اق قايىڭ كوكتەمەدى
(ماحاببات ەلەگياسى)
كولىنە قۇستار قايتقان كوكتەم ەدى،
وكپەك جەل تەرىستىكتەن وكتەم ەدى.
سول جىلى اق بالتىرلى اپپاق قايىڭ
ءبۇر جارماي، جاپىراعى كوكتەمەدى.
قونبادى اققۋلار دا اق ايدىنعا،
باسىنان سارىكولدىڭ ب ا ق تايدى دا.
قازدار دا كەتىپ ەدى قايىرىلماي،
كەلمەدى اقباس قىران التايدىڭ دا.
تەك قانا شاعالالار شاڭقىلداسىپ،
قامىستان ۇيا سالىپ، قاۋقىلداسىپ،
شۋلاتىپ ازان-قازان، سارىكولدى
كوتەردى باستارىنا، قارقىلداسىپ.
شالىقتاي،
بىردە كۇلىپ،
بىردە جىلاپ،
شاعالا ءوز اۋەنىن كەتتى جىرلاپ.
ءىسى جوق ەشتەڭەمەن، موينى ىرعايداي
جاعادان كوكقۇتان ءجۇر بالىق ۇرلاپ.
مالشىنىپ،
قىزىل بوياۋ سياسىنا،
كۇن باتتى كۇرەڭىتىپ ۇياسىنا.
تاۋلار تۇر قاراۋىتىپ،
ۇرەي شاشىپ
كولدەگى جاندىلاردىڭ ساناسىنا.
اق قايىڭ جاعاداعى كوكتەمەدى،
كوكتەمنىڭ جەلى سۋىق وكتەم ەدى.
قالقامەن تالاي بولعان سول ءبىر جەرگە
جۇرەگىم، نەگە ەكەنىن، بەتتەمەدى...
كۋاسى ماحابباتتىڭ – جالعىز قايىڭ،
ماحاببات اۋعان مەنەن: وسى جايىم.
قۋارىپ، داۋىل سوقسا، قۇلارسىڭ-اۋ،
تاعدىردىڭ مىنا ماعان نەسى دايىن؟
كوڭىلىم قاسىرەتتى كەشكەن ەدى،
ءبىر مۇڭدى ءبىر مۇڭ قۋىپ، وكشەلەدى.
سورعالاپ،
جارقىراعان ءىز قالدىرىپ،
ءبىر جۇلدىز جەرگە جەتپەي وشكەن ەدى...
كوڭىلىمنىڭ باقشاسى
ويراندالعان كوڭىلىمنىڭ باقشاسى،
اق كۇيىندە پەيىلىمدى ساقتاشى!
نەنى كۇتەم،
تۇل تاعدىردان،
وسىناۋ
دايىن تۇرعان ماعان دەگەن «جاقشاسى»...
دۇنيەگە كەلگەنىمدە،
شىر ەتىپ،
نەنى ايتپاق بولدىم جىلاپ،
جىر ەتىپ؟
ءبىلدىم بە ەكەن؟
ءتاڭىر ءىسىن –
اجالدىڭ
ولە-ولگەنشە جۇرەتىنىن كۇزەتىپ...
جارىپ شىعىپ،
اناشىمنىڭ قۇرساعىن،
سەزىنىپپىن دۇنيەنىڭ قۇرساۋىن –
تابيعاتتىڭ دولى كۇشى الديلەپ،
اقتۇتەگى ايقارا اشقان قۇشاعىن.
مەن تۋعاندا ۇلىعانى كوك ءبورى،
ماعان ۇقساس ەكەن ونىڭ كوپ جەرى.
ايىرمامىز –
ول ءبورى دە،
مەن سەرى
ءبورى ولسە،
جەرلەنبەيدى،
جوق كورى.
مەن تۋعاندا اقتۇتەكتىڭ قاھارى –
قاسىرەتى ەكەن، تاعدىر قاتپارى.
ارپالىسسام،
ءتىرى قالۋ ارمان بوپ –
ءومىر زاڭى
بار وزىندىك باپتارى.
تاڭ قالامىن،
ءتاڭىر ءىس دەسە دە –
ءتۇسىرىپتى، كىسى ءىسىن، كىسىگە؟..
قۇلشىنساڭ دا جاقسىلىققا ۇمتىلىپ،
نەدەن، نەگە، كوگەرمەيدى كوسەگە؟
كوكتەر مە ەكەن،
كوڭىلىمنىڭ باقشاسى؟
ۋا، قيامەت!
جولىمدى اڭدىپ،
باقپاشى!
ۋا، ءتاڭىرىم!
