شiلدە ايىنداعى جەر كوميسسياسىنىڭ استانادا وتكەن وتىرىسىندا «الاش جولى» قوزعالىسىنىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسi ايدىن ەگەۋبايەۆ ەل ازاماتتارى اتىنان ناقتى ۇسىنىس جولداعان ەدi. ونىڭ ءمالiمدەمەسi تالايدىڭ توبەسiنەن جاي تۇسكەندەي اسەر ەتكەنi انىق. سەبەبi دەرەك كوپ. سول دەرەكتەردiڭ دەنi جەر داۋىنا، قازاقستاندا جۇمىس iستەپ جاتقان قىتايلىق كومپانيالارعا، ولاردىڭ قازاق جەرiن قاشان، قالاي العانىنا قاتىستى ءوربiگەن. بۇرىن شىعىس قازاقستان وبلىسىن باسقارعان، بۇگiنگi اقتوبە وبلىسىنىڭ اكiمi بەردiبەك ساپاربايەۆتىڭ دا ەسiمi سول دالەل-دايەكتەر تۇسىندا اتالعان-دى. ءوز كەزەگiندە اكiم قوعام بەلسەندiسiن سوتقا بەرەتiنiن ءمالiمدەگەن ەدى. جەر داۋىنىڭ شىندىعىن ايتام دەپ شەنەۋنiكتiڭ شامىنا تيiپ كەتكەن ا.ەگەۋبايەۆ «جاس الاشتىڭ» گازەتىنە قىتايلىق كومپانيا مەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا قالاي تايراڭداپ جۇرگەنىن تاپتىشتەپ ايتىپ بەرىپتى.
ەستەرiڭiزدە بولسا، كوميسسيا وتىرىسىندا ايدىن ەگەۋبايەۆ جەر ماسەلەسi بويىنشا قاماۋعا الىنعان بارلىق ازاماتتاردى بوساتۋدى، قۋدالاۋدى توقتاتۋدى تالاپ ەتكەن ەدi. دەگەنمەن باستىسى، بۇل ەمەس. ول ەلiمiزدiڭ اگرارلىق سالاسىندا جۇمىس iستەپ جاتقان كۋان دا جۋن، ۆۋ يۋانبين، باي ليبو، لي پينگ، چجاو فۋسزيۋ، حان لەي سەكiلدi 16 جۇڭگو ازاماتىنىڭ اتىن اتاعان.
جانە وسى اتى اتالعاندار 23 ماۋسىمدا شقو ءۇرجار اۋدانى ەلتاي اۋىلىندا، 24 ماۋسىمدا شقو شەمونايحا اۋدانى پەرۆومايسكيە، زيەۆاكينو، رۋليحا اۋىلدارىندا، 25 ماۋسىمدا شقو بەسقاراعاي اۋدانى نوۆوباجەنوۆو، بالاپان اۋىلدارىندا بولىپ، ەگiستiكتەرiن ارالاعان. اۋدان ورتالىعى بوراستا اكiممەن كەزدەسۋ وتكiزگەن. 26 ماۋسىمدا پاۆلودار وبلىسى لەبياجيي اۋدانى جامبىل، زاريا اۋىلدارىندا، 27 ماۋسىمدا اقمولا وبلىسى قورعالجىن اۋدانى ورازاق اۋىلىندا، ستەپنوگورسك اۋدانىنىڭ جالعىزقاراعاي، ستەپنوگورسك اۋىلدارىندا، 28 ماۋسىمدا قوستاناي وبلىسى تالدىكول اۋدانى لەنين سەلوسىندا، لەسنوە جانە اننوۆكا اۋىلدارىندا، 29 ماۋسىمدا قوستاناي وبلىسى تاران، جiتiقارا اۋداندارىندا بولىپ، 1 شiلدەدە استانادا قورىتىندى جيىن وتكiزگەن.
كوميسسيا مۇشەلەرi شەتەلدiكتەرگە جالعا جەر بەرەمiز بە، بەرمەيمiز بە دەگەن ساۋالدى تالقىلاپ، باس قاتىرىپ جاتسا، شەتەلدiكتەر قازاقستانداعى ەگiستiكتەرiنiڭ جاي-كۇيiن باقىلاپ ءجۇر.
