قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى ءا.ر. جاقسىبەكوۆكە

قۇرمەتتى ادىلبەك رىسكەلدى ۇلى! وسى جىلدىڭ 5-ناۋرىزىندا رەسەيدىڭ رس-12م "توپول-م" بالليستيكالىق راكەتاسى اسكەري جاتتىعۋ نەگىزىندە قازاقستاننىڭ «سارى- شاعان» اسكەري پوليگونىنداعى نىساناعا ءتيدى. "توپول-م" راكەتاسى رەسەيدىڭ نەگىزگى يادرولىق كۇشتەرىنىڭ ستراتەگيالىق قارۋى ەكەنى بەلگىلى. ءۇش ساتىلى، قاتتى وتىنمەن ۇشاتىن راكەتانىڭ ۇشۋ ۇزاقتىعى 11 كيلومەتر جانە ول سالماعى 550 كيلوتوننا بولاتىن تەرمويادرولىق قارۋدى نىساناعا جەتكىزەدى. رەسەي فەدەراسياسى ۇزاق جىلدار بويى رس-12م "توپول-م"، رس-24 «يارس» سياقتى بالليستيكالىق راكەتالارىن كامچاتكا تۇبەگىندەگى «كۋرا» اسكەري پوليگونىندا سىنايتىن. 2005-جىلدان باستاپ "توپول-م" باليستيكالىق راكەتاسى رەسەيدىڭ «كاپۋستين يار» پوليگونىنان قازاقستاننىڭ «سارى-شاعان» اسكەري جاتتىرۋ الاڭىنا جىبەرىلە باستادى. سەبەبى، كامچاتكاداعى «كۋرا» پوليگونىنا ۇشىرىلعان راكەتالاردى اقشتىڭ الياسكاداعى قۇرىلعىلارى باقىلاي الادى ەكەن. ال «كاپۋستين يار» دان «سارى-شاعانعا» ۇشقان راكەتانى تەك رەسەي اسكەريلەرى عانا باقىلايدى. وسىعان بايلانىستى رس-12م "توپول-م"، رس-24 «يارس» سياقتى يادرولىق وقتۇمسىقتى راكەتالار قازاقستان جەرىندە سىنالا باستادى. كەيبىر اقپارات كوزدەرىنىڭ جازعانىنا سۇيەنسەك 2013 جىلى مۇنداي سىناق-جاتتىعۋلار بىرنەشە رەت قايتالانعان. وتكەن جىلدىڭ قاراشا، جەلتوقسان ايلارىندا بىرنىشە رەت "توپول-م" راكەتاسى سىنالعان. ال جاقىندا، دالىرەك ايتساق 27 ناۋرىزدا رەسەيدىڭ من-300 مەتەورولوگيالىق راكەتاسى باتىس قازاقستان وبلىسى، بوكەيوردا اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان شۇنعاي اۋىلى ماڭىنا قۇلادى. بىرىنشىدەن، رس-12م "توپول-م"، رس-24 «يارس» سياقتى راكەتالار يادرولىق قارۋ بولىپ ەسەپتەلەدى، ەكىنشىدەن جاتتىعۋ كەزىندە راكەتاعا يادرولىق قارۋ ورناتىلمادى دەگەننىڭ وزىندە ولاردى ۇشىرۋ ءۇشىن بالليستيت نەمەسە نيتراگلەسيريندى ءتۇتىنسىز ءوق-دارى (پوروح) پايدالانىلادى. بالليستيت وتىنى جارىلعان كەزدە ودان ءتۇرلى حيميالىق ۋلى زاتتاردىڭ ءبولىنىپ شىعاتىنى بەلگىلى. بۇل تۋرالى قازاقستاننىڭ بەلگىلى عالىمدارى س.س وسپانوۆ، ا.ا. وتەبايەۆ، ت.ن. يبرايەۆ، ر.د. وسپانوۆا ءوز ەڭبەكتەرىندە بىلاي دەيدى: «بالليستيتتىك وق-دارىلەردى الىس قاشىقتىقتا جانۋ كەزىندە شاشىراۋىنىڭ سالدارىن بولدىرماس ءۇشىن جارۋ ارقىلى جويىپ وتىرۋ كەرەك. پيروكسيليندى وقتاردى ورتەۋ ارقىلى جويادى. ارينە بۇل تاسىلدەر ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز بولىپ تابىلادى. ەلەۋلى كولەمدە جويىلاتىن جارىلعىش ماتەريالدار اۋقىمدى ۋلى زاتتار ءبولىپ شىعارادى، بۇل قورشاعان ورتاعا زور زيانىن