بورانداتىپ تۋعان تەنتەك ۇلىڭدى،
شەتىنەتپەي،
امان-ەسەن ساقتاشى!
اجە ارۋاعى
اينالدىم ارۋاعىڭنان اجەتايىم!
(بىلسەڭ عوي جەبەۋىڭنىڭ قاجەت-ايىن...)
قاي جەرىم جاقپاعانىن جاراتقانعا،
جازدادىم ءولىپ قالا جازاتايىم.
اجالمەن ءومىرىمنىڭ الىسقانى،
تاڭ مەن ءتۇن تىرلىك ءۇشىن سوعىسقانى.
ەسىمدە،
نەگە ۇمىتام،
تاڭ الدىندا
اجەتاي!
ارۋاعىڭ كەپ بولىسقانى.
اجال دا جەڭىلمەيتىن الباستى ەكەن،
تالاسىپ عۇمىرىما ارباستى ەكەۋ –
ءولىمدى ءومىر جەڭىپ قان توگىسسىز،
مەن ەدىم،
قىل كوپىردەن امان وتكەن!
جارالعان قاسىرەتتەن –
قاسيەتىڭ،
زۇلماتتىڭ تارتقان ەدىڭ تاقسىرەتىن.
اشتىقتان جارتى اۋىلدى الىپ قالعان،
قىزى ەدىڭ شىققان تەگىڭ اقسۇيەكتىڭ...
جاتساڭ دا،
قارا جەردە،
قاسيەتىڭ –
جەڭگەنسىڭ تاۋقىمەتتىڭ قاسىرەتىن.
ەلەسى كەتپەي قويدى ارۋاعىڭنىڭ،
سۇيرەتكەن اق كەبىنىن اقيرەتتىڭ...
اق كورسەم،
كوز الدىمدا سەن تۇراسىڭ،
اعارىپ،
انادايدان كوزگە ۇراسىڭ.
اڭداماي اداساتىن كەزدەرىمدە،
بەتىمدى قۇبىلاعا سەن بۇرعاسىڭ.
الدىڭدا پارىزىم بار بالاڭ ەكەم،
داستانىم اياقتالماي قايدا كەتەم؟
اجەگە نەمەرەنىڭ ماحابباتىن،
ءدام-تۇزىم تاۋسىلعانشا جىرلاپ وتەم!
ەرلەر قايدا؟!.
(كۇلتوبەنىڭ باسىنداعى زار)
ءجۇر، دوسىم،
وي ءبولىسىپ،
الماسايىق،
باسىنا كۇلتوبەنىڭ جايعاسايىق.
جوعالتىپ المايمىز با مەملەكەتتى –
ءاي، وسى،
كەلە جاتىر
سوعان سايىپ؟..
ۇلت تۇعىرى بوساڭسىپ،
ساعى سىنعان.
قايدا بارساڭ –
قازاق ءجۇر ىشتەن تىنعان.
سەرپىن جوق،
«ءدۇر ەتۋ» دە جوقتىڭ قاسى –
قاسىرەت مولتىلدەپ تۇر كوزدە تۇنعان.
ۇلتىنىڭ باقىتى ءۇشىن جانى پيدا –
قان جالداپ، وت كەشەتىن ەرلەر قايدا؟!
ۇلىستىڭ بولاشاعى قىل ۇستىندە –
بوركەمىك، بوساڭسۋدىڭ نەسى پايدا؟
ەجەلدەن كەلە جاتقان جانشىلىستان،
بۋىنعا تۇسكەن كەسەل –
قورقىنىشتان –
ساعاتى توقتاعان با قازاعىمنىڭ،
شارشاعان بۇعاۋداعى بۇلقىنىستان؟
قينالماي ءولۋ ارمان بولدى انىق،
كەتكەندەي ەلىمىزدەن ارۋاق اۋىپ.
دۇنيە تەرىس اينالىپ شىعا كەلدى –
تايعاناق ساياساتتان الدىم ءقاۋىپ...
تالان-تاراج،
بولعاندا
تۋ-تالاقاي،
ەلىڭدە قۇل بولۋدىڭ نەسى «الاقاي»؟
راقىمسىز،
كەردەن كەتكەن باسشىلارعا
كەرەگى –
جاريالاۋ «حان تالاپاي»...
جالىنام –
كوك اسپاندى شاڭ جاپپاسىن!
قالقىتىپ، قارا جەردى قان باسپاسىن!
ءتاڭىرىم!
ەستيمىسىڭ داۋىسىمدى؟
ەلىمدى ىشتەن شىققان جاۋ شاپپاسىن!
كەرەك پە
قالت-قۇلت ەتكەن
قورلىق ءداۋىر؟
موينىڭدا قۇل قامىتى،
ارقاڭ جاۋىر.
