"ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز"

/uploads/thumbnail/20170709081136452_small.jpg

قازاقستاندا 2011 جىلدىڭ باسىنان بەرى 64 ەكسترەميستىك اكسيانىڭ جولى ەرتە كەزەڭدە كەسىلدى.
بۇل تۋرالى كەشە استانادا وتكەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەلدە ءمالىم بولدى. وتىرىس جۇمىسىنا ءماجىلىس ءتوراعاسى ن.نىعماتۋلين، سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى، ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى ن.ەرمەكبايەۆ، ۇقك باسشىلىعى، سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى، قوعامدىق جانە ءدىني قايراتكەرلەر، ساياساتتانۋشىلار مەن ساراپشىلار قاتىستى، - دەپ جازادى Qamshy.kz aikyn.kz - كە سىلتەمە جاساپ.
جيىندا ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس ءتوراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز ەكەندىگىن ەسكە سالدى. 
– ونى ساقتاۋ، ودان ءارى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ – ءبارىمىزدىڭ ابىرويلى مىندەتىمىز. ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باس­تاپ، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇگىندە وسى باعىتتا ەلى­مىزدە كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. ءبىراق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم جىل سايىن ۇدەپ بارادى. بۇل تەك قازاقستانداعى عانا ەمەس، بۇكىل الەمدەگى پروبلەما. سوندىقتان تەر­روريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستى كۇ­شەيتۋ ماقساتىندا قازاق­ستان كوشباس­شىسى ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ، ولاردى ورىنداۋ جولدارىن كورسەتتى. ەڭ باستىسى، بۇل ماسەلەگە بۇكىل قوعام قا­تىسىپ، شىنايى قولداۋ بىلدىرۋدە.
نۇرلان زايروللا ۇلى الەمدەگى لاڭكەستىك وقيعالار تەرروريزمنىڭ ۇلتى، ءدىنى، شەكا­راسى جوق ەكەندىگىن جانە بۇكىل وركەنيەت اتاۋلىعا قاتەر بولىپ سانالاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى ماۋسىمداعى ءقاۋىپ­سىزدىك كەڭەسى وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس، ۇكىمەت ارنايى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ، پارلامەنتكە ەنگىزگەنىن حابارلادى.
بۇل قۇجات 5 كودەكس پەن 19 زاڭعا ءوز­گە­ءرىس­تەر ەنگىزەدى. وسى ورايدا ءماجىلىس ءتورا­عاسى قوعام وكىلدەرىن بۇل جوبانى جەتىلدىرە ءتۇ­سۋگە اتسالىسۋعا جانە بارلىق وي-ۇسىنىس­تاردى ورتاعا سالۋعا شاقىردى.
سەنات ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەك­تاس بەكنازاروۆ ەكسترەميزمگە جانە تەر­روريزمگە كۇرەستى «قازاقستانداعى ماڭىزى جونىنەن ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە» دەپ با­عالادى.
– بۇل ماسەلەدەگى ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ءدىني ەكسترەميزم كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋ جانە تەرروريزم قاتەرىنىڭ جولىن كەسۋ ار­قى­لى ادامنىڭ، مەملەكەتتىڭ جانە قوعام­نىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ەلىمىز ەكسترەميستىك يدەولوگيالار مەن تەرروريزم­گە بايلانىستى دىندەر مەن ولارعا قارسى كۇش­تەردىڭ اراسىنداعى ديالوگتىڭ نىعايۋى ءۇشىن كۇش-جىگەردى جالعاستىرىپ كەلەدى. حا­لىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم قاتەرىنىڭ كەڭەيۋى زاڭنامالار­دىڭ ساپاسىنا دا جوعارى تالاپ قويادى جانە تەرروريزمگە، ونىڭ كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەس جونىندەگى قولدانىستاعى قۇقىقتىق جۇيەنى تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ءماجبۇر ەتەدى، – دەدى ول. 
