اپتا باستالعالى اقتوبەدەگى تەراكتىلەردى جاساعان تەرىس اعىمنىڭ، ونىڭ ىشىندە سالافيزم وكىلدەرى ەكەنى انىقتالىپ، 2-3 كۇننەن بەرى پرەزيدەنتتەن باستاپ، بۇل اعىمنىڭ ارەكەتىنە ق ر اۋماعىندا تىيىم سالۋ قاجەت دەپ جاتىرمىز. مەملەكەتتىڭ كەش تە بولسا، مۇنداي ارەكەتكە بارىپ جاتقانى قۋانتارلىق، قۇپتارلىق ءىس.

الايدا، ءبىر نارسە الاڭداتادى. ەندى ءقازىر كىم مەن سالافيت ەدىم دەپ شىعادى دەپ ويلايسىزدار؟ ەشكىم! سەبەبى، ەلىمىزدەگى ءسىز بەن ءبىز تانيتىن سالافيتتەردىڭ ءبارى ءوز يدەولوگيالارىنان سىرتتاي «ۋجە» باس تارتىپ قويدى. بۇلار كوسەمدەرىنەن باستاپ، قۇبىلىپ ۇيرەنگەن. دالەل كەرەك پە؟ كەتتىك.

سالافيزم كەڭىنەن قانات جايا باستاعان 2000 جىلداردىڭ باسىندا انشى-دەپۋتاتى، اقىنى، كوبىكاۋىز ۋاعىزشىسى بار، قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءدىنىن، ق.ا.ياسساۋي باستاعان اۋليەلەر ينستيتۋتىن، قازاقتىڭ ءسالت-داستۇرىن مانسۇقتايتىن. ءتىپتى قىزدى-قىزدىمەن اقتامبەردىنى – حاقتاعالامبەردى، دوسپامبەتتى – دوسمۇحامەد قىلىپ جىبەرىپ، ودان ءارى

«بالا بەرسە – تەزىنەن،

پىرلەردىڭ ءتيىپ دەمىنەن.

شىلتەننىڭ ءتيىپ شىلاۋى –

ارتىلىپ تۋسا وزىمنەن!» - دەپ اقتامبەردى اتامىز «شيرك» جاساپتى عوي، استاعفيرۋللاھ!» دەپ، جىر ايتۋدى قويىپ، كەلە-كەلە – «شايتاننىڭ ساڭعاعى» دەپ دومبىرانى تاستاپ كەتكەن ەدى. الايدا، بۇقارا حالىقتىڭ كوڭىلى تەرىس بۇرىلىپ بارا جاتقان سوڭ، امالسىز «اقتالىپ» كونسەرت بەرۋگە تۋرا كەلدى (ءبىر قۇبىلدى). كەيىن، قازاقتار ءداستۇرلى ءدىن ۇستانۋ كەرەك دەگەن ناۋقاندا، شۇبار مەشىتىندە ايتىلعان ۋاعىزداردى ىسىرىپ قويىپ، ىقىلىم زاماننان بەرى قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءدىنىن، حانافي مازحابىن ۇستانىپ جۇرگەن بولىپ، ەكىنشى قۇبىلدى. ق.ا.ءياسساۋيدىڭ كەسەنەسىن ءسۇرىپ تاستاۋ كەرەك دەپ جۇرگەن سابازىڭ، ۇلى شايقىنىڭ اتى مەن اۋليەلەردىڭ اتى اتالعان جەردە كىرپىدەي جيىرىلۋدى قويىپ، ءۇش قۇبىلدى. جەر ماسەلەسىندە تاعى قۇبىلدى. قىسقاسى، «قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلدى». ەندى، قارا دا تۇرىڭدار، وزىنەن باستاپ، وسىنداعى كۇللى مۇريدتەرىنە دەيىن «ويباي، سالافيتتەردى ۇستاپ، سوتتاۋ كەرەك!» دەگەن ناۋقانعا كوشەدى جاقىندا. سول كەزدە كىمدەردى ۇستاپ، كىمدەردى سوتتار ەكەن، كۇشتىك قۇرىلىمدار؟..