قۇردىمنان قولدان جاساپ «ۇلىعانعا»،
تابىنعان قۇل سانانىڭ نەسى ءتاۋىر؟
ەر بار ما
ەل ارۋاعىن ارقالاعان؟!
(اجالدان ارقاسىمەن قالقالاعان).
ەرىن تىڭدار ەل بولسا،
ەشقاشاندا
ۇلىستىڭ باعى قاشىپ،
تارقاماعان!
وسى ەدى،
دوسىم، سەنى شاقىرعانىم،
اتتانداپ،
ارۋاق قىسىپ،
اقىرعانىم.
ساعان سەنەم،
سەنەمىن قازاعىما –
الدىڭدا سىرىمدى ايتىپ «شاشىلعانىم»...
گۇلسەزىم
جارق ەتكەن جانارىڭمەن تاڭ قالدىرىپ،
سۇلۋلىق قويدىڭ مەنى تامساندىرىپ.
توگىلگەن تال بويىڭا قارا شاشىڭ،
ءار بەرگەن اق جۇزىڭە جانداندىرىپ.
كوزىڭنىڭ تۇڭعيىعى كەتتى تارتىپ،
شىعۋعا دارمەنىم جوق قايتا مالتىپ.
تالاسقان سۇلۋلىعى سۇلۋلىقپەن،
جان بار ما دۇنيەدە سەنەن ارتىق؟!
تۇتاتىپ جۇرەگىمە وت جاندىرىپ،
جانىمدى مەنشىكتەدىڭ ەن سالدىرىپ.
سەزىمنىڭ سيقىرلاعان جۇمباعى ما؟
وزىڭە تابىندىردىڭ ەس تاندىرىپ.
گۇل سەزىم ورانعانداي وت سەزىمگە،
ورتەندىم ورالعانداي جاس كەزىمە.
كۇيسە دە نايزاعايدىڭ جاسىنىنا،
شىداعان نە ايتارسىڭ، بۇل توزىمگە!
گۇل سەزىم گۇلگە ورانىپ، قۇنداقتالعان،
جانىمداي نازىكتىگىڭ قىمبات ماعان!
سومداسام ءمۇسىنىڭدى قاسيەتتەپ،
جىرىممەن اق ديدارىڭ سىمباتتالعان.
نازىڭمەن جىر سۇرادىڭ،
قيا المادىم،
رەنجىتىپ المايىن دەپ،
جىر ارنادىم.
سۇلۋسىڭ!
سۇلۋسىڭ-اۋ،
تالاسىم جوق،
وسىدان ءارى قاراي بارا المادىم...
گۇلسەزىمنىڭ سۋرەتىن كورگەن بەتتە ەسىمە «سول ءبىر كەز»، جاستىق شاعىم تۇسە كەتكەنى! العاشقى ماحابباتىمنىڭ بەينەسىنە ۇقساستىعى بولعان سوڭ، گۇلەكەڭنىڭ «اعا، مەن ءانىن ءوزىم شىعارايىن، گۇلسەزىم دەگەن ەسىمگە ارناپ ءبىر ولەڭ جازىپ بەرىڭىزشى» دەگەن ەركە نازىن جەرگە تاستاي المادىم. ال، گۇلسەزىم قارىنداسىم، جىر كەرەك بولسا وسى، ەندى سەنەن ءانىن كۇتەمىز!
مەنىڭ ولەڭدەرىمە «ءان شىعارۋشىلاردان» كەندە ەمەسپىن، ءبىراق سول سازگەرلەر مەنىڭ ولەڭىمە ءانىن شىعارادى دا، ءارمان قاراي بۇگەجەكتەپ قالادى. تالاي رەت تەلەفونمەن مەنىڭ ولەڭىمە شىعارعان انىمەن ءان سالىپ، اندەتىپ تە بەردى باۋىرلارىم، ال ءبىراق ءارى قاراي قوزعالىس جوق... سويتسە، ءاندى نوتاعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن اقشا، ورينجيروۆكاسىنا تاعى اقشا، سوسىن انشىگە دە اقشا تولەۋ كەرەك ەكەن ساحناعا، جۇرتشىلىققا شىعارۋ ءۇشىن.
ءاي، شىركىن، يت زامان-اي، ونەردى دە اقشاعا قاراتىپ، تۇساپ تاستاعان!
جۇرەكپەن سىرلاسۋ
(مۇڭ ەلەگياسى)
جۇرەگىم،
جىلاماشى،
بىلەم، بىلەم –
لايلاپتى تۇنىعىڭدى قايعى كىلەڭ.
