بۇگىن ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات جامبىل احمەتبەكوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«قازاق حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرى قازاقستاننان تىس جەرلەردە، ياعني وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنان جىراقتا تۇرادى. قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىن شەت ەلدەردە تۇراتىن ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ ءوز وتانىنا، اتا مەكەنىنە ورالۋىنا مەملەكەتتىك دارەجەدە قامقورلىق جاسادى، باعدارلامالار قابىلداندى، بارلىق جاعداي جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىرگە دەيىن قازاقستانعا ءبىر ميلليونعا جاقىن قازاقتار ورالىپ، ولاردىڭ ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا زور پايداسى ءتيدى. الايدا، 2012 جىلدان باستاپ شەت ەلدەردەن كەلەتىن ورالماندارعا بەرىلەتىن كۆوتا ۇكىمەتتىڭ ەرەكشە شەشىمىنە دەيىن توقتاتىلدى»، — دەدى جامبىل احمەتبەكوۆ.
ونىڭ مالىمەتىنشە، 2008 جىلدان بەرى كۆوتا توقتاتىلعانعا دەيىن ورالماندارعا 40 ملرد. تەڭگەگە جاقىن قارجى بەرىلدى. بۇل ولاردىڭ ورنىعىپ كەتۋى ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ بولدى. الايدا، كۆوتا توقتاتىلعانىمەن ۇلتى قازاق ازاماتتار ءبارىبىر وزدەرىنىڭ وتانىنا بۇرعان كوشىن ءالى توقتاتقان جوق. ەندى ولاردىڭ ەلگە ءسىڭىسىپ، ورنىعىپ كەتۋى ءۇشىن جاڭا كەدەرگىلەر پايدا بولدى دەپ وتىر ءماجىلىس دەپۋتاتى.
«ول كوشىپ كەلۋشى ورالمانداردىڭ ءوز سوزدەرىمەن ايتاتىن بولساق، كوشى-قون ورگاندارىنداعى قاعازباستىلىق پەن بيۋروكراتيزم. جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن ورالمان اۋىت مۇقيبەكتىڭ ارىزىنا قاراعاندا ءبىزدىڭ كوشى-قون ورگاندارىمىز ولاردان نەگىزسىز ەكى انىقتاما تالاپ ەتەدى: ول انىقتامالار: «كەلگەن ەلىنىڭ رۇقسات قاعازى (كەلۋ قاعازى) نەمەسە قر-نا تۇرعىلىقتى كەلۋى جايلى رۇقسات قاعاز» (5) جانە «تالاپ قاعاز سوتتالعانى جايلى جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندىعى جايلى (16)» انىقتامالار. بۇل انىقتامالاردى قىتايدىڭ قۇزىرلى ورگاندارى بەرمەيدى، ويتكەنى ازاماتتارعا ءتولقۇجات بەرەر الدىندا وسى انىقتامالار جيناقتالىپ، ەسكەرىلەدى جانە ءتولقۇجات تەك شەتەلگە شىعاتىن ازاماتتارعا عانا، بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەرىلەدى. ول ءتارتىپتى 2007 جىلعى 29 ساۋىردە ءقحر-دىڭ بۇكىل مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايى بەكىتكەن. «قازاقستانعا كوشپەكشى ەدىم، ماعان جانە مەنىڭ وتباسى مۇشەلەرىمە وسى ەكى انىقتامانى بەر دەسەڭىز، قىتايدىڭ قۇزىرلى ورگاندارى ءوز زاڭدارىنىڭ تارماقتارىن كورسەتىپ، كوزىڭىزگە شۇقيدى، قازاق بيلىگىنىڭ ساۋاتسىزدىعىن بەتىڭە باسىپ، مازاق قىلادى» — دەپ جازادى ورالمان اعايىندار. ياعني، وسى تارتىپكە سايكەس قحر-نىڭ ءتولقۇجاتىن العان ازاماتتاردان بۇل انىقتامالاردى تالاپ ەتۋ ارتىق دەپ ەسەپتەيدى»، — دەپ اتاپ ءوتتى جامبىل احمەتبەكوۆ.
دەپۋتات تاعى ءبىر ماسەلەگە توقتادى: «ەكىنشى ماسەلە، بۇرىن قازاقستانعا جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەلىپ تۇسكەن قازاق جاستارى، سول وقۋ ورنىنىڭ جاتاقحاناسىندا تۇراقتى تىركەۋدە تۇرىپ، قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن الاتىن ەدى. سول جەڭىلدىك تە ءبىرازدان بەرى الىپ تاستالعان. وقۋىن بىتىرگەن سوڭ جاستار قازاقستاننىڭ ازاماتى بولماعاندىقتان كەلگەن ەلىنە كەرى قايتۋىنا ءماجبۇر بولادى»، — دەيدى.
ج.احمەتبەكوۆ ىشكى ىستەر مينيسترىنەن وسى ماسەلەلەردى زەردەلەۋدى، اتاپ ايتقاندا كوشى-قون ورگاندارى تاراپىنان اتالعان ەكى انىقتامانى تالاپ ەتۋدى توقتاتۋدى جانە قازاقستانعا وقۋعا كەلگەن قازاق جاستارىنىڭ جاتاقحانالاردا تۇراقتى تىركەۋگە تۇرىپ، جەڭىلدىكپەن ازاماتتىق الۋى ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدى سۇرادى.
ميراس ىرىسالدين
qaznews.kz