تيگىزەدى». («بالليستيتنىە پوروحا ۆسلەدستۆيە رازبراسىۆانيا يح پري گورەنيي نا بولشيە راسستويانيا، نەوبحوديمو ۋنيچتوجات ۆزرىۆانيەم. پيروكسيلينوۆىە پوروحا ۋنيچتوجايۋت سجيگانيەم. ەستەستۆەننو ەتي مەتودى ياۆليايۋتسيا ەكونوميچەسكي نەسەلەسووبرازنىمي. پري زناچيتەلنوم وبەمە ۋنيچتوجاەمىح ۆزرىۆچاتىح ماتەريالوۆ وبرازۋەتسيا وگرومنوە كوليچەستۆو توكسيچنىح پرودۋكتوۆ، چتو نانوسيت رەالنىي ۆرەد وكرۋجايۋششەي سرەدە») http://www.rusnauka.com/NIO_2007/Chimia/18484.doc.htm رەسەي فەدەراسياسىنىڭ 1994 جىلعى 21 ناۋرىزىنداعى N 223 ("و سەرتيفيكاسيي بەزوپاسنوستي پرومىشلەننىح ي وپىتنو-ەكسپەريمەنتالنىح وبەكتوۆ پرەدپرياتيي ي ورگانيزاسيي وبوروننىح وتراسلەي پرومىشلەننوستي، يسپولزۋيۋششيح ەكولوگيچەسكي ۆرەدنىە ي ۆزرىۆووپاسنىە تەحنولوگيي") (ساپپ رف. 1994. N 13. ست. 999) قاۋلىسىندا بالليستيتتىك راكەتالىق قاتتى وتىننىڭ قورشاعان ورتاعا زياندى ەكەنى كورسەتىلگەن. راكەتانى سىناۋ كەزىندە يادرولىق وقتۇمسىقتى پايدالانباعاننىڭ وزىندە جارىلىستاردىڭ سالدارىنان قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا، قورشاعان ورتاعا تيگىزەر اسەرى وراسان. الداعى ۋاقىتتا يادرولىق وقتۇمسىقتاردى دا سىناقتان وتكىزەتىنىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. ونداي جاعدايدا قازاقستان حالقى يادرولىق جارىلىستىڭ قۇربانىنا اينالۋى مۇمكىن. حالىق نارازىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماسەلە، قازاقستان رەسەي فەدەراسياسىنىڭ 7 اسكەري-سىناق پوليگونىنا پايدالانۋعا 12 ميلليوننان اسا گەكتەر جەردى جالعا بەرىپ وتىر. 2012 جىلدىڭ 16 مامىرىنداعى مينيستر بولات جامىشيەۆتىڭ مالىمدەگەنىندەي ول جەردى جالعا بەرۋ قۇنى 24،7 ميلليون دوللاردى قۇرايدى ەكەن. سوندا قازاقستاننىڭ 1 گەكتەر جەرىنىڭ جالعا بەرۋ قۇنى 2 دوللاردان ءسال اسادى دەگەن ءسوز. سونىمەن بىرگە رەسەي پوليگوندارى ورنالاسقان ايماقتارداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءومىرىن، دەنساۋلىعىن، مۇلكىن ساقتاندىرۋ ءىسى دە قولعا الىنعان ەمەس. بۇل بارىپ تۇرعان سوراقىلىق. وسىعان وراي، جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى نازارعا الا وتىرىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ 31-بابىنا سايكەس: ءبىرىنشى، 1994 جىلعى 6 قازانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراسياسى اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتى، (و راتيفيكاسيي دوگوۆورا مەجدۋ رەسپۋبليكوي كازاحستان ي روسسييسكوي فەدەراسيەي و ۆوەننوم سوترۋدنيچەستۆە)، 1995 جىلعى 20 قاڭتاردا قول قويىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراسياسى اراسىنداعى سارىشاعان سىناق پوليگونىن پايدالانۋ مەن جالعا