ۇكىمەتكە مەنىڭ اكىمشىلىگىممەن بىرلەسىپ اتقاراتىن مىناداي تاپسىرما بەرەمىن:
· قىلمىستىق جانە ءقىلمىستىق-ىس جۇرگىزۋ زاڭنامالارىن رەفورمالاۋدى باستاۋ كەرەك. ىلگەرى ىزگىلەندىرۋگە، ونىڭ ىشىندە، ەكونوميكالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى قىلمىسسىزداندىرۋعا ماڭىز بەرۋ كەرەك؛
· پارلامەنتكە 4 جاڭا كودەكستى: ءقىلمىستىق-ىس جۇرگىزۋ، قىلمىستىق، قىلمىستىق-ورىنداۋشىلىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق-بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستى ازىرلەپ، ەنگىزۋ كەرەك.
بۇل وزەكتى زاڭ اكتىلەرىنىڭ قابىلدانۋى قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى جانە، ەڭ الدىمەن، قىلمىسقا قارسى مەملەكەتتىڭ كۇرەس ساياساتىن تۇجىرىمدىق تۇرعىدان جاڭعىرتادى، ءبىزدىڭ قۇقىقتارىمىزدى قازىرگى سىن-قاتەرلەرگە ءوز دارەجەسىندە ارەكەت جاسايتىنداي دەڭگەيگە كوتەرەدى.
بەسىنشى. مەملەكەت تارتىپسىزدىككە مۇلدەم توزبەۋشىلىك ءپرينسيپىن ۇستانۋعا ءتيىس.
دامىعان قوعام بارلىق جەردە ءتارتىپ پەن رەتتىلىك ورناتۋدان، جايلى پودەزدەن، جيناقى اۋلادان، تازا كوشەدەن جانە جارقىن ءجۇزدى ادامداردان باستالادى.
ءبىز ەڭ ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقپەن، بۇزاقىلىقپەن، مادەنيەتسىزدىكپەنىمىراعا كەلمەۋىمىز كەرەك، ويتكەنى، وسىنىڭ ءوزى قوعام تىنىشتىعىن بۇزادى، ءومىردىڭ ساپاسىنا سەلكەۋ تۇسىرەدى.
تارتىپسىزدىك پەن بەتىمەن كەتۋشىلىكتى سەزىنۋ ودان دا ەلەۋلى قىلمىستارعا جول اشادى.
ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىققا توزبەۋ احۋالى - قوعامدىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا، قىلمىسپەن كۇرەسكە باستايتىن ماڭىزدى قادام.
ءبىز قۇقىقتىق نيگيليزمدى جەڭىپ، قوعامدى قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋ ىسىنە تارتۋىمىز كەرەك.
ءبىز الەۋمەتتىك بۇلدىرگى پيعىلدى جۇمىسقا ورنالاسۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستا قاراۋىمىز كەرەك. ءبىز قوعامدىق ورىندارداعى بۇزاقىلىق ارەكەت ءۇشىن جەكە ءىس قاعازىندا جانە رەزيۋمەدە مىندەتتى تۇردە كورسەتىلەتىن جانە جۇمىسقا قابىلداۋ، قىزمەت ساتىسى بويىنشا ءوسىرۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن جازا قولدانۋدى ەنگىزۋىمىز كەرەك.
مۇنىڭ ءبارى قوعامدىق ءومىردىڭ نورماسى بولۋعا ءتيىس.
التىنشى. مەملەكەت پەن قوعام جەمقورلىققا قارسى كۇرەسەتىن ءبىر كۇش بولۋعا ءتيىس.
جەمقورلىق - جاي قۇقىق بۇزۋشىلىق ەمەس. ول مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگىنە دەگەن سەنىمدى سەتىنەتەدى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن تىكەلەي قاتەر بولىپ سانالادى.
ءبىز تۇپكى ماقساتىمىز - جەمقورلىقتى قۇبىلىس رەتىندە جويۋ ءۇشىن جەمقورلىققا قارسى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ ارقىلى جەمقورلىقپەن كۇرەستى قاتتى كۇشەيتۋىمىز كەرەك.