جالپى، ەر ازاماتتىڭ «تابانىندا ءبۇرى بولماعانى» قيىن عوي. كەز-كەلگەن ساتتە، كەز-كەلگەن جەردە تايعاناپ جۇرە بەرەدى. مۇندايدى قازاق «تايعاق مىنەز ەكى ءتىل» دەۋشى ەدى.

ال، شاكارىمنىڭ تىلىمەن ايتساق،

«ءسوز مىنەزى قۇبىلسا،

ار-يمانى جوق دەپ ءبىل!

اۋلاقتا جەمتىك شوقىنسا –

ونى ويىڭمەن ايۋان قىل».

بۇل – ءپرينسيپسىز جاننىڭ پورترەتى.

ەندى، پرينسيپشىلدىككە كەلەيىك. جالپى، بۇل كاتەگوريالارعا جاتاتىن ادامدار ومىردە نەكەن-ساياق بولادى. ولاردى ءوزى ايتقاندى ىستەمەيتىن دۇمشەلەردىڭ قاتارىنا ولسەڭ دە جاتقىزا المايسىڭ. سەبەبى، ولاردىڭ ءومىرىنىڭ ءتىنى – سول سەرتكە، پرينسيپىنە ادالدىقتان تۇرادى. مىسال كەلتىرەيىن.

وسىنداعى كوپشىلىك بىلەدى، وسىدان 6 جىل بۇرىن قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان «سوپىلار ءىسى» بولدى. قازاقستاندى كەڭىنەن جايلاپ بارا جاتقان ءسالافيزمنىڭ جىمىسقى ارەكەتتەرىن انىق اشكەرەلەپ، كەشەگى قاندى قىرعىنداردىڭ بولاتىنىن ءدال بولجاي باستاعان ات توبەلىندەي سوپىلاردى –  «پرينسيپسىزدەر توبى» مەملەكەت باسىنداعى وزدەرىن قولداۋشى تۇلعالاردىڭ كومەگىمەن سوتتاپ جىبەردى. ولاردىڭ ىشىندە جاسى جەتپىسكە تاياعان، ق.ا.ءياسساۋيدىڭ ءىلىمىن قازاق توپىراعىندا قايتا تىرىلتكەن، تاۋلىك بويعى قۇلشىلىعىندا ەلدىڭ بىرلىگى مەن تىنىشتىعىنا دۇعا قىلىپ وتىرعان يسماتۋللا اقساقال 14 جىلعا سوتتالسا، الەمدىك دەڭگەيدەگى (استىن سىزىپ وقىڭىز) تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، 28 جاسىندا مگۋ-دا دوكتورلىق ديسسەرتاسياسىن قورعاعان دارىندى ماتەماتيك، گۋمبولدت سىيلىعىنىڭ يەگەرى (مۇنى اسقار جۇمادىلدايەۆ سەكىلدى ساناۋلى عالىمدار عانا يەلەنگەن)، مەحانيكا، مۇناي ءوندىرىسى، جاسىل ەنەرگيا سالاسىنداعى 6 عىلىمي پاتەنتتىڭ يەگەرى، سول كەزدەگى ق.ساتبايەۆ اتىنداعى قازۇتۋ مەحانيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، شىن عالىم سايات ىبىرايەۆ 12 جىلعا سوتتالىپ كەتتى.

سوندا، سايات ىبىرايەۆقا تاعىلعان ايىپتىڭ ءبىرى: «قازۇتۋ قابىرعاسىنداعى لەكسيالارىنىڭ بىرىندە «قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە «ۆاحاببيت»، «قۇرانيت»، «سالافيت» دەگەن سەكىلدى «يتتەر» قاپتاپ كەتتى. سولاردان ساق بولىڭدار!» دەپ ءدىني الاۋىزدىق پەن ارازدىق تۋدىرعان. ۆاحاببيزمنەن ساقتاندىرۋ ءۇشىن «وبىكنوۆەننىي ۆاحاببيزم» دەگەن دەرەكتى ءفيلمدى كورۋدى ۇسىنعان».

