تازالىقشىنى تانى
كۇندە جۇمىسقا كەلگەندە قىزمەتىنە سۇيسىنە قارايتىن ءبىر جاندار بار. ەڭ الدىمەن ولارمەن جاقسىلاپ امانداسامىن. نەگىزى، ولارعا جۇرتتىڭ نازارى قاجەت ەمەس. بالكىم، ىستەپ جۇرگەن قىزمەتى ءۇشىن قىسىلاتىن شىعار. مەنىڭشە، ولار مىنا دۇنيەدە ەڭ ۇلى ءىستىڭ ءبىرىن اتقارۋدا.
سەبەبى ولار ءار ءىسىنىڭ ناتيجەسىمەن جۇرت «كورسىن، ءبىلسىن، مەنى دە ءسوز ەتسىن» دەپ ماقتانا المايدى. ولار ەدەندى جۋىپ جاتقان كەزدە جۋعان جەرىن باسىپ، ءاپ ساتتە-اق لاستاپ جۇرە بەرەسىز. جارقىراتىپ قويۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيسىز. ولار ەڭ باستىسى ريادان ادا. مىنا ومىردە تازالىقشىلاردى قۇرمەتتەيتىنىم دە سودان. ءبىر قىزىق وقيعا ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى. ماتەماتيكا ءپانى ءمۇعالىمى جىل اياعىندا وقۋشىلارىنان قورىتىندى ەمتيحان الادى. جىل قورىتىندىسى بولعان سوڭ، وقۋشىلارىنا وتە اۋىر ەمتيحان بولاتىنىن الدىن الا ەسكەرتەدى. شاكىرتتەرى دە بارىن سالىپ دايىندالادى. الايدا ءمۇعالىم رايىنان قايتادى. تاجىريبە جاساماق نيەتتە وقۋشىلارىنا تەك ءبىر سۇراق قوياتىن بولىپ شەشەدى. ەگەر سۇراقتىڭ جاۋابىن ءتىپتى ءبىر عانا وقۋشى بىلسە دە بارلىعىنا «5» دەگەن باعا قويامىن دەيدى. سونىمەن، ەمتيحان باستالادى. سوندا ءمۇعالىمنىڭ سۇراعى مىناۋ ەدى: «وسى سىنىپتىڭ ەدەنىن جۋاتىن تازالىقشى اپايدىڭ اتى كىم؟» سەنەسىز بە، بىردە-بىر وقۋشى بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرە المايدى. ەمتيحان تاپسىرۋعا كەلگەن 20 وقۋشى قوڭىراۋ شالىسىمەن سىنىپتان اتىپ شىعىپ، جۇگىرىپ ءجۇرىپ، تازالىقشى اپايدى ىزدەيدى. تاۋىپ الىپ، ەسىمىن سۇرايدى. ءبىرازدان سوڭ تازالىقشى اپاي كەلىپ، ءوزىنىڭ سونداي قۋانىشقا بولەنگەنىن، ومىرىندە ءبىرىنشى رەت مۇنداي جاعدايعا تاپ بولعانىن، ادامدارعا ءوزىنىڭ كەرەك ەكەنىن سەزىنگەندىگىن جاسىرماي، مۇعالىمگە راقمەتىن ايتادى.