جەتىنشى. ءبىز قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ رەفورماسىن جالعاستىرۋعا ءتيىسپىز. ونسىز ءبىز تارتىپسىزدىككە مۇلدەم توزبەۋدى قالىپتاستىرۋ جانە جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويۋ جونىندەگى مىندەتتەردى شەشە المايمىز.
(1) سوڭعى ءۇش جىلدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ ءبىرقاتار ماڭىزدى رەفورمالارى جۇرگىزىلدى. بۇل - مەملەكەتتىكتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قادامى. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ قۇقىقتىق بازاسى جاقسارتىلدى. فۋنكسيالارى ناقتى ايقىندالدى. قىزمەتتىڭ قايتالانۋى جويىلدى. قىلمىسقا قاتىستى ساياسات ىزگىلەندىرىلدى.
بارلىق قۇقىقتىق قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇگەلدەي اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلدى. 100 مىڭنان استام ادامنان 12،5 مىڭ ادام اتتەستاتتاۋدان وتپەي قالدى جانە ورگانداردان بوساتىلدى.
(2) ءبىز بۇل جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىرا بەرەمىز.
مەنىڭ اكىمشىلىگىم مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە جانە ۇكىمەتكە بىرلەسىپ اتقاراتىن مىناداي تاپسىرما بەرەمىن:
· قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن اقشالاي قامتاماسىز ەتۋ جانە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىن دايىنداۋ كەرەك.
وسى 2013 جىلدان باستاپ ارنايى اتاقتار ءۇشىن تولەنەتىن قوسىمشا اقى مولشەرىن اسكەري اتاقتار بويىنشا تولەنەتىن جالاقى دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرۋدى تاپسىرامىن.
· قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كادر ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ كەرەك.
· جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسى بازاسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى كادر ساياساتى جونىندەگى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن قۇرىلىم قۇرۋ كەرەك.
· قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندار جەتەكشىلەرىنىڭ پرەزيدەنتىك رەزەرۆىنقالىپتاستىرۋ كەرەك.
(3) مەنىڭ اكىمشىلىگىمە، قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ، ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىن قۇرۋدى جانە 2013 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنىڭ اياعىنا دەيىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
(4) قۇقىقتىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى ازاماتتاردىڭكونستيتۋسيا كەپىلدىك بەرەتىن سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىن جۇزەگە اسىرۋى بولىپ تابىلادى.
بۇل ءۇشىن سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ پروسەسىن وڭايلاتۋ، ونى باسى ارتىق بيۋروكراتيالىق راسىمدەردەن ارىلتۋ كەرەك. جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزگەن جاعدايدا مۇنى ىستەۋ قيىن ەمەس.
سونىمەن ءبىر مەزگىلدە سوتتاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا داۋلاردى سوتتاردان تىس رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدى جالعاستىرعان ءجون. بولماشى ماسەلەلەر بويىنشا داۋلاردى شەشۋ سوتتاردان تىس تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىندەي تەتىكتەر قاراستىرۋ قاجەت.
سوت بيلىگىنىڭ بەدەلى ورىندالماعان سوت شەشىمدەرىنەن تومەندەيدى. وسىعان بايلانىستى، بۇل جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ جونىندەگى شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس.
(5) شەكارا قىزمەتىنىڭ اۋقىمدى رەفورماسىن جۇرگىزۋ كەرەك. مىندەت - ونىڭ تيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ، ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋ.
بۇل ءۇشىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مەنىڭ اكىمشىلىگىممەن جانە ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ، شەكارا قىزمەتىن دامىتۋدىڭ جانە مەملەكەتتىك شەكارانى ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە ورنىقتىرۋدىڭ ارنايى كەشەندى جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
6. دايەكتى جانە بولجامدى سىرتقى ساياسات - ۇلتتىق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋ مەن ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ
قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا حالىقارالىق پروسەستەردىڭ تەڭ قۇقىقتى قاتىسۋشىسى بولىپ قالىپتاستى جانە ءبىز قولايلى سىرتقى احۋال قۇرۋعا قول جەتكىزدىك.
ءبىزدىڭ باسىمدىقتارىمىز وزگەرمەيدى - كورشىلەرىمىز - رەسەيمەن، قىتايمەن، ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن، سونداي-اق اقش-پەن، ەۋرووداقپەن، ازيا ەلدەرىمەن سەرىكتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەسى بولىپ تابىلادى.