ەندى وزدەرىڭىز مىنا ابسۋردقا قاراڭىزدار! ازاماتتاردىڭ ەل «سوپىلار» دەپ اتاعان ءبىر توبى ەل ءىشىن الا تايداي ءبۇلدىرىپ جاتقان تەرىس ءدىني اعىمداردى انىق كورسەتىپ، اشىق سىناپ، ەل قاۋىپسىزدىگى جولىندا مەملەكەتتىڭ كۇشتىك قۇرىلىمدارىنا كومەكتەسەدى. ال، ولاردى سول كۇشتىك قۇرىلىمدار الدى 14 كەمى 6 جىلعا سوتتاپ جىبەرەدى. ارتىنشا، ەل ىشىندە سوپىلار ساقتاندىرعان «ۆاحاببيزم» مەن «سالافيزم» وكىلدەرى سەريالىق تەراكتىلەر جاساي باستايدى.

الماتىدا قالقاماندا، «ميكرورايونداردا» رۋزىمباي ىشىمبەتوۆ باستاعان ەكسترەميستەردىڭ قاندى وقيعاسى، اقتاۋداعى داۋرەن الىمبەكوۆتەر باستاعان تۇرمەدەن قاشۋ قىرعىنى، اقتوبەنىڭ ءشۇبارشيى مەن قەڭقياقتاعى اتىس، سول باتىستاعى ۇقك كەڭسەسىندەگى جارىلىس پەن تارازداعى قارييەۆتىڭ لاڭى، الماتىداعى كامەنكاداعى جارىلىس پەن «تاڭداعى» اتىس، ىلە الاتاۋى مەملەكەتتىك قورىعىنداعى قاندى قاساپ پەن اتىراۋدىڭ قۇلسارىسىنداعى اتىس، بالقاشتاعى قىرعىن مەن الماتىنىڭ قاق ورتاسىندا پوليسەيلەردى سەبەپسىز اتىپ كەتىپ، بۋرۋندايدا اتىسىپ ولگەن باسكەسەرلەر، كەشەگى اقتوبەدەگى قىرعىن – وسىنىڭ كورىنىسى. سوندا بىزگە «باتىس مايدانىندا ءبارى تىنىش» دەپ قۇمعا باسىن تىققان تۇيەقۇس قۇساپ وتىرا بەرۋ ءۇشىن وسىنشا قۇرباندىق قاجەت بولدى ما؟  ەندى پرينسيپشىلدىك دەگەنگە قايتا ورالايىق. ەستۋىمىزشە، جوعارىدا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان يسماتۋللا اقساقال دا، سايات ىبىرايەۆ تا وزىنە وسىنشاما قيانات جاسالىپ، تار قاپاستا وتىرسا دا، ءاۋ باستاعى ءداستۇرلى ۇستانىمىنان اينىماستان، «ەنەسى تەپكەن قۇلىننىڭ ەتى اۋىرمايدى» دەپ، ەلىن ءسۇيىپ، ونىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن دۇعا قىلۋدان اينىماستان وتىر...

P.S. ايتپاقشى، يەك استىندا EXPO-2017 كەلە جاتىر عوي. جەرگىلىكتى عالىمدار كورمەگە قويار سەلت ەتكىزەر جاڭالىق ىزدەپ اۋرە بولۋدا. عالىم Cايات ىبىرايەۆتىڭ عىلىمي جۇمىسىمەن تانىس ادام رەتىندە ايتايىن، ونى بوساتىپ، عىلىمي زەرتحانادا جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرسە، ءبىزدىڭ كورمە ۇيىمداستىرۋشىلارىن وسى ۇياتتان ءبىر قۇتقارسا، سول ادام قۇتقاراتىن ەدى.

نۇراددين سادىقوۆ