تەگىڭنىڭ بىلە تۇرا نازىكتىگىن،
قوڭسى قونۋ نەڭدى العان، مۇڭ ەلىمەن؟
كەتەسىڭ وز-وزىڭنەن مۇڭعا باتىپ،
قايتپەكسىڭ،
باتىپ تۇرىپ،
ۋىن تاتىپ؟!
نە ىستەرسىڭ قۇبىلمالى بۇل كوڭىلگە،
الىپ-ۇشىپ،
كەتتى انە
تاعى ساتىپ!
كەۋدەمنىڭ «بۇزامىن!» –دەپ، – تاس قامالىن»،
جۇرەگىم دەيسىڭ كەيدە «بۇلقىنامىن»
سەزىم ول –
تۇراعى جوق،
جالعىز ءوزىم...
و، نەسى-اي!
نەمەنەمە جۇلقىنامىن؟
كەۋدەمنىڭ قيراتپاسام تاس قامالىن،
قالماپتى تاڭداۋ مەندە،
باسقا امالىم.
جۇرەك، سەزىم، كوڭىلگە،
وسى ۇشەۋگە
بىلمەپپىن،
ءوزى ەكەنمىن –
باسپانانىڭ!
جۇرەگىم،
جالعىزدىعىڭ –
تۇرمەدەسىڭ،
نە ىستەرسىڭ،
ءتاڭىر ءىسى –
كۇرمەگەسىن.
ءسۇيىپ تۇرىپ، ارتىنان ۇرساتىنىم –
ىرقىما كونىپ كەيدە،
جۇرمەگەسىن.
كوڭىلىم قۇلازىسا –
ۇراندايسىڭ،
جانازا شىعاراتىن قۇراندايسىڭ...
جۇرەگىم-اۋ،
جۇرەگىم!
قايتسەم ەكەم؟
اۋىرىپ قالماي تاعى تۇرا المايسىڭ...
لاعىنەت
بىلمەپپىن،
لاعىنەت بارىن ماحابباتتا،
(بەلگىسىز، اتاتىنى قاي ساعاتتا...)
جاعاعا لاقتىرىلعان بالىقتايىن،
تاعدىرىم سونشا نەگە قاتالاتتى؟
قالايشا كورمەگەنمىن،
كۇننىڭ داعىن؟!
جۇيكەمدى،
قاراۋىتىپ
جەپ تۇرعانىن.
بىلمەپپىن،
ماحابباتتىڭ وت ەكەنىن،
وتپەن ويناۋ –
وپاتتىڭ ءوزى ەكەنىن!
ءاي، شىركىن!
سودان بولار؟
لاعىنەتتىڭ
كوزدەگەن نىساناسى –
مەن ەكەنمىن...
قامشىلاپ،
تاسپا ءتىلىپ قىر جونىنان،
نايزاعاي جارقىلداعان وڭ،
سولىنان –
كەڭ بايتاق سارىارقامنىڭ دالاسىندا،
قارا بۇلت قالماي قويدى قىر سوڭىمنان.
كەتىپتى،
ايدىڭ بەتىن قوتىر باسىپ،
سودان با؟
مۇحيتتار دا،
تۇر عوي تاسىپ!
جاۋىن دا،
تولاستاماي
سودان با ەكەن؟
كوڭىلىم ورەكپىگەن قالدى جاسىپ.
باز كەشىپ تولقىنداردىڭ ورتاسىندا،
ءتىرى قاپ جۇزگىشتىكتىڭ ارقاسىندا –
ءجۇزىپ ءالى كەلەمىن،
ءاي، ءبىر كۇنى...
قورقامىن
سوعار ما دەپ، جارتاسىنا.
ءجۇرىپپىن لاعىنەتتىڭ قۇرساۋىندا،
قايتەيىن،
وتكەنىمدى ۇرسايىن با؟
ادامزات!
ساق بولىڭدار لاعىنەتتەن،
تۇسپەڭدەر لاعىنەتتىڭ تۇساۋىنا!
ساتقىندىق
اشىلسا قارا اسپانى جاراتقاننىڭ،
ارمانىم كورۋ ەدى، تاڭ اتقانىن.
عاسىردان نە كۇتسەم دە،
جاراتقاننىڭ
ىشىندە كىم بىلەدى نە جاتقانىن؟
قورقامىن ساياساتتان قىلاپتانعان...
كۇن شىقسا كۇنشىعىستان «قۇلاقتانعان».
شوشىتىپ جەر تاعدىرى، ەل تاعدىرى،
ۇرەي تۇر سانالاردا تۇراقتانعان.
اينالا انتالاعان اجداھالار،
ىشىندە ۇيعىرى دا،
قالماق تا بار.