ءبىز كەدەن وداعىن جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى نىعايتاتىن بولامىز.
ءبىزدىڭ تاياۋداعى ماقساتىمىز - ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ. وسىعان وراي ءبىز ماسەلەلەردىڭ كونسەنسۋس ارقىلى شەشىلەتىنىن ناقتى مالىمدەيمىز. ساياسي ەگەمەندىككە قىسىم كورسەتىلمەيدى.
سىرتقى ساياساتىمىزدى تەڭدەستىرۋ الەمدىك ىستەردە ەلەۋلى ءرول اتقاراتىن جانە قازاقستان ءۇشىن پراكتيكالىق قىزىعۋشىلىق تۋعىزاتىن بارلىق مەملەكەتتەرمەن دوستىق جانە بولجامدى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
الايدا حالىقارالىق احۋال جانە گەوساياسي ورتا قارقىندى وزگەرۋدە جانە ءارقاشان جاقسى جاعىنا قاراي ويىسا بەرمەيدى. سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىستان سولتۇستىك-شىعىس ازياعا دەيىن تۇراقسىزدىقتىڭ الىپ بەلدەۋى سوزىلىپ جاتىر. كۇشتەردىڭ ارا سالماعى جاھاندىق دەڭگەيدە دە، سونىمەن قاتار، جەر شارىنىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا دا ەلەۋلى وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا. سوعان سايكەس، بۇۇ، ەقىۇ، ناتو، ۇقشۇ، شىۇ، اوسشك جانە باسقا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرىنىڭ ءرولى ارتا تۇسەدى. ورتالىق ازيادا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن جاڭا قاتەرلەر پايدا بولدى.
مۇنداي احۋالدا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ىشكى ساياساتى سياقتى جاڭعىرتىلۋعا ءتيىس.
سىرتقى ساياساتتى جاڭعىرتۋدىڭ باسىمدىقتارى:
· ايماقتىق جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى جان-جاقتى نىعايتۋ؛
· ەكونوميكالىق جانە ساۋدا ديپلوماتياسىن بەلسەندى دامىتۋ؛
· مادەني-گۋمانيتارلىق، ءعىلىم-بىلىم جانە باسقا شەكتەس سالالارداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ؛
· ازاماتتارىمىزدى قۇقىقتىق قورعاۋدى، ولاردىڭ شەتەلدەردەگى جەكە، وتباسىلىق، ىسكەرلىك مۇددەلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ.
بىرىنشىدەن، ۇلتتىق مۇددەلەردى سىرتقى ساياساتتا ىلگەرىلەتۋ ايرىقشاپراگماتيكالىق پرينسيپتەرگە نەگىزدەلگەن.
ءبىزدىڭ مىندەتتەرىمىز: سىرتقى ساياساتتى ءارتاراپتاندىرۋ، ۇلتتىق ەكونوميكالىق جانە ساۋدا مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق جانە ساۋدا ديپلوماتياسىن دامىتۋ.
ەكىنشىدەن، ءبىز ءارى قاراي دا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ءوز جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سەزىنۋگە جانە ورتالىق ازيانى تۇراقتاندىرۋعاءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءتيىسپىز.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز - ايماقتاعى تارتىستى جاعدايدىڭ العىشارتتارىن جويۋعا بارىنشا كومەكتەسۋ.
· ورتالىق ازيانى تۇراقتاندىرۋدىڭ وزىق ءتاسىلى - ايماقىشىلىك بىرىگۋ. ناق وسى جولمەن ءبىز ءبىزدىڭ ايماقتىڭ تارتىستىق الەۋەتىن تومەندەتىپ، تولعاقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى شەشىپ، سۋ-ەنەرگەتيكالىق جانە باسقا دا قايشىلىقتاردىڭ تۇيىندەرىن جازا الامىز.
· ءبىزدىڭ داۋىسىمىز بارلىق الەمگە ەستىلىپ تۇرۋعا ءتيىس. سوندىقتان مەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءوزىمىز G-Global دەپ اتاعان ديالوگتىڭ جاڭا ءتۇرىنۇسىندىم.