شىدامسىز «قاجى»
بەيسەنبى كۇنى بولاتىن. ارىپتەستەرمەن كەلەسى اپتانىڭ جۇمىسىن جوسپارلاپ، جينالىستان شىقساق، رەداكتورىمىزدى ءبىر كىسى كۇتىپ وتىر ەكەن. ءبىراز كۇتىپ قالىپ، شىدامسىزدانىپ ارەڭ وتىرعانى جۇزىنەن بايقالىپ تۇر. ۋاقىتشا حاتشى قىزدىڭ ورنىنا وتىرعان ارىپتەسىمنىڭ امانداسقانىن ەستىمەگەن بولسا كەرەك، «تەسىلىپ قاراپ وتىردىڭ. امانداسپادىڭ!» دەپ اتىلدى. داۋىسى زور ەكەن. كۇڭىرەنىپ شىققان داۋىس بۇكىل رەداكسيانى الىپ كەتتى. كەڭەس زامانىندا تۇسىرىلگەن كينولارداعى دۋبلياج جاساعان ادامداردىڭ داۋىسىنداي. بالا كۇنىمىزدەن ەستە قالعان بۇل داۋىس جانىمىزعا مايداي جاقتى. تەاتردان عانا ەستيتىن داۋىس قوي، شىركىن. الايدا رۋحاني ازىق بولعان داۋىس شورت ءۇزىلدى. وعان «سەن مەنىڭ كىم ەكەنىمدى بىلەسىڭ بە؟ مەن قاجىعا بارىپ كەلگەن اداممىن. تاربيەسىز!» دەگەن دورەكى سوزدەرى سەبەپ بولدى. الگى سوزگە ارىپتەسىم شىداي الماي جىلاپ جىبەردى. ارىپتەسىم امانداسقانىن ايتىپ اقتالعانىمەن، تىڭداپ جاتقان اقساقال جوق. اراعا رەداكتور ءتۇسىپ، ماسەلەنى ۋشىقتىرماي، «قوي، قويدىڭ» استىنا الىپ جاتىر. الگى اقساقال رەداكسياعا قاجىلىق ساپارى جايلى ماتەريالىن الىپ كەلسە كەرەك. قاجىلىققا اپارعان تۋرفيرما «جاقسىلاپ» ماقالا جازۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى-مىس. تەك قىزمەت كورسەتكەندەرى ءۇشىن. ارادا بىر-ەكى ساعات ءوتتى. ءبىر كەزدە تەلەفون شىر ەتە ءتۇستى.
— اللو!
— اينالايىن، قاراعىم، قالايسىڭ؟ مەن عوي اتاڭ. انەبىر حاتشى قىز ۇياتسىز ەكەن، مەنى جۇرتتىڭ الدىندا ماسقارا قىلدى.
— كەشىرىڭىز، ول قىز مەن عوي. نەگە ولاي ايتاسىز؟..
ەندىگى ايقاي-شۋ تەلەفوننىڭ بەر جاعى مەن ار جاعىندا جالعاستى. رەداكسياداعى ارىپتەستەر بىرىنە-بىرى قاراپ، باس شايقاپ ءجۇر. قاجىلىقتان كەشە كەلگەن ادامنىڭ قىلىعى جاعا ۇستاتتى. سونىمەن نە كەرەك، قاجىلىققا اپارعان تۋرفيرمانى ماقتاپ جازعان ماقالا جارىق كورگەن جوق. دورەكى قىلىعى نەمەسە سوزدەرى ءۇشىن ەمەس، ماقالانىڭ تۋرفيرما جايلى جارنامالىق ۇلگىدە جازىلعاندىعى سەبەپتى. قالاي دەسەك تە، قۇربان ايتتىڭ الدىندا، سوناۋ مەككەنىڭ اپتاپ ىستىعىندا 10 كۇن بويى ءناپىل ورازا ۇستاعان قاجى اعامىز رەداكتوردى جارتى ساعات كۇتۋگە شىدامى جەتپەگەنى، «امانداسپادىڭ» دەپ جالا جاپقانى تاڭعالدىردى.
