1991 جىلدىڭ 29 تامىزى تەك قازاقستان عانا ەمەس، تۇتاس الەم تاريحىنداعى اتاۋلى داتانىڭ بىرىنە اينالدى. وسى كۇنى عالام تاريحىندا ەڭ العاش رەت الىپ يادرولىق ارسەنالى، يادرولىق دەرجاۆا اتانۋ مۇمكىندىگى بولا تۇرا جويقىن قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان مەملەكەت پايدا بولدى. ول – قازاقستان!

كولەمى مەن قۋاتى جاعىنان الەمدە ءتورتىنشى ورىندا تۇرعان سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋعا قاتىستى ءتۇرلى اڭگىمەلەر ءالى دە ايتىلادى. بىرەۋلەر ەل پرەزيدەنتى نازاربايەۆ ول قادامعا الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ قىسىمىنان سەسكەنىپ باردى دەسە، ەندى ءبىرى ونداي ءقاۋىپتى قارۋدان يەلەنىپ، كۇتىپ، قورعاۋ مۇمكىندىگى بولماعاسىن باس تارتتى دەپ ءجۇر. وسى ۋاقىتقا دەيىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ باستاماسىنىڭ اۆتورى نازاربايەۆتىڭ ءوزى دە، بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باستاعان حالىقارالىق ينستيتۋتتار دا ونداي الىپ قاشپا اڭگىمەلەرگە لايىقتى جاۋاپ بەردى. قازاقستاننىڭ سول كەزدە-اق، يادرولىق قارۋدى وزىندە قالدىرىپ، سىناقتاردى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىگى دە، قاجەتتى ماماندارى مەن ينفراقۇرىلىمى دا بولدى.  قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋىن قالدىرۋىن قولدايتىنىن اشىق بىلدىرگەن كەيبىر اراب مەملەكەتتەرىنىڭ بولعانىنان دا حاباردارمىز. ەل ىشىندەگى ءتۇرلى مۇددەلى توپتاردا مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ  جويقىن قارۋدى جويماعانىن قالادى.

1991 جىلى قازاقستان اۋماعىندا جەر شارىنىڭ كەز-كەلگەن نۇكتەسىنە جەتە الاتىن كونتينەنتارالىق 1216 يادرولىق وق تۇمسىق بولدى. سەمەي سىناق پوليگونىندا سىنالعان يادرولىق زاريادتاردىڭ جيىنتىق قۋاتى 1945 جىلى حيروسيماعا تاستالعان اتوم بومباسىنان 2،5 مىڭ ەسە اسىپ تۇسەتىن. سەمەي سىناق پوليگونىنان بولەك قازاقستاننىڭ قىزىلوردا، شىعىس قازاقستان، اقمولا وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ستراتەگيالىق ماقساتتاعى زىمىران اسكەرلەرىنىڭ بىرنەشە زىمىران ۇشىرۋ نۇكتەلەرى بولدى.

جالپى العاندا قازاقستان اۋماعىندا قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىرانداردى ۇشىرۋعا ارنالعان 148 شاحتالىق قۇرىلعىلار ورنالاستى. بۇل – بىرنەشە كورشىمىزگە عانا ەمەس، تۇتاستاي الەم ەلدەرىنە تونگەن جويقىن ءقاۋىپ ەدى...

يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ەشقانداي دا اسكەري، ەكونوميكالىق، ياكي باسقا سەبەپتەرمەن بايلانىسسىز، تازا ساياسي شەشىم بولاتىن. جاپپاي قىرىپ جويۋ قارۋىنان باس تارتپاي، الەمگە ۇرەي تاراتۋ وشاعىنا اينالعاندا قازاقستاندى نە كۇتەتىن ەدى؟ جويقىن قارۋدان باس تارتۋ باستاماسىنا سەبەپ بولعان نەگىزگى فاكتور دا وسى بولدى. ەگەر كسرو-دان قالعان يادرولىق قارۋدى وزىمىزدە قالدىرعاندا، ەڭ الدىمەن الەم ەلدەرى ءۇشىن عالامعا ءقاۋىپ ءتوندىرۋشى ەل سانالاتىن ەدىك. سوعان ساي، ساياسي قاتىناستاردا سۋىق قاباق تانىتار ەدى. ودان بولەك، ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردا دا كوپتەگەن شەكتەۋلەر ورىن الارى دا ءسوزسىز. ونى رەسەي، سولتۇستىك كورەيا سىندى يادرولىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن كورىپ وتىرمىز.

ەڭ باستىسى يادرولىق قارۋ اينالامىزداعى ەلدەرگە عانا ەمەس، وزىمىزگە زور قاتەر توندىرەر ەدى. تاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا جاريالاپ، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسى جۇيەلەنبەگەن ەلدە الىپ ارسەنالدى ۇستاپ وتىرۋ، ونىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن بولاتىن. ونداي مۇمكىندىك ساياسي-ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءبىراز جەتىستىكتەرگە جەتكەن بۇگىنگى قازاقستاندا دا بار دەپ ايتا المايمىز. قۋاتتى اسكەري بولىمدەر مەن پوليسيا باسقارمالارىنا باسىپ كىرىپ جاتقان بۇگىنگى لاڭكەستەر ءۇشىن يادرولىق ورتالىقتار تاپتىرماس نىسانا بولار ەدى. 

يادرولىق قارۋدان باس تارتا وتىرىپ، نازاربايەۆ كۇنى كەشە كەڭەستىك يمپەريا قۇرساۋىنان بوساپ شىققان حالقىنىڭ، ءار ءساتى قاتەرگە تولى، اينالاسى دۇشپان كوزبەن قاراعان، ەكولوگيالىق كاتاستروفا اۋزىنداعى تاعى ءبىر تۇتقىن ەلگە اينالماۋىن قامتاماسىز ەتتى. قازاق جەرىنىڭ جاھانعا قاتەر توندىرەتىن جويقىن قارۋ قويماسىنا ەمەس، قوي ۇستىندە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان مامىراجاي ولكەگە، اۋاسى تازا، ءشوبى شۇيگىن جۇماق مەكەنگە اينالۋىن قالادى. ول قالاۋى ورىندالدى دا.

بۇگىندە قازاقستان تۇراقتى دامۋعا بەت الىپ قانا قويماي، الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ سىيلى ءبىر مۇشەسىنە اينالدى. ەىقۇ، يسلام كونفەرەنسياسى ۇيىمى، شىۇ، ۇقكشۇ، ت.ب. كوپتەگەن بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەسى، كەيبىرىنىڭ جەتەكشىسى دە بولدى.

قازاقستان وكىلىنىڭ بۇۇ باس حاتشىسىنا ورىنباسار بولۋى، باس حاتشىنىڭ 29 تامىزدى بۇكىلالەمدىك يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى نازاربايەۆ ۇسىنىسىن قولداۋى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى قارۋسىز جەتكەن جەڭىسىنىڭ، ەلباسىنىڭ بىتىمگەرلىك بولمىسى مەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جولىنداعى ەرەن ەڭبەگىنىڭ كورىنىسى.

جومارت ابدوللا ۇلى