جەر كەتسە اجداھانىڭ ارانىندا،
قازاقتى قازاق ىزدەپ، قايدان تابار؟
كورمەۋگە ولەپاتتى سۇراپىلدى،
«اتتانداپ!» جۇرەگىمنەن جىر اتىلدى.
ولگەنىن اكەسىنىڭ ەستىرتكەندەي،
دەگەن ءسوز قانداي جامان «جەر ساتىلدى».
ادامنىڭ،
ادامدىعى –
ءسوز دەگەسىن،
سويلەدىم،
زۇلىمدىققا توزبەگەسىن.
كەتتىم عوي شىداي الماي،
شىداي الماي!
كوز جاسى قازاعىمنىڭ كولدەگەسىن.
نە ىستەرسىڭ،
بۇل قازاققا –
ولەرمەنگە،
مازاق بوپ كورىنگەن سوڭ كورەرمەنگە!
باي بولىپ كەتپەكشى ەكەن جەرىن ساتىپ،
قىتايدى ىشكە وتكىزىپ جىبەرگەندە...
بۇل جەردە زىمياندىق ساياسات بار،
نايزاڭ دا بويلامايتىن،
قاتپار-قاتپار.
ارتىندا «جەر ساتۋدىڭ» –
ەل ساتۋ تۇر،
بۇل جەردە –
ساتقىندىق بار!
جاۋىزدىق بار!
تۇلدىر-بۇلدىر دۇنيە-اي!
(قاسىرەت ەلەگياسى)
تۇل بولعان تۇلدىر دۇنيە، جانىمدى مەنىڭ كۇيرەتتىڭ،
ءتىرى ولىككە اينالعان، سۇلبامدى قايدا سۇيرەتتىڭ؟
جانىمنان ابدەن بەزدىرىپ، اياماستان،
سانامدى –
جادىلاپ جىندى باقسىداي، زىكىرگە دە ۇيرەتتىڭ...
قۋرايى جەلمەن سىزىلعان، ەستىلمەيدى دالا ءۇنى،
ايلى تۇندە ۇلىعان، قايدا كەتتى ءبورى ءۇنى؟
قازاقتىڭ ۇلى دالاسىن، تاسكەرەڭ ەتىپ ءتاڭىرىم،
مەلشيگەن تاستاي مەڭىرەۋ، ەتەر مە ەكەن ءبىر كۇنى؟
مىلقاۋداي كەرەڭ تىرلىكتى، تاستاپ ءبىر كۇن كەتەرمىن،
بۇلدىردان ءوتىپ، تازارىپ، تىلسىمعا دا وتەرمىن.
ارتىمدا قالىپ بار جاتقان، ماڭگىرگەن كورت ۇرپاقتى،
جاۋدىرەتىپ كوزدەرىن، كەتكەندە سوندا، نە ەتەرمىن؟..
(بىلە الماي ءالى جۇرگەنىم – ءاي، وسى مەن كىممىن؟!
اداممىن؟
الدە...
ءبورىمىن؟
مەنى اقىن ەتكەن كىم؟!
ءتۇن بولسا جۇلدىز ارالاپ،
تاڭشولپانمەن سىرلاسىپ،
ءتاڭىرىم سىزعان مەجەدەن قالايشا ءوتىپ كەتكەنمىن؟!)
وڭىمدە كورقاپ اسىنىپ، كەبىنىمدى سۇيرەتكەن،
كوربىلتە جولعا سارامدى، كونبەسكە بولماي ۇيرەتكەن –
مەن ەدىم-اۋ،
مىنا مەن،
جازمىشتان جازىم كۇتكەندەي،
اق ەدىلدەي اق ارمانىن، بايقاۋسىزدا كۇيرەتكەن...
قايتەر ەدىم وسى مەن، دۇنيەگە كەلمەگەندە،
تىلەۋىن اتا-انامنىڭ ءتاڭىرىم بەرمەگەندە؟
نە ىستەر ەدىم تاعدىرعا، كوردەمشە بوپ تۋىلعاندا،
تەكسىز بولسام، نەمەنەم قالار ەدى، ولمەگەندە؟
نە ىستەرسىڭ ءتاڭىر ءىسى –
باقىت ىزدەپ، كەزبەگەندە،
تاڭداپ بەرگەن قاسىرەت-قايعىسىنا كونبەگەندە؟
ءاي، ءوسى-اي!..
سىناق بولار،
سىناعى جاراتقاننىڭ؟
قايتەمىن، قايتسەم ەندى شىداپ كەلىپ،
توزبەگەندە؟
(نە دەمەيدى مەندەي جان، ازاتتىققا شولدەگەندە...)
