شانحاي قالاسى تازالىق پەن ادەمىلىكتىڭ، ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشە، ديزاينى وزگەشە، بيىك-بيىك عيماراتتار كورىنىسىمەن باۋراپ الادى. اۋەجايدان تۇسكەن بويدا ءبىر توپ جۋرناليستەردى Kingston كومپانياسىنىڭ شانحايدا ورنالاسقان زاۋىتىنىڭ HR قىزمەتكەرى ليكي ەسىمدى سىمباتتى قىز كۇتىپ الدى. بەس-ون مينۋت كىشكەنە كەشىككەن كولىك ءۇشىن بىزدەن كەشىرىم سۇراپ، ءبارىمىزدى پۋدۋن بيزنەس ايماعىندا ورنالاسقان قوناقۇيگە جايعاستىردى. ەرتەڭىنە زاۋىتقا بارعان كەزدە وليۆيا ەسىمدى سۇلۋ قىز قاتارىمىزعا قوسىلىپ، ليكيگە كومەككە كەلدى. مەگاپوليس بولا تۇرا قالادا كولىك كەپتەلىسى بايقالمايدى. سەبەبى، جولايرىقتار جاقسى جاسالىنعان. بىرنەشە قاباتتى ەتىپ سالىنعان جولايرىقتار كەپتەلىسكە جول بەرمەيدى. اۋەجايدان قوناقۇيگە جەتكەنشە ءبىر ويىق جەر بايقالمادى. تەپ-تەگىس. جولدارىنىڭ كوپ بولىگى اسفالتتان گورى بەتونمەن جاسالعانىن بايقاپتى بىرگە بارعان الەكساندر ەسىمدى وپەراتور. جۇڭگو حالقى قاشاندا ەڭبەكقورلىعىمەن ەرەكشەلەنگەنى بەلگىلى. سول قابات-قابات كوپىرلەردىڭ بويىن گۇلگە تولتىرىپ قويعان، جاسىل جەلەك جايقالىپ تۇر. قالاعا كەلىپ، قوناقۇيگە جايعاسقان سوڭ، جاقىن جەرلەردى كورىپ كەلۋگە شىقتىق. شانحايداعى ءبىرىنشى مىنگەن كولىگىم مەترو بولدى. 3 يۋان تولەيسىڭ. ءبىزدىڭ تەڭگەمەن 87-90 تەڭگە. حالىق لىق تولعان مەترو تەز ءارى جىلدام ون، ون ەكى لينيامەن جۇرەدى. ارنايى قويىلعان تەرمينال ارقىلى بيلەت ساتىپ الاسىڭ. مەتروعا دەيىن ادامدار موتوسيكل جانە ۆەلوسيپەدپەن كەلەدى. ولارعا ارنايى تۇراق قاراستىرىلعان. ال جەڭىل اۆتوكولىك الۋ ءۇشىن الدىمەن ليسەنزيا الۋىڭ كەرەك. جانە ارنايى كۋرس وقىپ شىعاسىڭ. شانحايدا اۆتوكولىك جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا شەكتەۋ قويىلعان. جىلىنا بەلگىلى ءبىر سانعا دەيىن عانا بەرىلەدى. ءبىراق، ءبىر بايقاعانىم، قالادا جاياۋ جۇرگىنشى ەمەس ماشينا باسىمدىققا يە ەكەن. جاسىل ءتۇس جانسا دا، الدىمەن ماشينا وتەدى، سوسىن بارىپ ادام. جول ەرەجەسى كوپ جاعدايدا ساقتالمايدى ەكەن. جولدا تۇتاس قوس سىزىقتى كەسىپ وتپەۋ كەرەك، ول ەرەجەنى بۇزعاندىق دەگەندى بىلدىرەتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. ال شانحايدا بۇل ەرەجە دە ساقتالمايتىنىن كوردىك. تاعى جەرگىلىكتى حالىق وعان ابدەن ۇيرەنگەن بولسا كەرەك، ەشقانداي ۋ-شۋ جوق. ەكىنشى مىنگەن كولىكتىڭ ءتۇرى – تاكسي. ماشينانىڭ ۇستىندە تاكسي جازۋى جاسىل نە