«Vءىر قاجىلىق»
بالا كۇنىمىزدە اۋداننان ءبىرىنشى بولىپ قاجىلىققا بارعان ادامدار جايلى از-ماز حابارىمىز بولدى. سول كەزدە «قاجىعا بارىپ كەلگەن سوڭ، دۇنيە تىرلىگىنە ارالاسپايدى» دەگەندى ەستيتىن ەدىك. قاجىلىققا بارىپ، قىل كوپىردەن وتە الماي قۇلاپتى، قىل كوپىردەن وتكىزەدى ەكەن دەگەن نەبىر قاۋەسەتتەر جۇرەتىن. دەگەنمەن، قاجىلىق قۇلشىلىقتىڭ ەڭ اۋىر ءتۇرى دەپ ۇعىندىق. سول كەزدە دۇرىس ءدىني ءبىلىم بەرەتىن ادامداردىڭ از بولعانىنا قاراماستان، قاجىلىق وتەۋ قاسيەتتى قۇلشىلىق دەپ تۇيسىندىك. اتالارىمىزدان «ادال ەڭبەكپەن تاپقان اقشامەن بارساڭ عانا قاجىلىعىڭ قابىل بولادى» دەگەندى سانامىزعا سىڭىردىك. تاربيەنى ايتساڭىزشى. ادال ەڭبەك، اللانىڭ ريزالىعى ءۇشىن تاپقان اقشا… ۇرلاپ، جىمقىرىپ، بىرەۋدىڭ اقىسىن جەپ تاپقان اقشامەن مۇلدەم قاجىلىققا بارۋعا بولمايتىنىن، ونداي جولمەن قاجىعا بارعان ادامنىڭ قۇلشىلىعى قابىل بولمايتىنىن ۇعىندىق. سەن قاجىعا كەتكەندە، سەنىڭ تۋعان-تۋىسىڭ ەشكىمنەن قارىز الماۋ كەرەك، ءبىر ايلىق ىشىپ-جەمىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەپ جاتاتىن. اۋىلايماقتان كەشىرىم سۇراپ، اق باتاسىن الاتىن. قۇنانبايدىڭ قاجىلىق ساپار الدىندا اينالاسىنان كەشىرىم سۇرايتىنى بار ەمەس پە ەدى. قازىرگى كۇنى قۇلشىلىقتىڭ وزەگىنە اركىم وزىنشە قارايتىنداي. يسلامنىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى — قاجىلىق. اللا پارىزدارىمىزدى سانامالاپ بەرگەندە قاجىلىقتى ءبىرىنشى ەتىپ قويمادى. يمان، ناماز، ورازا، زەكەت، سوسىن بارىپ قاجىلىق دەدى. دەمەك، 4 پارىزدى تولىق وتەۋ كەرەك قوي. بۇگىنگى تاڭدا ۇلكەن قاجىلىققا بەس ۋاقىت ناماز وقىمايتىن ادامدار دا بارادى ەكەن. بۇل قالاي؟ بىزدە يمان كەلتىرسە بولدى، بىردەن قاجىلىققا اپارۋ تەندەنسياسى باسىم. سونداعى ماقساتتارى — قاجىلىق ساپارىنان كەيىن يمان جولىنا ءتۇسىرۋ، قاجىلىق قۇلشىلىقتى سوعان سەبەپ رەتىندە قولدانۋ. مۇنداي مامىراجاي، اياق استى رۋحاني كەڭشىلىككە تاپ بولعاندار مۇددەلەستەر قاتارىنا قوسىلا بەرەدى. ياعني قاجىلىق پارىزى ءباز بىرەۋلەر ءۇشىن اللا الدىنداعى پارىزدى وتەۋ ەمەس، يمان جولىنا ءتۇسۋدىڭ ءبىر العاشقى ساتىسى، «مۇددەلەستەر» جيناۋدىڭ امالى دەۋگە بولادى… مۇسىلمان ادام رەتىندە يمان جولىنا تۇسكەنىن تىلەيسىڭ. قاجىلىقتان كەلىپ الىپ، كازينوعا كەتپەسە دەيسىڭ. بىرەۋدىڭ كاسىبىن تارتىپ الىپ، قايىرىمدىلىققا جۇمساماسا دەيسىڭ. ساحناعا شىعىپ، جارتىلاي جالاڭاش قىزدارمەن بيلەمەسە دەيسىڭ. قۋلىق، سۇمدىعى جالعاسپاسا دەيسىڭ. دەگەنمەن، قاجىلىقتان بۇرىنعى ءومىر مەن قاجىلىققا بارىپ كەلگەندەگى ەكى ءومىردىڭ اراسىندا جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىق بولۋ كەرەك قوي. ەگەر ەشقانداي ايىرماشىلىق بولماسا، قۇلشىلىعىڭ «اللا الدىندا قابىل بولدى» دەپ ايتا الاسىڭ با؟ مۇنىڭ بارلىعى، اينالىپ كەلگەندە، قاجىلىق قۇلشىلىعىنىڭ ءقادىرىن ءتۇسىرىپ جىبەرمەي مە؟ «مىنالار كەشە قاجىلىقتا ءجۇر ەدى، بۇگىن كازينودا ءجۇر» دەپ ايتپاي ما حالىق.
