە باقانداي ءۇش كۇنگە سوزىلعان تەراكت ەشقانداي اقتاۋعا كەلمەيتىن، «كاتاستروفا» بولدى. لاڭكەستەر ەل ءىشىن ىلاڭداپ جاتسا، «قازاقستاندا ءبارى كەرەمەت» دەپ نەسىنە كوپىرەمىز؟! بيلىك ءدىندى – مەملەكەتتەن بولەكتەسە، «ءدىن تۋرالى» زاڭ دىمكاس بولسا، ابدەن ەسىرگەن كەلىمسەكتەر ەلدى دىڭكەلەتپەي قايتەدى؟ 

ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك نە ءۇشىن قۇرىلدى، وسى؟ مەشىتتەردىڭ ساداقا جاشىگىن اڭدۋ ءۇشىن بە؟ قىرۋار قارجى شىعىنداپ ساتىپ العان «ساداقا تەرمينالدارى» تەمىر-تەرسەككە اينالدى ەمەس پە. ال، اكىمدىكتەر جانىنداعى ىشكى ساياسات بولىمدەرى شە، نە ىستەيدى؟ بۇگىندە مەشىتكە بارساڭ، يمامىن تاپپايسىڭ. «قايدا؟»، «جينالىستا». ولاردىڭ ەكسترەميستەرمەن كۇرەستەرى ازىرگە دوڭگەلەك ۇستەل باسىنان ءارى اسا الماي تۇر. يمامداردىڭ ۋاقىتىن «چينوۆنيچي» جيىندارعا جۇمساعانشا، ناتيجەلى جۇمىسپەن اينالىسسا يگى ەدى.

ماسەلەن، مەكتەپتەردە، جوو-ىندا «ەكسترەميزم»، «تەرروريزم»، «راديكالدار» جايلى ايتىپ، جات اعىمداردان ساقتاندىراتىن دارىستەر ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ءدىنبۇزارلاردىڭ جەتەگىندە ورىمدەي جاستار ءجۇر ءقازىر. ەرتەڭ اداسىپ كەتپەس ءۇشىن، بۇگىننەن باستاپ يمامدار بالالاردىڭ قۇلاقتارىنا قۇيىپ، ءبىر مەزگىل تاربيە ساباقتارىن وتكىزىپ تۇرسا، ۇيىپ تىڭدايتىندارىنا سەنىمىم مول. بەس ساعات اكيماتتىڭ «بىلشىلىن» تىڭداعانشا، بەس مينۋت جاستارمەن شۇيىركەلەسكەن پايدالىراق. ەسەسىنە كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، نەنىڭ اق، نەنىڭ قارا ەكەنىن اجىراتا الاتىن بولادى، ۇرپاق.

يمامداردى ارەكەتسىز دەۋگە كەلمەس. مەشىتتەرگە قارۋلانىپ باراتىن ساقالى ۇزىن، بالاعى قىسقا جۇرتتىڭ ساناسىن شايۋ تەك يمامداردىڭ مىندەتى ەمەس. دەسە دە، ءالى كۇنگە «ساقالدىلارمەن» ساعاتتاپ ايتىسىپ، بەتپە-بەت كۇرەسىپ جاتقان - يمامدار. ءبىر ءتاۋىرى انەبىر جىلى «ءدىن تۋرالى» زاڭ «اۋپىرىمدەپ» كۇشەيتىلىپ، ءبىراز بالاق ۇزارىپ قالعان-دى. جالپى ساليافيلەر دە، ۋاحابيلەر دە، بارلىق اعىمداعىلار دا «قىپ-قىزىل» وتىرىكشىلەر. بۇگىندە ولاردىڭ ۇستانىمى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ ءبىر «جاپىراق» انكەتاسى مەن جۇرگىزگەن ساۋالنامالارمەن ولشەنەتىن بولعان. جالعان جاۋاپتارى قاعاز بەتىندە قاناعاتتانارلىق باعالانسا، ەركىنە كەتە بەرەدى. قىسقاسى ولار «ششايتان-شەيحتارىنان» باسقا ەشكىمدى ەلەمەيتىنىن ەسكەرگەن ءجون.         