الەمدە بىردە-بىر ەل باستان كەشىپ جاتقان ءداۋىرىنىڭ قاتەرلەرىن جالعىز ءوزى جەڭە المايدى. مەنىڭ باستامامنىڭ ءمانى - ءادىل جانە ءقاۋىپسىز الەم ورنىقتىرۋ ءۇشىن بارشانىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋ.
ۇشىنشىدەن، ءبىزدىڭ ەلىمىز حالىقارالىق پروگرەسسيۆتى باستامالاردى ءبارىن ودان ءارى قولداپ، جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە ۇلەسىن قوسا بەرۋىكەرەك.
· قازاقستان بارلىق مۇددەلى سەرىكتەستەرمەن جانە ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزبەن بىرگە اۋعانستان ماسەلەسىن تەزىرەك ساياسي رەتتەۋگە جانە قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە قول جەتكىزەتىن بولادى.
· قازاقستان يىۇ-نىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولا وتىرىپ، تاياۋ شىعىستى رەتتەۋ پروسەسىنىڭ بەيبىت سيپاتىنا شىن جۇرەكتەن مۇددەلىلىك تانىتادى. اراب-يسلام الەمىندەگى حالىقتىق تولقۋدان بوساعان كۇش-قۋاتتىڭ جاسامپازدىق ارناعا باعىتتالىپ، ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالارىن شەشۋگە قىزمەت ەتۋى ماڭىزدى.
· ءبىز وزىق قارقىنمەن ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ ەلدەرىمەن ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاقىنداسۋعا ءتيىسپىز. بۇل بىزگە تەك ەكونوميكالىق ديۆيدەند بەرىپ قانا قويمايدى، سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن دە نىعايتا تۇسەدى.
تورتىنشىدەن، قازاقستان ءوزىنىڭ قورعانىس قابىلەتى مەن اسكەري دوكتريناسىن نىعايتۋعا، ءتۇرلى قورعانىستىق تەجەۋ تەتىكتەرىنەقاتىسۋعا ءتيىس.
· ءبىز ۇلتتىق قورعانىس مودەلىن ازىرلەي وتىرىپ، ءتۇرلى ەلدەرمەن جانە ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاسۋعا ءتيىسپىز.
· قازاقستان ۇقشۇ بويىنشا وداقتاستارمەن تىعىز جۇمىس ىستەيتىن جانە جەدەل قيمىلدايتىن ۇجىمدىق كۇشتەردىڭ الەۋەتى مەن جاۋىنگەرلىك قابىلەتىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەتىن بولادى.
7. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم - ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى
ءبىزدىڭ بۇل باعىتتاعى باستى ماقساتىمىز قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى: ءبىز قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل - ءبىزدىڭ مەملەكەت رەتىندە، قوعام رەتىندە، ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ اينىماس شارتى.
قازاقستان ءپاتريوتيزمىنىڭ ىرگەتاسى - بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى جانە ولاردىڭ وتان نامىسى الدىنداعى جالپى جاۋاپكەرشىلىگى.
بيىل لوندون وليمپياداسىندا ءبىزدىڭ سپورتشىلارىمىز 205 ۇلتتىق قۇراما اراسىنان 12-ورىن الدى.
ءبىزدىڭ كوماندا كوپۇلتتى قازاقستاننىڭ، كوپتەگەن ەتنوستاردىڭ بەرىك جانە ىنتىماقتى شاڭىراعىنىڭ ءبىرتۇتاس جاساعى رەتىندە سايىسقا ءتۇستى.
وليمپياداداعى جەڭىس سالتاناتى حالقىمىزدى ودان ءارى بىرىكتىرە ءتۇستى، ءپاتريوتيزمنىڭ ۇلى كۇشىن تانىتتى. بۇقارالىق سپورت جانە جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتكىزەتىن سپورت كەشەندى جۇيەلى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى. تەك سالاماتتى ۇلت قانا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولماق.
ۇكىمەتكە الەمدىك وزىق تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ، بۇقارالىق سپورت پەن جوعارى جەتىستىككە جەتكىزەتىن سپورتتى دامىتۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
ءبىرىنشى. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم.