جەتىسپەي تۇر بىردەڭە...
جەتىسپەي تۇر،
جەتپەي تۇر-اۋ، بىردەڭە،
كيىپ كەتىپ، بىردەڭەلەر كولدەنەڭ.
نايزاعاي ول –
قاھارىنان ايرىلعان،
كۇركىر ەمەس،
كۇركىلدەگەن بىردەمە...
جەتىسپەي تۇر،
جەرگە، كوككە بىردەڭە،
(نەمەنە ەكەن، جاقىنداعان ىرگەمە؟)
بۇلتتاردىڭ دا كوز جاستارى سولىپتى،
جاۋىن دا ەمەس –
سىركەلەگەن بىردەمە.
جەتىسپەي تۇر،
بىردەڭەلەر عۇرپىما،
نە بولعان بۇل،
ەجەلگى جۇرت ۇلتىما؟
كوتەرە الماي،
مانساپ، داڭق، بايلىقتى،
(قان تولىپتى بىرەۋلەردىڭ ۇرتىنا...)
جەتىسپەي تۇر،
بىردەڭەلەر زامانعا،
ءاۋ، قازاعىم!
ات-كولىگىڭ امان با؟
جەتىسپەيدى،
جەتىسپەي تۇر بىردەڭە،
ىزدەگەنىم بىردەڭەنى جامان با؟
جەتىسپەي تۇر،
اي مەن كۇنگە بىردەڭە،
جەر دە مىناۋ، شىرق اينالعان –
قۇر دەنە.
ءۇمىت وتى سىعىرايعان كەۋدەدە،
قورقىپ ءجۇرمىن،
سونە مە دەپ بىردەمدە.
كەۋدەمدە تۇر،
باسىپ العان بىردەڭە،
الباستىداي ايتەۋىر ءبىر الدەنە.
اي تۋعاندا قويماي-قويماي ۇليدى،
ادام دا ەمەس،
ءبورى دە ەمەس،
بىردەمە.
قىزىق ەمەس،
مىناۋ ءومىر ەندىگى،
نە كەرەگى،
دۇنيەنىڭ كەڭدىگى؟
ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيدىرىپ،
قۇرتتى-اۋ مەنى،
بىردەمەنىڭ مەندىگى...
قۇلىنىم-اۋ، قازاعىمنىڭ بالاسى!
قۇلىنىم-اۋ!
قازاعىمنىڭ بالاسى،
جوقشىلىقتان بىت-شىت بولعان ساناسى.
«لاڭكەسسىڭ!» – دەپ،
ايدار تاققان ناقاقتان،
باتىپ كەتتى سۇم بيلىكتىڭ جالاسى!
جەرىمىزدى «ساتۋ» دەگەن تالاسى،
نۇرسۇلتاننىڭ الپىس ەكى ايلاسى –
جەرمەن بىرگە وتان ءتۇستى ساۋداعا،
وپاسىزدا وتان جوعىن قاراشى!
قۇلىنىم-اۋ!
قازاعىمنىڭ بالاسى،
تار بوپ ساعان قازاعىڭنىڭ دالاسى –
قاقپاقىلداپ،
كەرى تەۋىپ كەۋدەڭنەن،
شىتىنادى قازاعىڭنىڭ قالاسى...
قاڭعىرعاندا،
يت نالاسىن ارقالاپ،
ارتىڭدا – ءورت!
الدىڭدا تۇر –
جارقاباق!
«نۇرسۇلتاندار» شوشاڭداتىپ مىلتىعىن،
تاۋىسپاقشى عۇمىرىڭدى ءپارشالاپ!
اينالايىن!
قازاعىمنىڭ بالاسى،
قارا تۇنەك ءتونىپ تۇر-اۋ،
قاراشى –
تىنىسىڭدى تۇنشىقتىردى بىقسىعان،
ساياساتتىڭ تۇتىندەگەن شالاسى.
قۇلىنىم-اي!
قازاعىمنىڭ بالاسى،
«لاڭكەس!» – دەپ تۇر،
سەنى بيلىك،
قاراشى!
مازاعى ما؟
ازابى ما قۇدايدىڭ –
قايدا ۇلتتىڭ ابىلايداي داناسى؟!
باسىمىزعا سالىپ تۇرىپ –
ازاپتى،
«ءولتىر! – دەپ تۇر،
نازاربايەۆ – قازاقتى».
قانشا ۋاقىت ايتا الماي ءجۇر ەدى،
ۇكىم وسى –
قۇرتۋ ماقسات –
قازاقتى!
(تاعدىر ما ەكەن، قاراشى بۇل مازاقتى!..)