نيەت، تاعى دا نيەت. تۇنەۋگۇنى «قاجىلىق ساپارى كەزىندە سەلفيگە تۇسۋگە تىيىم سالىندى» دەگەن جاڭالىقتى وقىپ، ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەدىم. مىنا جۇرتقا اقىل كىرە باستاعان ەكەن دەدىم ىشتەي. سوڭعى كەزدەرى قاسيەتتى قاعبا الدىندا سەلفيگە تۇسكەن «قاجى» اتاعىنا ۇمىتكەرلەردىڭ سۋرەتتەرىن كوپ كورەمىز. سەلفيگە «ءناپسى سۋرەت» دەپ تۇسىنىكتەمە بەرگەن ەلدەر دە بار. ۇمىتكەر دەۋىمىزدىڭ وزىندىك سىرى بار، قاجىلىققا بارىپ كەلگەن كەيبىرەۋلەر تۋرفيرمالاردان «قاجى» دەگەن سەرتيفيكات سۇرايتىن كورىنەدى. سونداعىسى ءوزىنىڭ قاجى ەكەنىن دالەلدەۋ، ۇيگە «نيەت قابىل بولسىن!» دەپ ايتۋعا كەلگەن اعايىن-تۋىسقا «قۇتتى بولسىن!» ايتقىزۋ. «VIP قاجىلىق» دەگەندى دە ەستىپ ءجۇرمىز. اتاۋى «VIP قاجىلىق» بولعانىمەن، سول قاعبا، سول ارافات، ساعي، شايتانعا تاس لاقتىرۋ، مينا جازىعى مەن مۋزداليفادا تۇنەۋ. ءسىز تەك نيەت، قۇلشىلىعىڭىزدى جاساي بەرەسىز، سىزگە كورسەتىلەتىن قىزمەت وزگەلەرگە قاراعاندا جوعارى ءارى سوعان ساي باعاسى دا قىمبات. بىلايشا ايتقاندا، كومفورت كۇيدە پارىزىڭىزدى وتەيسىز. كومفورت جانە قۇلشىلىق. يسلامدا ەكەۋى بىرىنە-بىرى ۇيلەسپەيتىن سوزدەر. يسلامدا كومفورتتى ءتاننىڭ راحاتى ەمەس، «رۋحتىڭ راحاتى» دەپ تۇسىنۋگە بولادى. شي ۇستىندە ۇيىقتاعان پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.)، اشتىقتان قارىندارىنا تاس بايلاپ جۇرەتىن ساحابالاردىڭ ءومىرىن مىسالعا الايىقشى. قاسيەتتى جەردە، قاسيەتتى قۇلشىلىق پارىزىن وتەۋ بارىسىندا، اللاعا ەڭ جاقىن ساتتە، باسقاباسقا، ءدال وسى كەزدە ادام بالاسى قاراپايىمدىلىقتىڭ كەبىن كيۋى كەرەك ەمەس پە؟ VIP، كومفورت دەگەن قايدان شىقتى؟ جالپى، جاساعان كۇنالارىنىڭ كەشىرىمىن سۇراپ بارعان پەندەگە كومفورتتىڭ قاجەتى نە؟ بالكىم، مەككە-مادينانىڭ دۋباي مەن انتالياعا ساياحاتتاۋدان ءبىر ايىرماشىلىعى بولۋ كەرەك شىعار؟ قالاي ويلايسىز؟
باۋىرجان كاريپوۆ
