ريوداعى قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ جەتىستىكتەرىنە قۋانىپ جاتىرمىز عوي. ال، قازاقستاننىڭ وزىندەگى جاعداي قانداي؟ دۇنيە جۇزىلىك بانك ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە قازاقستان ەكونوميكاسى قۇلدىراعان ۇستىنە قۇلدىراۋدا. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 2011 جىلى – 7،5% بولسا، 2012 جىلى –5%، 2014 جىلى – 4،4%، 2015 جىلى – 0،9% بولدى. ەندى ەڭ ءبىر تاعدىر تالايلى كەزەڭ 2016 جىل بولعالى تۇر.

كارىم ءماسىموۆ ۇكىمەتى قولعا الىپ جاتقان شارالار ءالى دە ەكونوميكانى دوڭگەلەنتىپ جاتقان جوق. قازاقستان جاعدايى سول بۇرىنعىداي مۇناي باعاسىنا وتە تاۋەلدى كۇيدە. جاعداي 2017 جىلدان باستاپ قانا، وندا دا قاشاعان مۇناي كەنىشى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن تۇزەلە باستاۋى ىقتيمال.

بۇل قيىن احۋالدان شىعۋ ءۇشىن ءبىلىم-عىلىمعا نەگىزدەلگەن جەكەمەنشىك سەكتورىن دامىتۋ، ينستيتۋتتاردى نىعايتىپ، ادام كاپيتالى مەن ماتەريالدىق كاپيتالعا بارىنشا مول ينۆەستيسيا قۇيىلۋى كەرەك. ءبىراق ونداي مول ينۆەستيسيانى قايدان الامىز؟ كىم بەرەدى؟ بۇعان قوسىمشا اقش-تا مۇناي باررەلىنە 50 دوللاردان تومەندەمەيتىن باعا ورنىعۋى، رەسەي مەن جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ كەرى كەتۋى تەجەلەتىندەي ماڭىزدى تاعى ەكى شارت قاجەت.

دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ «ەكونوميكانى كۇرت سەرپىلتەمىز» دەپ جار سالعان مالىمدەمەلەرىنە كەرىسىنشە قازاقستاندا سوعان لايىقتى ىشكى تەتىكتەر بار دەپ ەسەپتەمەيدى. ايتالىق، «نۇرلى جول» باعدارلاماسى قانشا تىراشتانعانمەن ەل ءۇشىن لوكوموتيۆكە اينالا الماعان. ءتىپتى باعدارلامانىڭ ءوزى سانداعان پروبلەمالار تۋعىزۋى ىقتيمال كورىنەدى. ويتكەنى، باعدارلاما بيۋدجەتتەن ەمەس، ۇلتتىق قوردان قارجىلاندىرىلىپ جاتىر. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ شارالارى قىزىق بولعاندا جەكە سەكتوردىڭ ەمەس مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن ۇلعايتىپ بارادى. بىرنەشە جىل بۇرىن ەكونوميكاداعى مەملەكەت ۇلەسى 40% بولسا، بىلتىرعى جىلى ول 43% جەتتى.

جىلدان جىلعا ۇلتتىق قوردان الىنعان قاراجات كولەمى دە وراسان ۇلعايىپ بارادى. كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مولشەرى جىلىنا 8 ملرد دوللاردان اسپاۋ كەرەك. ال دۇنيەجۇزىلىك بانك دەرەكتەرىنە قاراعاندا 2013 جىلى ۇلتتىق قوردان $11 ملرد دوللار، 2015 جىلى 16 ملرد دوللار الىنعان. وسىلاي شەكتەۋسىز جۇمساي بەرسەك ەندى بىرنەشە جىلدان كەيىن «قازاننىڭ ءتۇبى» كورىنەرى انىق.

قازاقستان ەكونوميكاسى كەرى كەتكەنى سونشالىق، ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا اۋتسايدەر بولىپ تۇر. ورتالىق ازيادا وزبەكستان (بيىل 6،5%) ەكونوميكالىق كوشباستاۋشى ەلگە اينالماق. دامۋشى ەلدەردىڭ جىلدىق جالپى ءوسىمى 4،4 % بولسا، قازاقستاندىكى 2016 جىلى ەڭ مىقتاعاندا 1،1 پايىزعا ازەر جەتپەك. «العا، قازاقستان!» دەپ ءجۇرىپ العا ەمەس، ارتقا كەتىپ بارا جاتقانىمىزدى قاشان تۇسىنەمىز؟!

مارات توقاشبايەۆتىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىنان الىندى