قىزىل ءتۇستى بولىپ جانىپ كەلە جاتسا، دەمەك ول بوس. جۇرگىزۋشىنىڭ ورنى پلاستماسسامەن جارتىلاي قورشالعان، تەمەكى تارتۋعا تىيىم سالىنادى دەگەن بەلگى بار جانە ارتتا وتىرعان ادامدارعا كىشكەنتاي تەلەەكران ارقىلى نەشەتۇرلى تەلەكانالداردى كورۋگە بولادى. ەگەر ءسىز ەشتەڭە تاڭداماساڭىز، تەلەديداردان جارناما ءجۇرىپ تۇرادى. ءسىز وتىرعان كەزدە ارنايى ەسەپتەۋىش قۇرىلعىسى (سچەچيك) نولدەن باستاپ وسە باستايدى، قاجەت جەرگە جەتىپ توقتاعان تۇستا، ەسەپتەۋىش تە توقتاتىلادى. سوندا قانشا سان كورەسىز، سونشا يۋان تولەيسىز. ءبىز سولاي 18 كم. ءجۇرىپ 60 يۋان تولەدىك. ولار مىنەز-قۇلىق جاعىنان وتە سابىرلى، ۇستامدى ەكەن. قىتايلىقتار كوپ كۇلمەيدى، نەگە ولاي دەپ سۇراسام، ەموسيانى كوپ سىرتقا شىعارمايمىز دەگەن جاۋاپ الدىم. جۇڭگو اسحاناسى. تاعامدارىنا تۇرلىلىك جاعىنان سان جەتپەيدى. اسحاناسى تاعام تۇرلەرىنە وتە باي. رەستورانعا بارعاندا الدىمەن شوپتەسىن وسىمدىكتەردەن جاسالعان سالاتتىڭ 3-4 ءتۇرىن قويادى. ءسىز ونى جەپ وتىرعاندا، ىستىق تاماق كەلەدى. ىستىق تاعامنىڭ دا 2-3 ءتۇرى كەلەدى. بالىقتان، تاۋىقتان، تەڭىز وسىمدىكتەرى مەن جاندىكتەرىنەن، وسىمدىكتەردەن جاسالعان تاعامدار. جەمىس-جيدەكتىڭ بىرنەشە ءتۇرى داستارحانعا مىندەتتى تۇردە قويىلادى. مىسالى، قۋىرىلعان بامبۋك، اسشايان، لوتوس تۇبىرتەگى ءتاتتى سوۋسپەن جانە ت.ب. بارلىق تاماقتارىندا شوپتەسىن مىندەتتى تۇردە قوسىلادى. شوشقا ەتى تاعامنىڭ 80%-نا قوسىلادى ەكەن. جۇڭگو حالقى نان مۇلدەم جەمەيدى. كۇرىشتەن جاسالعان ۇننان بۋعا دومالاق باۋىرساق ىسپەتتەس نان پىسىرىلەدى. ولاردىڭ نانى سول. سۇيىق تاماقتارى نە اششى، نە ءتاتتى بولادى. مىنە، ءسىز تاماقتانىپ بولعانشا، تاماقتار داستارحانعا كەلە بەرەدى. اس اينالمالى ۇستەلدىڭ ورتاسىنا ۇلكەن ىدىسپەن اكەلىنەدى. ورتاداعى ۇستەل ۇستىندەگى دوڭگەلەكتى اينالدىرىپ، استان وزىڭىزگە قالاۋىڭىزشا سالىپ الاسىز. ءبىر قىزىعى، ءدامحانا، اسحانالارىندا ادامدار توپتالىپ جۇرەدى. بىرەۋ، ەكەۋ بولىپ جۇرگەن ادامدار سيرەك كەزدەسەدى. كەم دەگەندە ءتورت ادام بولىپ كەلەدى جانە ودان كوپ بولىپ جۇرەدى. ءبىز تاعام تۇرلەرىن تاڭداۋ ەركىن ليكيگە سەنىپ تاپسىردىق. سەبەبى، كوپتەگەن تۇرلەردەن باس اينالىپ، قايسىسىن تاڭدايمىز دەپ ءبىرىنشى كۇنى-اق ءبىر ساعات ۋاقىتىمىزدى جوعالتقان بولاتىنبىز. ليكي بۇل ءىستى بەسكە ورىنداپ ءجۇردى. تەك تاپسىرىس بەرىپ قانا قويماي، كىمنىڭ نەنى قالايتىنىنا ءمان بەرىپ ءجۇرىپتى. مۇنىسى