بەرۋ شارتتارى جانە پريوزەرسك قالاسىنىڭ تiرشiلiك ارەكەتiن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى» (سوگلاشەنيە مەجدۋ رەسپۋبليكوي كازاحستان ي روسسييسكوي فەدەراسيەي وب ۋسلوۆياح يسپولزوۆانيا ي ارەندى يسپىتاتەلنوگو پوليگونا سارى-شاگان ي وبەسپەچەنيا جيزنەدەياتەلنوستي گ. پريوزەرسكا) جانە 2013 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا قول قويىلعان جوسپارلى سىناقتار جۇرگىزۋ تۋرالى ەكى ەل قورعانىس مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى كەلىسىمنەن ءبىر جاقتى باس تارتۋدى تالاپ ەتەمىز. ەكىنشى، رەسەي فەدەراسياسى بارلىق اسكەري راكەتالارىن كامچاتكا تۇبەگىندەگى «كۋرا» اسكەري پوليگونىندا سىناۋىنا قول جەتكىزۋدى تالاپ ەتەمىز. ءۇشىنشى، ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ، قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ، اسكەري راكەتالاردى سىناۋ مەن ولاردىڭ اپاتقا ۇشىراۋىنان ادام دەنساۋلىعىنا جانە قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زيان كولەمىن انىقتاۋدى جانە ونى اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋدى تالاپ ەتەمىز. وسى اتالعان حاتقا ق ر زاڭنامالارىنا سايكەس جان-جاقتى جاۋاپ بەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىز.

1. «جاسا، ازاتتىق!» قوعامدىق بىرلەستىگى (ءتوراعاسى - جاسارال قۋانىشالين) 2. «ناعىز جەلتوقسان» قوعامدىق قورى (پرەزيدەنتى-قۇرمانعازى راحمەتوۆ) 3. «حالىق بىرلىگى» قوعامدىق بىرلەستىگى (ءتوراعاسى- ماقسات نۇرىپبايەۆ) 4. جالپىۇلتتىق سوسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى استانا قالالىق فيليالى (جەتەكشىسى- اسحات راحىمجانوۆ) 5. «ۇلى دالا» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى (توراعاسى-عابيدەن جاكەيەۆ) 6. «جەمقورلىققا قارسى حالىقتىق كوميتەت» قوعامدىق قورى (پرەزيدەنتى-مۇساعالي دۋامبەكوۆ) 7. «دەموكراتيا جانە ادام قۇقىقتارى ينستيتۋتى» قوعامدىق بىرلەستىگى (توراعاسى-بولاتبەك بليالوۆ) 8. «ار.رۋح.حاق» قوعامدىق قورى (پرەزيدەنتى-باحىتجان تورەعوجينا) 9. «ەل بىرلىگى» قوعامدىق بىرلەستىگى (ءتوراعاسى- قانات جۇمان) 10. «الاڭ» قوعامدىق بىرلەستىگى (ءتوراعاسى - اۋەلحان شونجان) 11. «ەلىم-اي» قوعامدىق بىرلەستىگى (ءتورايىمى - ساۋلە سەيداحمەتوۆا) 12. «ايقاپ» قوعامدىق قورى (اتقارۋشى ديرەكتورى- ۇلان شامشەت) 13. «جاستار بىرلىگى» قوعامدىق بىرلەستىگى (توراعاسى-ەرجان اسقاروۆ) 14. «ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ» قوعامدىق قورى (پرەزيدەنتى- ايدار بۇلاشيەۆ)

بۇل اشىقحاتقا 84 ادام  قول  قويعان. ءسىزدىڭ  دە ءۇن قوسىپ، ەلىمىز بەن  جەرىمىزدىڭ تىنىشتىعىن قولدايتىنىڭىزدى بىلدەرسەڭىز بولادى،  قۇرمەتتى وقىرمان!