وكپەم مەنىڭ قازانداي!
باۋىر باسقان اتامەكەن جەرىمە،
شىعىپ تا العان قازاعىمنىڭ تورىنە –
سەنىڭ دە اتاڭ، ۇلتى باسقا بولسا دا،
جاتىر وسى قازاق جەرى كورىندە!
وكپەم مەنىڭ ساعان قارا قازانداي،
تالاي-تالاي تارتقىزدىرتتىڭ سازامدى-اي!
قازاق ەدىك،
قۇراق ۇشقان الدىڭدا،
قۇداي بەرسىن،
وكپەلەتسەڭ –
جازاڭدى-اي!
جەرىم ءۇشىن الاڭدارعا شىققاندا،
سەن ەدىڭ-اۋ،
بوي تاسالاپ، ىققان دا...
نە پايدا بار، ايتىپ بەرشى، سەندەرگە،
جۇڭگو كەلىپ تۋىمىزدى جىققاندا؟
«سەنىڭ جەرىڭ، قورعا – دەيسىڭ، – جەرىڭدى!»
ءبىلىپ ەدىم، تاپ وسىلاي دەرىڭدى...
ءالى وشپەگەن باسقىنشىلىق پيعىلى –
مىنا سەنەن،
مەنىڭ جانىم جەرىندى!
سەن ولمەدىڭ،
مەن ولگەندە –
اشتىقتان،
ول زۇلمات تا، بولىپ ەدى، قاستىقتان.
سەنىڭ كۇناڭ –
شۇبارلانعان ءتىلىم دە،
جاۋ بولعانىڭ جاقسى ەدى،
«دوستىقتان»...
امان قالدىق –
ارالاسپاي قانىمىز،
وسپەسە دە، سول كۇيىندە، سانىمىز.
ءتاۋبا، ءتاۋبا، قازاق بولىپ قالدىق ءبىز،
قينالسا دا تىزەڭ باتقان جانىمىز.
مەن شىققاندا،
سەن شىقپادىڭ الاڭعا!
سەبەبى سول –
جاتجۇرتتىق تۇر ساناڭدا.
بىلەم، بىلەم، وتانىڭ بار بالاما،
مەنىڭ جەرىم،
ەمەس سەنىڭ –
اناڭ دا...
ءتۇيسىنۋ
ءداستۇرلى،
قاسيەتتى قايران ءدىنىم،
«ءتاڭىر!» – دەپ،
كۇڭىرەنگەن قايدا ءۇنىڭ؟
تاربيعان قۋ اعاشتىڭ بۇتاعىنداي،
شىرمالىپ،
ءتۇرلى اعىمعا ءتۇستىڭ بۇگىن.
الاشتىڭ تابىنعانى –
ءتاڭىر ەدى،
عارىشقا جالبارىنىپ «ءامىر!» – دەدى،
ۇلىعان ايعا قاراپ بورىدەيىن،
اسپانعا قولىن جايعان ءتاۋىر ەدى.
اسپان – ءتاڭىر،
ۇستانىم – يسلام ءدىنى،
ىرىمشىل ءسالت-داستۇرى،
يمان ءدىلى.
ەڭىرەپ، جالبارىنىپ، قول جايعاندا،
اسپانمەن ۇشتاستىرعان –
قازاق ءتىلى!
قۇقايىن كورىپ تالاي «ءتايىرىنىڭ»،
ارتىن كۇتكەن شاپاعات قايىرىنىڭ –
جارالعان قۇدىرەتتەن –
قازاق ءتىلى
يدىرگەن ءتاڭىرىنىڭ مەيىرىمىن.
ءتاڭىردى ايىرباستاپ «اللا» اتىنا،
توسەدىك ءتىلىمىزدى قاي جاتىنا؟..
دەگەن سوڭ مۇحاممەدتى «اللا ەلشىسى»،
ارابتىڭ دەن قويعانبىز ءتىل حاتىنا.
وزگەرمەدى –
ءسالت-داستۇر،
ءدىلىم،
ءتىلىم،
سانامدى بۇزا المادى ەشبىر ءىلىم!
دەنەمدە زىرىلداعان قانىم –
قازاق
مۇحاممەد مۇسىلماننىڭ –
ۇمبەتىمىن.
(ءتاڭىردىڭ ايشىعىنىڭ سۋرەتىمىن...)
سەن ەمەسسىڭ، سەن ەمەس!
ءاي، نۇرسۇلتان!
بەرى قارا –
مىنا سەن!
ۇلت اتىنان ايتامىن،
تىڭدا،
سەن!
«حان تالاپاي»،
وسىعان سەن اكەلدىڭ –
باسىڭ كەتپەك،
ايتقان سوزگە كونبەسەڭ:
سەن ەمەس!