ماعان قاتتى ۇنادى. مەنىڭ شوشقا ەتىنەن جاسالعان تاماقتى قولدانبايتىنىمدى، تاعى ەكى-ۇش جۋرناليستەردىڭ ۆەگەتارياندىق تاعامدى ۇستاناتىنىن بايقاپ، ارنايى مەن ءۇشىن بالىق، تاۋىق ەتىنەن جاسالعان تاعامدارعا تاپسىرىس بەرىپ، داستارحانعا اكەلگەندە ماعان سەن ءۇشىن ارنايى الدىرتتىم دەپ ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ قارايتىنىنا زور ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىردىم. تۇرعىلىقتى حالىق ماعان ۇيدە تاماق جاسامايتىن سەكىلدى كورىندى. سەبەبى، تاڭەرتەڭ ەرتە دۇكەنگە كىرسەم، سونىڭ ىشىندە بىرنەشە ادام تاماق ساتىپ الىپ، تاڭەرتەڭگى استارىن ءىشىپ وتىر. دەمەك، ادامدار ءۇشىن باعاسى ءتيىمدى بولعانى دەگەن ويعا كەلدىم. ءبىر كۇنى تۇسكى اسقا ءبىر ءدامحاناعا باردىق. تاماقتانىپ وتىرعان جەردە مۋزىكا ويناپ تۇر. قىتايشا، اعىلشىنشا، ورىسشا. ءبىر كەزدە قازاقشا ءبىر ءان قويىلدى. قۋانىپ قالدىم. داستارحانداستار مەنىڭ ءاندى تۇسىنگەنىپ وتىرعانىمدى العاشىندا بىلمەدى. ءوزىم مىناۋ قازاقشا ءان دەپ ايتتىم. قىتايلىقتار تاڭ قالىپ تۇر. ولار بۇل ءاننىڭ قازاق تىلىندە ورىندالىپ وتىرعانىنان بەيحابار بولىپ شىقتى. ءاننىڭ ماعىناسىن ولارعا اۋدارىپ بەردىم. سۋسىندارىنا كەلسەك، ەڭ كوپ قولدانىلاتىنى ءارى ەڭ تانىمالى – كوك ءشاي. كوك ءشايدى دەمدەۋ ءادىسى دە بولەك. الدىمەن قايناتىلعان سۋ قۇيىلادى، ۇستىنە كوك ءشاي سالىنادى. تۇنعان تۇسىندا ىشسەڭىز بولادى. ءدامى اششى بولعان كەزدە ۇستىنە قايناتىلعان سۋ قۇيىپ وتىراسىز. قىتايدا كوك ءشايدى تەك جاس، نازىك تە ادەمى قىزدار تەرەدى ەكەن. سەبەبى، جاس قىزدىڭ قولى دا نازىك بولادى. ول ءجاي تەرمەي، سونىمەن قاتار ءشايعا ادەمىلىگىمەن ءسان بەرەدى. سۇلۋ قىزدار جاقسى جينايدى، ۇقىپتى قارايدى، سوسىن ول جەرگە تاعى دا جاقسى ءشاي وسەدى، تاعى دا ادەمى ءشاي وسەدى دەگەن سەنىم بار ەكەن. تاعى ەڭ باستى سۋسىندارىنىڭ ءبىرى شوپتەسىن وسىمدىكتەردەن جاسالعان ءشاي تۇرلەرى. مىسالى، تۇيمەداق، جالبىز جانە ت.ب. قولدانىستاعى ءتىل – جۇڭگو ءتىلى مەن اعىلشىن ءتىلى. ءبىز ورنالاسقان پۋدۋن ايماعى بيزنەس ورتالىق دەپ ەسەپتەلەدى. ونداعى ادامدار اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن. ال، قالانىڭ باسقا ايماقتارىنا بارساڭىز، اعىلشىنشا بىلمەيتىندەر، تۇسىنبەيتىندەر دە بار. جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىندا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە شەكتەۋ ورناتىلعان. مىسالى، فەيسبۋك، يۋتۋب، موي مير جانە ت.