ۋكراينا ماسەلەسىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قىزۋى باسىلار ەمەس. الەم حالىقتارىنا ۇلكەن ساباق بولىپ، ۇلتتىق مۇددەنىڭ بارىنەن جوعارى قوب كەرەكتىگىن دالەلدەي ءتۇستى. بۇل تۋرالى زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، زاڭگەر شىڭعىس ەرگوبەك ءوز سوزىندە ايتىپ بەردى...
بۇگىنگى ۋكرايناداعى ەكونوميكالىق جاعداي گەوستراتەگيالىق تۇرعىدان رەسەيدىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ەڭ ۇلكەن جەڭىلىسى دەپ قاراستىرۋعا بولادى. ويتكەنى، رەسەي بارلىق تۇرعىدان: حالىقارالىق ارەنادا رەپۋتاسيالىق جاعىنان، ايماقتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىن بىرتىندەپ جوعالتىپ جاتىر. رەسەي كەڭەس وداعىنان كەيىنگى كەزەڭدە ەڭ العاش رەت تەرريتوريالىق اننەكسياعا باردى. ياعني، شىن مانىندە، كورشىلەس مەملەكەتتىڭ تەرريتورياسىنىڭ ءبىر بولىگىن وزىنە قوسىپ الۋ. بۇل حالىقارالىق قۇقىق، حالىقارالىق قاتىناس تۇرعىسىنان دا رەسەي ءۇشىن ەڭ ۇلكەن جەڭىلىس بولدى. قىرىمدى قوسىپ الۋ ارقىلى ايماقتىق تۇرعىدان رەسەي وزىنە ارىپتەس بولا الاتىن جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ارىپتەستىككە سايكەس كەلەتىن جالعىز مەملەكەت – ۋكراينادان ايىرىلدى. ۋكراينانى وزىنە وداقتاس رەتىندە ماڭگىلىككە جوعالتتى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، ۋكراينا بۇدان كەيىن ەشقاشان رەسەيدى قولدايتىن توپ بيلىككە جەتە المايدى. تاعى ءبىر كورسەتكىشى، رەسەيدىڭ ريەۆوليۋسيا بولعان ەلدەرمەن جۇمىس ىستەي المايتىنى بەلگىلى بولدى.
الەمدىك ارەنادا رەسەي اقش-قا التەرناتيۆتىڭ ساياسي قۇندىلىقتاردى، جۇيەلەردى ۇگىتتەيتىن مەملەكەت رەتىندە دە ءوز پوزيسياسىن جوعالتىپ الدى. بۇگىندە رەسەي سەكىلدى اننەكسيا جاساعان مەملەكەت تاراپىنان بەيبىتشىلىككە شاقىراتىن يدەيالاردىڭ ايتىلۋىنىڭ ءوزى الەمدىك گەوستراتەگيالىق تۇرعىدان وڭ ناتيجە بەرمەيدى. رەسەي ءوزىنىڭ ەڭ جاقىن كورشىلەرىن جوعالتىپ الدى. ەگەر پوستكەڭەستىك كەڭىستىككە قارايتىن بولساق، پايدا بولۋى مۇمكىن سلاۆيان وداعىنىڭ ىشىندە وسى ۋكراينا، بەلورۋسسيا جانە رەسەيدى ايتۋعا بولاتىن ەدى. ءتۇبى ءبىر، قانداس مەملەكەتتەر. قانداسىمەن مۇندايعا بارعان مەملەكەت، باسقالارىنا نە ىستەمەيدى دەگەن وي كەلەدى. قىرىمداعى ەڭ نەگىزگى ەسكەرىلمەگەن فاكتور – قىرىم تاتارلارى. وكىنىشكە وراي، قىرىم ورىستىڭ جەرى دەگەن ساياسات ماردىمسىز ساياسات، بۇل بۋتوفوريا! قىرىم – تاتاردىڭ جەرى جانە قىرىم تاتارلارىنىڭ پىكىرىن ەسكەرمەستەن ونى باسقا مەملەكەتتىڭ قۇرامىن قابىلداۋدىڭ ءوزى بۇل حالىقارالىق قۇقىقتىق تۇرعىدان زاڭسىز ارەكەت. بۇۇ دەكلاراسياسىندا ءار ۇلت ءوز بولاشاعىن ءوزى تاڭداۋعا قۇقىلى دەگەن سوزدەر بار. دەمەك، رەسەي اننەكسياسىن –قىرىم تاتارلارىنا جاساعان وزبىرلىعى دەپ باعالاۋعا بولادى. بۇدان كەيىن قازاقستاننىڭ پوزيسياسىنا توقتالاتىن بولساق، مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ ايتقانىنداي، ماڭگىلىك يمپەريا بولمايدى، يمپەريالاردىڭ بارلىعى ىدىرايدى. ءبىزدىڭ كورشىمىز دە يمپەريا، بۇلار دا ىدىرايدى. سول كەزدە وندا تۇراتىن تۇرىك باۋىرلارىمىزدىڭ مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋىمىز كەرەك. قىرىم تاتارلارى ءدال بۇگىنگى كۇنى رەسەيدىڭ قۇرامىندا كەزىندەگى كسرو قۇرامىنداعى قازاقستان سەكىلدى پوزيسيادا. بۇل تاراپتا بەيتاراپتىق ساقتاۋعا ءتيىستىمىز. ويتكەنى، رەسەيدىڭ قۇرامىنا كىرۋىنىڭ ءوزى قىرىم تاتارلارىن ءوز مەملەكەتتەرىنە دەگەن قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىكتەرى پايدا بولدى دەگەندى كورسەتەدى. قىرىمنىڭ رەسەيگە قوسىلۋى ناتيجەسىندە كىم ۇتتى دەيتىن بولساق، مەنىڭ ويىمشا، ۋكراينا ۇتىلدى. سەبەبى، وسى ۋاقىتقا دەيىن «ايماقتار» پارتياسىنا داۋىس بەرەمىن بە جوق الدە باسقاسىنا ما؟ نەگە مەن رەسەي سەكىلدى جاۋلاۋشى ەلدى قولدايتىن پارتياعا داۋىس بەرۋىم كەرەك؟» دەگەندەي وي تۋىنداۋى مۇمكىن. جانە تيىسىنشە، ىشكى ساياساتتا ۇلتشىلداردىڭ پوزيسياسىن بۇرىنعىدان دا جوعارى دەڭگەيگە كوتەردى. ال، رەسەيدىڭ ۇتىلعانى – قازاقستان سەكىلدى ونىمەن شەكارالاس مەملەكەتتەردىڭ ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ويلاناتىن ۋاقىتى جەتتى. ەكونوميكالىق ينتەگراسيالار، رەسەيمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتان بىرتىندەپ الىستاي بەرەتىندىگىن كورسەتەدى. ەگەر رەسەيگە سانكسيالار قولدانىلاتىن بولسا، مۇنىڭ قازاقستانعا قارسى قولدانىلماۋى ەكىتالاي.
ۋكراينا ماسەلەسى الەم ەلدەرىندەگى تاۋەلسىزدىك، ەگەمەندىك ماسەلەسىنىڭ كۇن تارتىبىنە شىعاردى. بۇل ىشكى ساياسي تاۋەلسىزدىك جانە ىشكى ساياسي تاۋەلسىزدىك، سونداي-اق، عالامدىق الىپتاردىڭ جەتەگىندە كەتپەي، ءار ۇلت ءوز مۇددەسىن ساقتاپ قالۋدىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى دەپ ويلايمىن!