ءبىزدىڭ بيلىك «قىزىق»، نەگىزى. كيلىكپەيتىن جەرگە شۇيلىگەدى دە جۇرەدى. مەملەكەت تاراپىنان ءدىني باسقارماعا دا، مەشىتتەرگە دە قارجىلاي كومەك كورسەتىلمەيدى. سويتە تۇرا يمامدارعا مىندەت جۇكتەيدى. ماسەلەن، وتكەندە جەر داۋىمەن داۋرىققان جۇرتقا يمامدار ارقىلى باسۋ ايتقىزدى. ءتىپتى كەيبىر اكىمدەر مەشىتتىڭ مىنبەرىنە شىعىپ اپ، يمام بوپ كەتە جازدادى. ءقازىر مەشىتتەردەن ساياساتتىڭ «ءيىسى» مۇڭكيدى. جۇرت رۋحاني قۋاتتانۋ ءۇشىن جۇماعا بارسا، ساياسي ۋاعىز تىڭداپ شارشاپ قايتادى. 

ءمۇفتياتتاعىلار «ءوز قوتىرىن، ءوزى قاسىپ ءجۇر». ساداقادان تۇسكەن اقشاعا شىنايى يسلامدى تانىتاتىن، تاربيەگە ناسيحاتتايتىن كىتاپتار شىعارىپ، قايىرىمدىلىق شارالارىن وتكىزىپ، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا ازىق-تۇلىك جەتكىزىپ، بالالارىن كيىندىرىپ، تاعىسىن تاعى جۇمىستاردى اتقارىپ جاتىر. قۇراننان باسقا قالقانى جوق يمامداردان نە سۇرايمىز.

باس ءمۇفتيدىڭ اقتوبەلىكتەردىڭ الدىندا اقتالاتىنداي ءجونى جوق ەدى. بۇل ودان بۇرىن باستالعان بىلىق قوي. ءار اتا-انا ۇيدە بالاسىنا باس-كوز بولا الماسا، تۇزدە ولاردى كىم تۇزەتەدى. ال، ەلدەگى جالپى ءدىني احۋالدىڭ ۋشىعۋىنا «ءاۋ» باستا، كەلىمسەكتەرگە قاقپانى اشقان ۇكىمەت وزىنەن ىزدەسىن، كىنانى. ماسەلەن، بەردىبەك ساپاربايەۆ بيلىكتىڭ باسىندا وتىرىپ، كوز الدىندا نە بوپ جاتقانىن بايقاماسا، يمامداردىڭ قولىنان نە كەلەدى؟

يمامداردى «ساۋاتسىز» دەپ سوكپەي، «قورعانسىز» دەگەنىمىز ءجون شىعار. قارۋلى قاسكويلەرگە قارسى تۇرا المايتىن قورعانسىز تەك يمامدار عانا ەمەس، ساربازدار دا، حالىق تا ەكەن. ەمىس-ەمىس، ەلدىڭ باتىسىنداعى راديكالداردىڭ يمامدارعا، وتباسىلارىنا قوقان-لوققى كورسەتەتىنىن، ءتىپتى ناماز ۇستىندە تىنىم بەرمەيتىنىن ەستۋشى ەك. راس بولعانى دا. ايتپەگەندە، اقتوبەدەگى ەكسترەميستىك احۋالدىڭ اسقىنىپ تۇرعانىن ايتقان وبلىستىڭ بۇرىنعى يمامى ورنىنان نەگە كەتتى؟

ءبىر قالانىڭ بۇكىل يمامدارى ۇلكەن جيىنعا كەتكەن ەكەن. سول كۇنى اكىمنىڭ اناسى قايتىس بوپ، بارلىق مەشىتتەن يمام تاپپاپتى. سوندا «قۇدايا توبا، يمامدار بولماسا، جانازامىز دا شىعارىلمايدى ەكەن-اۋ» - دەپ ۇيىنە ورالعان ەكەن. ساۋاتتى يمامداردى ساۋاتسىز دەپ جۇرگەندە، اۋىلدىڭ دۇمشە مولداسىنا دا زار بولىپ، «كىرەرگە تەسىك تاپپاي» قالمايىق.

ءمولدىر نۇرمان