«جاڭا ەكونوميكالىق احۋال قارساڭىندا» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن پلەنارلىق ماجىلىسكە رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين جانە يتاليا پرەمەر-مينيسترى ر.رەنسي قاتىستى، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ شاراعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە سوڭعى جىلدارى الەم توقتاۋسىز تەربەلگەن جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسىمى جونىندەگى بايىپتى بولجامداردىڭ ءوزى كوبىنەسە ورىندالماي جاتادى. تاياۋ جىلدارداعى جاھاندىق ەكونوميكانىڭ وسىمىنە قاتىستى ساراپشىلاردىڭ باعاسى ۇنەمى تومەندەپ كەلەدى. 2016 جىلى دامۋشى نارىقتان كاپيتالدىڭ رەكوردتىق مولشەردە – 450 ميلليارد دوللارعا دەيىنگى جىلىستايتىنى بولجانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ەكونوميكانى دامۋىتۋعا كاپيتال قۇيۋ ونىڭ قوسىمشا وسۋىنە كەپىل بولا المايدى. شيكىزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى بارلىق ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ كىرىستەرىن ايتارلىقتاي تومەندەتتى. الايدا، يمپورتتاۋشى ەلدەردە دەفلياسيالىق قىسىم كۇشەيۋدە. كىرىستىڭ كىرۋ بارلىق ءوندىرۋشى كومپانيالاردا كۇرت ازايۋدا. بارلىعى ۇتىلعان جاعداي قالىپتاستى. ۇكىمەتتەر مەن ورتالىق بانكتەردە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى جانداندىراتىن مۇمكىندىكتەر ازايۋدا. ازاماتتاردىڭ، ونىڭ ىشىندە الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندەگى ورتا تاپتىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ جاپپاي تومەندەۋىنىڭ قاتەرى بايقالادى. بۇل ءۇردىس الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولۋدا. بۇگىندە ءبىز مۇنى الەم بويىنشا – باتىستا دا، شىعىستا دا، سولتۇستىكتە دە، وڭتۇستىكتە دە بايقاپ وتىرمىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەكونوميكالىق جانە ساياسي احۋالدىڭ ناشارلاۋى جاعدايىندا الەم باقىلاۋسىز سىرتقى كوشى-قون پروبلەماسىنا ۇرىنعانىنا نازار اۋداردى.

– ءتۇرلى حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ باعالاۋىنشا، كەدەيلىك پەن قاقتىعىستاردان قاشقان بوسقىنداردىڭ جالپى سانى 40 ميلليون مەن 60 ميلليون ادامعا ارالىعىندا قۇبىلىپ تۇر، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جاھاندىق داعدارىستىڭ باستاپقى كەزەڭىنەن ۋاقتىلى ساباق الۋعا قۇلىقتى بولماۋى الەمدىك ەكونوميكا پروبلەمالارىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– حالىقارالىق قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى اڭگىمەلەر كوپ جاعدايدا تەك ءسوز كۇيىندە قالۋدا. جارىلعان «قارجى كوپىرشىكتەرىنىڭ» ورنىنا توقتاۋسىز جاڭاسىن «ۇرلەۋدەن» پايدا تابۋدىڭ سوڭىنا ءتۇسۋ كۇشىندە قالۋدا. قازىرگى كەزدە بارلىق بالەنى ينتەگراسيا مەن جاھاندانۋدان كورۋ ءۇردىسى قالىپتاستى. شەكاراعا بيىك دۋالدار سالۋعا شاقىرعان ۇندەۋلەر بارلىق تۇستان ەستىلۋدە. ءبىراق، ەگەر ادىلەتتىلىك تۇرعىسىنان قاراساق، جاھاندىق ەكونوميكا ينتەگراسيانىڭ مولدىعىنان ەمەس، كەرىسىنشە ونىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن زارداپ شەگىپ وتىر، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا، كوپتەگەن مەملەكەتارالىق قوندىرمالاردىڭ بيۋروكراتتالعانى سونشالىق، ۇلتتىق ەكونوميكالارعا كەدەرگى كەلتىرۋدە.

– وسى بيۋروكراتيزم ەۋروپادا دا، امەريكادا دا، ازيادا دا ينتەگراسياعا مۇلدە قارسىلىقتى كۇشەيتە تۇسۋدە. ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەڭ جاس مەملەكەتارالىق بىرلەستىك رەتىندە وسى قاتەردى ەسكەرۋ كەرەك. دەزينتەگراسيا جانە ەكونوميكالىق وقشاۋلانۋ ىشكى پروبلەمالاردىڭ بىردە- بىرەۋىن شەشپەيدى. بۇل ءوزىن-وزى الداۋ عانا بولادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءتيىمدى جانە تۇراقتى ەۋروپالىق وداقتىڭ بولعانىنا مۇددەلى. بىرىككەن ەۋروپا ءۇشىن دە ءبىزدىڭ ينتەگراسيالانعان بىرلەستىگىمىزبەن سىندارلى ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ءتيىمدى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى قازىرگى ينتەگراسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ كەيبىر نورمالارى ولارعا كىرەتىن ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىن تەجەي باستاعانىن ايتتى.

– مۇنداي بىرلەستىكتەرگە مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ دەيندۋستريالاندىرىلۋى جانە ەلدەر اراسىنداعى «ەڭبەك ءبولىنىسىنىڭ» ءاردايىم ادىلەتتى بولا بەرمەۋى سول قالپى جالعاسۋدا.

جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ قاندايدا ءبىر ينتەگراسيالىق بىرلەستىككە كىرمەگەن كورشىلەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلدارىنا كەلسەك، ارادا وتكەل بەرمەس كەدەرگىلەر بوي كوتەرگەنى بايقالادى. ولاردىڭ قاتارىنا تەحنولوگيا الماسۋعا تيىم سالۋ ءۇردىسىنىڭ كۇشەيۋىن جاتقىزۋعا بولادى. كابينەتتەردە ويلاپ تابىلعان نەبىر ءبىرجاقتى ستاندارتتار قولدانىلۋدا. ولار بيۋروكراتيالىق قوندىرمالار تاراپىنان رۇقسات ەتىلمەگەن تىكەلەي ينۆەستيسيالاردى شەكتەپ وتىر. بۇل – بىزدەر ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ دامۋى بارىسىندا ەسكەرۋ قاجەت تاعى ءبىر ومىرلىك ماڭىزى بار ساباق، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

سونداي-اق، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءتورتىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىسكە تىم تاياپ قالعان الەمدىك ەكونوميكانىڭ جوعارى قارقىنى ينتەگراسيالار ينتەگراسياسى تۋرالى ماسەلە تۋىنداتىپ وتىرعانى جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.

– بۇكىل ۇلكەن ەۋرازيانىڭ دا، جالپى تۇتاس الەمنىڭ دە دامۋىنا سەرپىلىس بەرۋ جولىندا ەۋروپالىق وداق پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەرىن ۇشتاستىرۋ زور الەۋەتكە يە. مەن وسىنداي ۇدەرىستىڭ بەرىك جاقتاۋشىسى بولدىم جانە سولاي بولىپ قالا بەرەم، بۇل ماسەلەنى ەۋروپالىق ارىپتەستەرىمىزبەن كەزدەسۋلەردە ۇنەمى كوتەرىپ كەلەمىن.

پەتەربۋرگ ​ەكونوميكالىق فورۋمىنا ەۋروپانىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ كوپتەگەن باسشىلارىنىڭ جانە ەۋروپالىق كوميسسيا ءتوراعاسى جان-كلود يۋنكەر مىرزانىڭ قاتىسۋى ەو مەن ەاەو اراسىنداعى تىكەلەي ديالوگتىڭ باستالۋىن جەدەلدەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ورتاق باعىتتارىن قالىپتاستىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى عالامات، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا ەاەو مەن اسەان ۇيىمدارى اراسىنداعى ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل ەكەنىن ايتا كەلىپ، رەسەيدىڭ باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىردى.

– ينتەگراسيالار ينتەگراسياسى الەمدى كەيبىر ەلدەردىڭ كىممەن قاۋىمداسىپ، ىنتىماقتاسۋ كەرەكتىگى جونىندە جالعان تاڭداۋعا ۇرىنعانىنداي قاتەلىكتى قايتالاۋدان قۇتقاراتىنىنا مەن سەنىمدىمىن. ەڭ الدىمەن ءبىزدىڭ ينتەگراسيامىزدىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنا نەگىز بولاتىن، بارشاعا بىردەي قولايلى قاعيداتتاردى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. مەنىڭشە، ساياسي كونيۋنكتۋرانىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنەن ەكونوميكالىق پراگماتيزمنىڭ ايقىن باسىمدىلىعى ماڭىزدى بولۋعا ءتيىس.

ەكونوميكانى ساياساتتىڭ، وڭىرلىك جانە جاھاندىق امبيسيالاردىڭ «وگەي بالاسىنا» اينالدىرعىسى كەلەتىن احۋال قالىپتاستىرۋ، مەنىڭشە، ءححى عاسىردا تابيعي زاڭدىلىققا قايشى. بىر-بىرىنە قارسى سانكسيالار سالۋ مىسالىنان ءبىز بۇعان ايقىن كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. بۇل جاھاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىن ايتارلىقتاي قيىنداتادى، ولاردىڭ زاڭىنا باعىنبايتىنداي كورىنەتىن دامۋشى نارىقتارعا تەرىس اسەرىن تيگىزەدى. ينتەگراسيالار ينتەگراسياسىنان مەن الەمدى ساۋدا پرەفەرەنسيالارىنىڭ كەيبىر تار ايماقتارى اراسىندا «سۇيرەتۋ» ارەكەتىنىڭ ناقتى بالاماسىن كورىپ وتىرمىن. بۇل تۇرعىدان العاندا، دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ءرولى مەن ماڭىزىن تومەندەتۋ ەمەس، كەرىسىنشە ارتتىرۋ ماڭىزدى. مۇنىڭ ءبارى جاھاندىق ساۋدانىڭ ءوسۋى مەن عىلىمي-تەحنولوگيالىق الماسۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستاننىڭ ەكونوميكاعا قاتىستى باستامالارى جونىندە ايتا كەلىپ، مەملەكەت باسشىسى رەسەيدىڭ جانە تمد-نىڭ وزگە ەلدەرىنىڭ ينۆەستورلارىن بۇكىل ءوڭىردىڭ ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قولايلى جاعدايلار قالىپتاستىرۋ ءۇشىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋعا شاقىردى.

سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ بارشاسىنا تابىس تىلەدى.