بۇل بۇل ما، ا.ەگەۋبايەۆتىڭ ءسوزiنە قاراعاندا، قىتايمەن شەكارالاس ءۇرجار اۋدانىنىڭ 87 437،8 (سەكسەن جەتi مىڭ ءتورت ءجۇز وتىز جەتi) گەكتار جەرi 2010 جىلى «ينۆەستيسيا سالادى» دەگەن جەلەۋمەن جۇڭگو ازاماتتارىنىڭ يەلiگiنە ءوتiپ كەتكەن. ەڭ قىزىعى، شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا iرi مەملەكەتتiك سۋبسيديانى تەك نۇرلان بياديلوۆ جەتەكشiلiك ەتەتiن شارۋا قوجالىقتارى ارقىلى جۇڭگو ازاماتتارى الىپ وتىرعان. قۇرامىنا بiرنەشە سەرiكتەستiكتەر كiرەتiن “ءباتۋا” جشس-نى بياديلوۆپەن بiرگە ميستەر دجەيمس دەگەن لاقاپ اتى بار جۇڭگو ازاماتى باسقاراتىن كورiنەدi. وسى سەرiكتەستiك تەك 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا عانا 929 126،5 (توعىز ءجۇز جيىرما توعىز ميلليون بiر ءجۇز جيىرما التى مىڭ) تەڭگە مەملەكەتتiك سۋبسيديا العان. بiراق الىنعان ءونiم وتە تومەن. جەر تولىق يگەرiلمەگەن.
تاعى بiر دەرەك، 2010 جىلى قىتايدان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا ەلiمiزگە 2،3 ملرد. اقش دوللارى كولەمiندە ينۆەستيسيا كەلگەن. سونىڭ شامامەن يگەرiلگەنi – 700-800 ميلليون دوللار عانا. قالعان 1،5 ملرد دوللاردى نۇرلان بياديلوۆ پەن ميستەر دجەيمس مالايزيادان حالىقارالىق قور قۇرىپ، سول جاققا اۋدارعان كورiنەدi.
ال، ەندi بۇل ماسەلەدەگi ساپاربايەۆتىڭ قاتىسى قاي جەردە؟ «2010 جىلى شىعىس ءوڭiردi ب.ساپاربايەۆ باسقارعان. مىڭداعان گەكتار جەرگە قاتىستى اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردى وبلىس باسشىسىنىڭ رۇقساتىنسىز اۋدان اكiمدەرi ءراسiمدەي المايدى. سوندىقتان بiز ونى سول كەزدە وبلىس باسقارعان ادامنان سۇراۋعا قاقىلىمىز. ونىڭ جەكە باسىندا شارۋام جوق. مەنiكi – ەل مەن جەردiڭ ماسەلەسi. ونى ساپاربايەۆ مىرزا جاقسى ءتۇسiنۋi تيiس. ەگەر جەكە قابىلدايىن، تالاپتارىمەن تانىسايىن دەسە، قارسىلىعىم جوق. ال ەگەر سوتقا بەرەم دەسە، وعان دا دايىنمىن» دەيدi ايدىن ەگەۋبايەۆ.
ارينە، ب.ساپاربايەۆتىڭ قانداي شەشiمگە كەلەرi ءوزiنە عانا ايان. بiراق قازاقتىڭ جەرi ءۇشiن تاۋەكەل دەپ تاس جۇتىپ جۇرگەن ازاماتتى سوتقا سۇيرەلەسە، ابىرويدان جۇرداي بولارى انىق.
جالپى، جەر داۋىنىڭ “ءتۇبi” كورiنە باستاعان سىڭايلى ما، قالاي ءوزi؟! ەگەر جوعارىداعى دايەكتەر تەكسەرiلسە، تالاي بىلىقتىڭ بەتi اشىلاتىنى ءسوزسiز. ال بيلiكتiڭ وعان قۇلقى بولا، ما، بولماي ما، بۇل جاعى كۇماندi. دەگەنمەن ۇلت جاناشىرلارىنىڭ، جەر كوميسسياسىنداعى اتپال ازاماتتاردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا!
ق.بايان.