ب. جەلىلەرگە تىيىم سالىنعان. شانحايدىڭ جاستارى قانداي جەلىلەردى قولدانادى دەسەك، ولار تەك قىتايدىڭ دومەنىمەن، جۇڭگو تىلىندە كىرەتىن ءوز ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرىن پايدالانادى ەكەن. ساۋدا الاڭى. قىتايلىقتار ساۋداعا بەساسپاپ. العاشقى سۇراعاندا ون ەسە ارتتىرىپ ايتادى. ساۋدالاسا كەلە، سەگىز-توعىز ەسە ءتۇسىرىپ الا الاسىز. تاڭداۋ مۇمكىندىگىڭىز وتە كەڭ. ءتۇرلى-تۇرلى زاتتاردان باس اينالادى. ساۋداگەر ايتقان باعا سىزگە ۇناماسا، بۇرىلىپ كەتە بەرەسىز. ارتىڭىزدان جۇگىرىپ كەلىپ، سىزگە قولايلى باعاعا ساتۋعا كەلىسەدى. تاۋاردى ساتۋدىڭ ءبىر امالى. شانحايلىقتار تەك تازا كولىك ءتۇرىن عانا ءمىنىپ قويماي، دەنساۋلىقتارىنا جاقسى كۇتىم جاسايدى ەكەن. تاڭەرتەڭ تاڭعى جاتتىعۋدى كوشەگە شىعىپ، توپتاسىپ جاسايدى. ون شاقتى ادام كەڭسەنىڭ نەمەسە جاقىن جەرلەردەگى الاڭعا شىعىپ، ءبارى بىردەي جاتتىعۋ جاساپ، قايتالاپ جاتادى. ۇلكەن-كىشىسى وزدەرىمەن سومكەلەرىنە سۋ سالىپ جۇرەدى. قاشان قاراساڭىز قولدارىندا سۋلارى بار. قالادا «يۋي يۋان» باعى بار. ول قۋانىش باقشاسى نەمەسە اسىقپاي دەمالاتىن ورىن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل باققا كىرۋ ءۇشىن يرەلەڭدەلگەن كوپىرمەن ءجۇرۋ كەرەك. باققا اپاراتىن جول نەگە يرەك ىسپەتتەس دەسەك، ول جامان جىن، شايتاننىڭ جاقسى دەمالىس ورنىنا كىرمەسىن دەپ سولاي جاسالعانىن بىلدىرەدى ەكەن. باققا كىرگەن بويدا باستى كىرەبەرىستىڭ ۇستىندە اۋزىنا مارجان تاسىن سالىپ العان ايداھار بەينەسى تۇر. ول مارجاننان قۋات الىپ، باقتى جاماننان قورعاپ تۇرادى ەكەن. شانحايدا ۆاي تيان جاعالاۋىنان قالا بويلاپ اعىپ جاتقان حۋان پۋ وزەنى بار. وسى تۇستان پۋدۋن بيزنەس ايماعى وتە ادەمى كورىنىسكە يە بولادى. وزەن بۇكىل قالانى تۇگەل قامتيتىنداي ەتىپ جاسالعاندىقتان، اعىسى وتە باياۋ جانە لاستانعان. كولىك جۇرەتىن تۋننەلدەر وزەننىڭ اعىسىن بۇزباۋ ءۇشىن وزەن استىمەن التى مەتر تەرەڭدىكتە جاسالعان. ساپارىمىزدى ۇيىمداستىرىپ، بارلىق شىعىندى ءوز تاراپتارىنا الىپ، قىتايدىڭ ءبىر ەمەس ەكى بىردەي قالاسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك جاساپ، ارنايى كولىك، ادامدار سايلاپ، ۇلكەن دايىندىقپەن كۇتىپ الىپ، قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتكەن Kingston كومپانياسىنىڭ شانحايداعى زاۋىتىنىڭ باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرىنە العىمىز شەكسىز.

