قازاقستاندا 2011 جىلدىڭ باسىنان بەرى 64 ەكسترەميستىك اكسيانىڭ جولى ەرتە كەزەڭدە كەسىلدى.
بۇل تۋرالى كەشە استانادا وتكەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەلدە ءمالىم بولدى. وتىرىس جۇمىسىنا ءماجىلىس ءتوراعاسى ن.نىعماتۋلين، سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى، ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى ن.ەرمەكبايەۆ، ۇقك باسشىلىعى، سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى، قوعامدىق جانە ءدىني قايراتكەرلەر، ساياساتتانۋشىلار مەن ساراپشىلار قاتىستى، - دەپ جازادى Qamshy.kz aikyn.kz - كە سىلتەمە جاساپ.
جيىندا ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس ءتوراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز ەكەندىگىن ەسكە سالدى.
– ونى ساقتاۋ، ودان ءارى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ – ءبارىمىزدىڭ ابىرويلى مىندەتىمىز. ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇگىندە وسى باعىتتا ەلىمىزدە كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. ءبىراق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم جىل سايىن ۇدەپ بارادى. بۇل تەك قازاقستانداعى عانا ەمەس، بۇكىل الەمدەگى پروبلەما. سوندىقتان تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا قازاقستان كوشباسشىسى ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ، ولاردى ورىنداۋ جولدارىن كورسەتتى. ەڭ باستىسى، بۇل ماسەلەگە بۇكىل قوعام قاتىسىپ، شىنايى قولداۋ بىلدىرۋدە.
نۇرلان زايروللا ۇلى الەمدەگى لاڭكەستىك وقيعالار تەرروريزمنىڭ ۇلتى، ءدىنى، شەكاراسى جوق ەكەندىگىن جانە بۇكىل وركەنيەت اتاۋلىعا قاتەر بولىپ سانالاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى ماۋسىمداعى ءقاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس، ۇكىمەت ارنايى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ، پارلامەنتكە ەنگىزگەنىن حابارلادى.
بۇل قۇجات 5 كودەكس پەن 19 زاڭعا ءوزگەءرىستەر ەنگىزەدى. وسى ورايدا ءماجىلىس ءتوراعاسى قوعام وكىلدەرىن بۇل جوبانى جەتىلدىرە ءتۇسۋگە اتسالىسۋعا جانە بارلىق وي-ۇسىنىستاردى ورتاعا سالۋعا شاقىردى.
سەنات ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە كۇرەستى «قازاقستانداعى ماڭىزى جونىنەن ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە» دەپ باعالادى.
– بۇل ماسەلەدەگى ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ءدىني ەكسترەميزم كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋ جانە تەرروريزم قاتەرىنىڭ جولىن كەسۋ ارقىلى ادامنىڭ، مەملەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ەلىمىز ەكسترەميستىك يدەولوگيالار مەن تەرروريزمگە بايلانىستى دىندەر مەن ولارعا قارسى كۇشتەردىڭ اراسىنداعى ديالوگتىڭ نىعايۋى ءۇشىن كۇش-جىگەردى جالعاستىرىپ كەلەدى. حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم قاتەرىنىڭ كەڭەيۋى زاڭنامالاردىڭ ساپاسىنا دا جوعارى تالاپ قويادى جانە تەرروريزمگە، ونىڭ كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەس جونىندەگى قولدانىستاعى قۇقىقتىق جۇيەنى تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ءماجبۇر ەتەدى، – دەدى ول.
ۆيسە-سپيكەر تاياۋدا عانا قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى: تەرروريزمگە قارسى وپەراسيالاردى جۇرگىزۋ بەلگىلەندى؛ قارجىلىق مونيتورينگ سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتىزىمى كەڭەيدى؛ ىشكى باقىلاۋ قاعيدالارىن وتكىزۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلدى؛ تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك قىزمەتتى قارجىلاندىرعانى جانە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە وزگە دە كومەك كورسەتكەنى ءۇشىن قىلمىستىق جازا ەنگىزىلدى. ەندى ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل، قارۋ-جاراق اينالىمى، كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋ سالالارىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا جاتىر.
ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى م.اشىمبايەۆ تا زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋمەن بىرگە، اسىرەسە، ەكسترەميزم مەن تەرءروريزمنىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ سالاسىندا مەمورگاندار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
ال ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ن.بىلىسبەكوۆ بولسا، 5 جىلدا 559 قازاقستاندىق رەكرۋتتىڭ تەرروريستىك بەلسەندىلىك وشاقتارىنا شىعۋىنا جول بەرىلمەگەندىگىن حابارلادى.
– بۇگىندە قارۋلى قاقتىعىستار ايماقتارىنان سودىرلاردىڭ وتانىنا ورالۋى سالماقتى ءقاۋىپ تۋدىرىپ وتىر. ولاردىڭ كوپشىلىگى ارى قاراي دا شەكتەن تىس راديكالدى كوزقاراستى ۇستانۋدا، ارنايى داعدىعا جانە ۇرىس سالۋ تاجىريبەسىنە يە. سول سەبەپتى دە، ولاردىڭ ەلىمىزدە دە تەراكتىلەر جاساۋ ءقاۋپى جوعارى دەپ باعالانۋدا. ءوز كەزەگىندە قارۋلى قاقتىعىستار ايماعىندا قالعان تۇلعالار راديكاليزمدى يدەيالىق تۇرعىدا ناسيحاتتاۋشى ءرولىن اتقارادى. ولار رەكرۋتتار مەن سودىرلاردى لاڭكەستىك قىزمەتكە تارتۋ جانە يتەرمەلەۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى اتسالىسۋدا، – دەدى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ.
وسى جىلدارى جويىلعان راديكالدى توپتاردىڭ ءبىر بولىگى حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمداردىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن قيمىلداعان كورىنەدى. باسقا توپتار اقپاراتتىق ناسيحات ىقپالىمەن راديكالدانىپ، بەلسەندى ارەكەتتەرگە كوشۋگە تىرىسقان. وسىعان بايلانىستى ۇقك بايلامىنشا، ينتەرنەتتەگى راديكالدى يدەولوگيانىڭ تارالۋى ەلەۋلى پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ۇقك مالىمەتىنشە، اي سايىن عالامتوردا تەرروريزم تۋرالى 70 مىڭ ماتەريال جاريالانادى. مۇنىڭ بارلىعى «مەملەكەتتەن ءبىرىنشى كەزەكتە، زاڭنامالىق دەڭگەيدە الدىن الۋشى شەشىمدەردى ءتۇزۋدى تالاپ ەتەدى».
ۇقك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى 2011 جىلدان بەرى قازاقستاندا 64، ال جىل باسىنان بەرى 9 ەكسترەميستىك اكسيانىڭ جولى كەسىلگەنىن مالىمدەدى.
– ولاي بولماعاندا، وسى جىلدىڭ جازىندا الماتى مەن اقتوبەدە ورىن العان قايعىلى جايتتار سانى بۇدان دا كوپ بولار ەدى. قاراپايىم حالىق كوپ جينالاتىن ورىندارعا، سونىمەن بىرگە، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نىساندارىنا جانە قىزمەتكەرلەرىنە لاڭكەستىك شابۋىل جاسالۋىنا جول بەرىلگەن جوق. اۋعانستاندا، سيريا مەن يراكتا قارۋلى قاقتىعىستار باستالعالى بەرى حالىقارالىق لاڭكەستىك ۇيىمداردىڭ لاگەرلەرىنەن، ءۇشىنشى ەلدەردەگى تىرەك جانە ترانزيتتىك ينفراقۇرىلىمداردان قازاقستاننىڭ 45 ازاماتى قايتارىلدى. 559 قازاقستاندىق تەراكتىلەرگە قاتىسۋ ءۇشىن شەتەلگە شىعا الماي قالدى. بارلىق قايتقاندار اراسىنان لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە قاتىسقانى ءۇشىن 33 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. 5 جىلدا تەرروريستىك جانە ءدىني سيپاتتاعى قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن 445 ادام سوتتالدى. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى 25 ادام سوتتالسا، شامامەن 50 ادام تەرگەۋ وقشاۋلاعىشىندا وتىر، – دەپ ءتۇيدى ن.بىلىسبەكوۆ.