ۆيسە-سپيكەر تاياۋدا عانا قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى: تەرروريزمگە قارسى وپەراسيالاردى جۇرگىزۋ بەلگىلەندى؛ قار­جىلىق مونيتورينگ سۋبەكتىلەرىنىڭ ءتىزىمى كەڭەيدى؛ ىشكى باقىلاۋ قاعيدالارىن وتكىزۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلدى؛ تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك قىزمەتتى قارجىلاندىرعانى جانە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە وزگە دە كومەك كورسەتكەنى ءۇشىن قىلمىستىق جازا ەنگىزىلدى. ەندى ەكسترەميزمگە جانە تەر­رو­ريزمگە قارسى ءىس-قيمىل، قارۋ-جاراق اينا­لىمى، كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋ سالا­لارىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان «كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرگە ەكسترەميزمگە جانە تەررو­ريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭ جوباسى پارلامەنتتىڭ قا­راۋىندا جاتىر.
ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قور­عا­نىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى م.اشىمبايەۆ تا زاڭنامالىق بازانى جەتىل­دىرۋمەن بىرگە، اسىرەسە، ەكسترە­ميزم مەن تەر­ءروريزمنىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ سا­لاسىندا مەمورگاندار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە قازاق­ستاندىقتاردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. 
ال ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءتورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى ن.بىلىسبەكوۆ بول­سا، 5 جىلدا 559 قازاقستاندىق رەكرۋتتىڭ تەر­روريستىك بەلسەندىلىك وشاقتارىنا شىعۋىنا جول بەرىلمەگەندىگىن حابارلادى.
– بۇگىندە قارۋلى قاقتىعىستار اي­ماق­تارىنان سودىرلاردىڭ وتانىنا ورالۋى سالماقتى ءقاۋىپ تۋدىرىپ وتىر. ولاردىڭ كوپشىلىگى ارى قاراي دا شەكتەن تىس رادي­كالدى كوزقاراستى ۇستانۋدا، ارنايى داعدىعا جانە ۇرىس سالۋ تاجىريبەسىنە يە. سول سەبەپتى دە، ولاردىڭ ەلىمىزدە دە تە­راكتىلەر جاساۋ ءقاۋپى جوعارى دەپ باعالانۋدا. ءوز كەزەگىندە قارۋلى قاقتىعىستار ايما­عىندا قالعان تۇلعالار راديكاليزمدى يدەيالىق تۇرعىدا ناسيحاتتاۋشى ءرولىن اتقارادى. ولار رەك­رۋتتار مەن سودىرلاردى لاڭكەستىك قىزمەتكە تارتۋ جانە يتەرمەلەۋ جۇمىستارىنا بەل­سەندى اتسالىسۋدا، – دەدى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ.  
وسى جىلدارى جويىلعان راديكالدى توپتاردىڭ ءبىر بولىگى حالىقارالىق تەر­رورلىق ۇيىمداردىڭ تىكەلەي باسشى­لى­عى­مەن قيمىلداعان كورىنەدى. باسقا توپتار اقپاراتتىق ناسيحات ىقپالىمەن راديكال­دانىپ، بەلسەندى ارەكەتتەرگە كوشۋگە تى­رىسقان. وسىعان بايلانىستى ۇقك بايلا­مىنشا، ينتەرنەتتەگى راديكالدى يدەو­لوگيانىڭ تارالۋى ەلەۋلى پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ۇقك مالىمەتىنشە، اي سايىن عا­لام­توردا تەرروريزم تۋرالى 70 مىڭ ماتەريال جاريالانادى. مۇنىڭ بارلىعى «مەملەكەت­تەن ءبىرىنشى كەزەكتە، زاڭنامالىق دەڭگەي­دە الدىن الۋشى شەشىمدەردى ءتۇزۋدى تالاپ ەتەدى».
ۇقك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى 2011 جىلدان بەرى قازاقستاندا 64، ال جىل باسى­نان بەرى 9 ەكسترەميستىك اكسيانىڭ جولى كەسىلگەنىن مالىمدەدى.
– ولاي بولماعاندا، وسى جىلدىڭ جا­زىندا الماتى مەن اقتوبەدە ورىن العان قايعىلى جايتتار سانى بۇدان دا كوپ بولار ەدى. قاراپايىم حالىق كوپ جينالاتىن ورىندارعا، سونىمەن بىرگە، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارناۋلى مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ نىساندارىنا جانە قىزمەت­كەرلەرىنە لاڭكەستىك شابۋىل جاسالۋىنا جول بەرىلگەن جوق. اۋعانستاندا، سيريا مەن يراكتا قارۋلى قاقتىعىستار باستالعالى بەرى حالىقارالىق لاڭكەستىك ۇيىمداردىڭ لاگەرلەرىنەن، ءۇشىنشى ەلدەردەگى تىرەك جانە ترانزيتتىك ينفراقۇرىلىمداردان قا­زاق­ستاننىڭ 45 ازاماتى قايتارىلدى. 559 قا­زاقستاندىق تەراكتىلەرگە قاتىسۋ ءۇشىن شەتەل­گە شىعا الماي قالدى. بارلىق قايت­قاندار اراسىنان لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە قاتىسقانى ءۇشىن 33 ادام قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلدى. 5 جىلدا تەر­روريستىك جانە ءدىني سيپاتتاعى قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن 445 ادام سوتتالدى. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى 25 ادام سوتتالسا، شامامەن 50 ادام تەرگەۋ وقشاۋلاعىشىندا وتىر، – دەپ ءتۇيدى ن.بىلىسبەكوۆ.

قاتىستى ماقالالار