سۋچجوۋ قالاسىنا ساپار سۋچجوۋ شانحايدان 100 كم. باتىسقا قاراي قاشىقتىقتا ورنالاسقان قالا. مۇندا كونە ءداستۇرلى جۇڭگو بەينەسى ءالى دا ساقتالعان. تاڭەرتەڭ ءقوناقۇيدىڭ قاسىنداعى جاعالاۋعا باردىق. قىزىق ءبىر كورىنىس ەرىكسىز كوڭىلىمدى اۋدارتتى. قىتايلىق قىز الدە كەلىنشەك پە ەكەن ىدىسقا بىرنەشە بالىق سالىپ العان. ىدىستىڭ قاسىندا وتە ادەمى قىتايشا اۋەن ويناپ تۇر. ءداستۇرلى جۇڭگو ءانى بولسا كەرەك. مۋزىكا ويناپ تۇرعان اپپاراتتىڭ داۋىسى بالىقتارعا ارناپ قويىلعان. ولار سول مۋزىكاعا بيلەپ تۇرعانداي. بۇل كورىنىس جيىرما مينۋتتاي جالعاستى. مۋزىكا قويىپ بالىقتاردى بيلەتكەن كەلىنشەك جاعالاۋعا جاقىنداپ، ىدىستاعى بالىقتاردى سۋعا جىبەردى. بۇل ارەكەتى سىرتتان باقىلاۋشىعا وتە ادەمى كورىنەدى ەكەن. بۇل قالادا «جولبارىس ءدالىزى» جانە «لۋيلۋ باعى»، «ارىستان ورمانى» دەپ اتالاتىن باقشالار بار. «جولبارىس دالىزىندە» گۇلدەردەن جاسالعان كورمەگە تاپ بولدىق. تاماشا اسەمدەلگەن گۇلدەردەن جاسالعان كومپوزيسيالار كوزدىڭ جاۋىن الادى. راحاتتانا قاراپ، تىنىعىپ قالاسىز. ءبىز بارعان بىرنەشە باقشادا ارنايى بانزاي اعاشىنا، بامبۋك اعاشىنا، ۇيەڭكى اعاشىنا جانە ت.ب. تۇرلەرىنە ارنالعان جەرلەر بار. وندا بانزايدىڭ مىڭداعان تۇرلەرى وسىرىلەدى ەكەن. ال «ارىستان ورمانى» دەپ اتالاتىن باقتا تاستان تۇزەلگەن دۇنيەلەر ساقتالعان. ولاردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قىتايلىقتار جاقسى كۇتىم جاساپ كەلەدى ەكەن. سول ۋاقىتتا قولدانىلعان تاريحي دۇنيەلەر دە كورمە زالدارىنا قويىلعان. باسقا باقتارعا قاراعاندا وسىندا ادام قاراسىنان ينە شانشار جەر جوق. اپتانىڭ ورتاسىنا قاراماستان، جۇڭگو حالقى وسىندا ءجۇر. ون-ون بەس ادامنان قۇرالعان توپتاردى ارنايى گيد، جول سىلتەۋشى، قالا تىنىسىمەن تانىستىرۋشى الىپ جۇرەدى. ءاربىر زاتتىڭ، تاستىڭ، گۇلدىڭ، اعاشتىڭ تاريحىنا توقتالىپ، قالاي بولعانىن ايتىپ بەرەدى. جۇڭگو فيلوسوفياسىنا ءمان بەرۋگە، زەر سالۋعا ۇندەيدى. جول سىلتەۋشىمىزدىڭ ءاربىر اڭگىمەسى ەرتەگى ىسپەتتەس. تىڭداي ءجۇرىپ، سوندا ءوزىڭىز بولعانداي كەيىپكە ەنەسىز. بۇل دا بولسا قاراپايىم گيد، جول سىلتەۋشى قىزمەتتە ءجۇرىپ، ءوز ىسىنە دەگەن قۇشتارلىقتى، حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن دارىپتەۋگە اتسالىسىپ جاتقانىن بايقادىق.

الماتى-شانحاي-سۋچجوۋ-شانحاي- الماتى ەڭلىك اقجىگىت