بوستاندىقتى الىپ بەرگەن،
سەن كەلگەلى ۇلتىمنىڭ كۇنى سونگەن!
بەلوۆەجدەن ماستىقتىڭ سالدارىنان،
ەگەمەندىك قازاققا ءوزى كەلگەن...
قازاق حالقى سەنسىز دە كۇنىن كورگەن،
شيرەك عاسىر مەرزىمدە نەڭ بار بەرگەن؟!
ءبىر ءولىپ، ءبىر ءتىرىلىپ كەلە جاتقان –
ۇلتىمنىڭ سەن كەلگەلى وتى سونگەن!
سەن ەدىڭ!
ات-تونىڭدى الا قاشقان،
ەگەمەندىك الۋدان زارەڭ ۇشقان.
تاريحتىڭ تاڭداۋىنسىز تاققا وتىرىپ،
تويىمسىز امىرلەردىڭ جولىن قۇشقان.
سەن دە ەمەسسىڭ قۇتقارعان بوداندىقتان،
قول ۇزبەي ءالى ءجۇرسىڭ وداقتىقتان.
سەن ەمەسسىڭ،
سەن ەمەس – قۇتقارۋشى،
سەنسىز-داعى كۇن باتىپ، تاڭىم اتقان!
سەن ەمەسسىڭ!
ەشكىم دە،
سەن ەمەسسىڭ،
شاپاعات كورگەن ەمەس سەنەن ەشكىم!
الاڭىسىڭ قورقاۋلىق –
جەمقورلىقتىڭ،
نە دەسە دە، ايتەۋىر،
ەر ەمەسسىڭ!
سوزىڭە سەنىپ سەنىڭ، الاڭداعام،
جۇرت نە دەمەيت –
سوزىنە قاراماعام...
وسى كۇنى،
سەن بار عوي
مىنا سەنىڭ،
بەس تيىندىق قۇنىڭ جوق، ولدە ماعان!
ماڭگىلىككە،
قۇر بەكەر، ءدارى ىزدەمە،
ىزدەتەم دەپ كەتەرسىڭ مۇردەمىڭە!
ماڭگىلىك –
ەلگە ىستەگەن جاقسىلىق ول،
سونى دا ءبىلۋ ساعان كۇردەلى مە؟
قازاقتى قازاق ەتىپ قۇراپ كەلگەن،
سەن ەمەسسىڭ!
سەن ەلدى –
بۇزىپ بەرگەن!
وزەۋرەيسىڭ، «حالقىم» – دەپ،
«وتانىم» – دەپ،
ەكى ءجۇزدى اياردى كىم بار كورگەن؟!
ماڭگىلىك قايدان كەلسىن سول قولاڭا،
ەسكەرتكىش بولسا-داعى قۋ مولاڭا؟
ەسكەرتكىش بولسا، بولار،
زۇلىمدىقتىڭ:
ورداسى –
اتاۋى جوق تاس قالاعا...
توقسان ءبىر مەتر بولىپ بوي تۇزەتكەن –
جەرى جوق «قازاق ەلى» مونۋمەنتپەن؛
بۇل قازاق سەزىنەر مە جويىلارىن،
«قازاقستاندىق» دەگەن ۇلت –
ءتول قۇجاتپەن...
جيىرما بەس جىل ەمىن-ەركىن تونادىڭ،
قازاق ۇلتىن اش قاسقىرداي تالادىڭ!
جاڭاوزەندە سوعىس اشىپ ۇلتىما،
اتقىزىپ تا،
قانىمىزعا تويمادىڭ!
(تايراڭداۋدى توبەمىزگە قويمادىڭ)
جەردىڭ استىن اجداھاداي جالمادىڭ،
«توقتا!» – دەسەك،
قاپەرىڭە المادىڭ.
ءبارىن ساتتىڭ،
جەر ەدى عوي قالعانى!
ونى ساتتىڭ، ورىندالىپ ارمانىڭ.
(ماڭگىلىك بولا المايدى ۇرى وكىمەت،
ۇلتى جات، قازاقتارعا جاۋ ۇكىمەت.
شيرەك عاسىر تامىرىن تەرەڭ جايعان،
بۇلاردىڭ قۇلاۋى دا بولار حيكمەت...)
بەرە المايمىز قىتايعا –
جەرىمىزدى!
قۇلدىققا ساتا المايسىڭ ەلىمىزدى!
ءار قازاقتىڭ قورعانى –
ءتاڭىرى بار،
سەن ەمەسسىڭ قازاتىن كورىمىزدى!
قۋانىش مۇقتاي