بولاشاققا دەگەن سەنىم بولماسا، تولىققاندى مەملەكەت قۇرۋعا بولمايدى. مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ماقساتتارى بارلىق باعىتتار بويىنشا سايكەس كەلۋى ومىرلىك تۇرعىدان ماڭىزدى. مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى دە وسى.
ازاماتتار مەملەكەتكە بولاشاق بار بولسا، دامۋ ءۇشىن، جەكە جانە كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بولسا عانا سەنىم ارتادى.
مەملەكەت جانە حالىق مۇنى سەزىنىپ، بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.
ءوز بويىمىزدا جانە بالالارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋىمىز كەرەك. بۇل ەڭ الدىمەن ەلگە جانە ونىڭ يگىلىكتەرىنە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتادى.
ءبىراق بۇگىندە قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىندە بۇل تۇسىنىكتىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. ءبىز بۇل ماسەلەگە پراگماتيكالىق تۇرعىدان قاراۋىمىز كەرەك.
ەگەر مەملەكەت ءار ازاماتتىڭ ءومىر ساپاسىنا، قاۋىپسىزدىگىنە، تەڭ مۇمكىندىكتەرىنە جانە بولاشاعىنا كەپىلدىك بەرەتىن بولسا، ءبىز ەلىمىزدى سۇيەمىز، ونىمەن ماقتانامىز.
وسىنداي ءتاسىل عانا ءپاتريوتيزمدى جانە ونى تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە پراگماتيكالىق جانە شىنايى كوزقاراستى وياتادى.
2050 جىلعا قاراي ءبىز قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ەرتەڭگى كۇنگە، بولاشاققا وتە سەنىمدى بولاتىنداي ساياسي جۇيە قۇرۋىمىز كەرەك.
ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز سىرت ەلدەن گورى وتانىندا ءومىر سۇرگەندى ارتىق كورەتىندەي، ويتكەنى، ءوز جەرىندە ءوزىن جاقسى سەزىنەتىندەي بولۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوزىن ءوز جەرىنىڭ قوجاسى رەتىندە سەزىنۋگە ءتيىس.
ەكىنشى. بارلىق ەتنوستار ازاماتتارى قۇقىقتارىنىڭ تەڭدىگى.
ءبىز - ءبارىمىز تەڭ قۇقىقتى، تەڭ مۇمكىندىكتەردى يەلەنگەن قازاقستاندىقتارمىز.
جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم بارلىق قوعامدى، بارلىق ەتنوستىق اركەلكىلىكتەردى بىرىكتىرۋگە ءتيىس.
ءبىز - كوپۇلتتى قوعامبىز. جانە دە ۇلتارالىق قاتىناستار ماسەلەسىندە ەشقانداي قوسارلانعان ستاندارتتار بولماۋعا ءتيىس.
مەملەكەتتە ءبارى دە تەڭ بولۋعا ءتيىس. ەتنوستىق نەمەسە باسقا دا بەلگىلەر بويىنشا جاقسى نەمەسە جامان دەگەن بولماۋعا ءتيىس.
بۇل ماسەلە مەن ءۇشىن دەكلاراتيۆتى ەمەس. ەگەر بىرەۋگە ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا قىسىم جاسالسا، وندا بۇكىل قازاقستاندىقتارعا قىسىم جاسالدى دەپ ەسەپتەۋ كەرەك.
ەشقانداي ەتنوسقا ەشقانداي ارتىقشىلىق بولمايدى جانە بولماۋعا ءتيىس، بارلىعىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بىردەي.
ءبىز تەڭ مۇمكىندىكتەر قوعامىن، ءبارى زاڭ الدىندا بىردەي بولاتىن قوعامدى قۇرۋدامىز.
ءبىز ەشقاشان وقۋعا ءتۇسۋ، جۇمىسقا تۇرۋ جانە قىزمەت بابىندا ءوسۋ ەتنوستىق بەلگى ارقىلى شەشىلەدى دەگەندى ويعا دا الماۋعا ءتيىسپىز.
مەن ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ ەڭبەك ساياساتىنا ءتارتىپ ەنگىزۋىن تالاپ ەتەمىن. جۇمىسقا، اسىرەسە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا ەتنوستىق ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان، ۇزدىكتەر الىنۋى كەرەك. ولشەم بىرەۋ عانا - وتە جوعارى ەتيكا جانە كاسىبيلىك. مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ بارلىق بۋىندارىندا كادر تاڭداۋدا بايقالاتىن ءبىرجاقتىلىقتى تۇزەۋ كەرەك.
ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا «ارتىق» نەمەسە «بوتەن»، «بىزدىكى» نەمەسە «بىزدىكى ەمەس» دەگەن بولماۋعا ءتيىس. ءبىز ەلىمىزدىڭ بىردە-بىر ازاماتىن سىرتتا قالدىرا المايمىز. ءاربىر قازاقستاندىق بيلىكتىڭ قولدايتىنىن جانە تىرەك ەكەنىن سەزىنۋگە ءتيىس.
ۇلتتاردىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمىنە سىنا قاعۋعا تىرىساتىنداردىڭ بارلىعى دا زاڭمەن قۋدالانادى.
مۇندا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك بىزدەرگە، قازاقتارعا ارتىلادى.
قازاقستان - ءبىزدىڭ قاسيەتتى مەكەنىمىز.
كەيىنگى ۇرپاق وسىناۋ قاستەرلى ولكەدە ءومىر ءسۇرىپ، وركەن جاياتىن بولادى.
قازاق جەرىنە تاعدىردىڭ جازۋىمەن الۋان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى قونىس اۋداردى.
ءبىز ولارعا قۇشاعىمىزدى اشىپ، قازاقي قوناقجايلىلىقپەن قارسى الدىق.
ولار ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءوسىپ-ونىپ، باۋىرلارىمىزعا اينالدى.
ءقازىر ءبىز كوپۇلتتى سيپاتى بار، ءبىرتۇتاس ەلمىز.
جاھاندانۋ ءداۋىرى - كوپۇلتتى مەملەكەتتەر ءداۋىرى.
بۇل - الەمدىك ءۇردىس.
ەلىمىزدىڭ دامۋىنا بارشا ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى بىرگە ۇلەس قوستى.
ەندەشە، تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ازاماتتارىن الالاۋعا، باۋىرلاستىعىن بۇزۋعا ەشكىمنىڭ حاقىسى جوق.
بارلىق ۇلت وكىلدەرىمەن ءتىل تابىسىپ، ءتاتۋ-تاتتى، بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرۋ - بارشا قازاقتىڭ باستى قاعيداسى بولۋى شارت.
ءوز حالقىن سۇيەتىن ادام، ءوز جۇرتىنا جاقسىلىق تىلەگەن جان وزگە حالىقتاردى اشىندىرمايدى، ءوز ۇلتىن ەشكىمگە قارسى قويمايدى.
ءبىز ەل يەسى رەتىندە بيىك بولا بىلسەك، وزگەلەرگە سىيلى بولامىز.
ءتىل تۋرالى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ساياسات ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى ودان ءارى ۇيىستىرا تۇسەتىن باستى فاكتور بولۋعا ءتيىس.
ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تاباندىلىقپەن جالعاستىرا بەرەمىز.
كەز كەلگەن ءتىل وزگە تىلمەن قارىم-قاتىناسقا تۇسكەندە عانا ءوسىپ، وركەن جاياتىنىن ءاردايىم ەستە ساقتاعان ءجون.
وسى زامانعى عىلىمي تەرمينولوگيانىڭ نەگىزىن لاتىن تىلىنەن ەنگەن سوزدەر قۇراسا، اقپاراتتىق تەحنولوگيا دامىعان قازىرگى داۋىردە كۇن سايىن دەرلىك اعىلشىن ءتىلى دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ تىلدەرىنە جاڭا سوزدەر مەن ۇعىمدار ارقىلى باتىل ەنۋ ۇستىندە. بۇل ۇدەرىستەن ءبىز دە تىس قالماۋىمىز كەرەك.
قازاق ءتىلىنىڭ وسى زاماننىڭ بيىك تالابىنا ساي، باي تەرمينولوگيالىق قورىن جاساعان سوڭ ونى رەت-رەتىمەن، كەزەڭ-كەزەڭىمەن قوعامدىق ءومىردىڭ بار سالاسىنا باتىل ەنگىزۋىمىز كەرەك.
مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءتىلىن، مادەنيەتىن جانە ءسالت-داستۇرىن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساۋدى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز.
ءۇشىنشى. قازاق ءتىلى جانە تىلدەردىڭ ءۇشتۇعىرلىلىعى.
جاۋاپكەرشىلىكتى ءتىل ساياساتى قازاق ۇلتىن بىرىكتىرۋشى باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
(1) قازاق ءتىلى - ءبىزدىڭ رۋحاني نەگىزىمىز.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز - ونى بارلىق سالادا بەلسەندى پايدالانا وتىرىپ دامىتۋ. ءبىز ۇرپاقتارىمىزعا بابالارىمىزدىڭ سانداعان بۋىنىنىڭ تاجىريبەسىنەن ءوتىپ، ءبىزدىڭ دە ۇيلەسىمدى ۇلەسىمىزبەن تولىعا تۇسەتىن قازىرگى ءتىلدى مۇراعا قالدىرۋعا ءتيىسپىز. بۇل - ءوزىن قادىرلەيتىن ءاربىر ادام دەربەس شەشۋگە ءتيىس مىندەت.
مەملەكەت ءوز تاراپىنان مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ پوزيسياسىن نىعايتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. قازاق ءتىلىن كەڭىنەن قولدانۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەك.
· ءبىز 2025 جىلدان باستاپ ءالىپبيىمىزدى لاتىن قارپىنە، لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋگە كىرىسۋىمىز كەرەك. بۇل - ۇلت بولىپ شەشۋگە ءتيىس ءپرينسيپتى ماسەلە. ءبىر كەزدە تاريح بەدەرىندە ءبىز مۇنداي قادامدى جاساعانبىز.
بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن وسىنداي شەشىم قابىلداۋعا ءتيىسپىز جانە بۇل الەممەن بىرلەسە تۇسۋىمىزگە، بالالارىمىزدىڭ اعىلشىن ءتىلى مەن ينتەرنەت ءتىلىن جەتىك يگەرۋىنە، ەڭ باستىسى - قازاق ءتىلىن جاڭعىرتۋعا جاعداي تۋعىزادى.
· ءبىز قازاق ءتىلىن جاڭعىرتۋدى جۇرگىزۋگە ءتيىسپىز. ءتىلدى زامانعا ساي ۇيلەستىرىپ، تەرمينولوگيا ماسەلەسىنەن كونسەنسۋس ىزدەۋ كەرەك. سونىمەن قاتار، ابدەن ورنىققان حالىقارالىق جانە شەت تىلىنەن ەنگەن سوزدەردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ ماسەلەسىن ءبىرجولا شەشۋ قاجەت. بۇل ماسەلە وقشاۋلانعان قايراتكەرلەردىڭ ورتاسىندا شەشىلمەۋگە ءتيىس. ۇكىمەت مۇنى رەتتەگەنى ءجون.
بۇكىل الەمدە بىردەي قابىلدانعان تەرميندەر بار. ولار كەز كەلگەن ءتىلدى بايىتادى. ءبىز ءومىردى ءوزىمىز كۇردەلەندىرە تۇسەمىز، تۇسىنبەستىككە بوي الدىرىپ، اقىل-ويدى ساپىرىلىستىرامىز، كونەرگەن سوزدەردىڭ شىرماۋىنان شىقپايمىز. مۇنداي مىسالدار از ەمەس.
مەن قازىرگى تىلدە جازىلعان كەمىندە جۇزدەگەن قازىرگى كىتاپتاردىڭ ءتىزىمىن جاساپ، قازاق تىلىنە قازىرگىشە اۋدارۋدى ۇسىنامىن. بالكىم، جاستار اراسىندا كونكۋرس جاريالاۋ كەرەك شىعار: وزدەرىنە نە نارسە قىزىقتى ءارى پايدالى ەكەنىن ولار دا ايتسىن.
***
قازاق ءتىلىن دامىتۋ ساياساتى ودان جەرىنۋگە، ءتىپتى قازاقتاردىڭ وزدەرىنىڭ بويدى اۋلاعىراق ۇستاۋىنا ىقپال ەتپەۋى كەرەك. كەرىسىنشە،ءتىل قازاقستان حالقىن بىرىكتىرۋشى بولۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن ءتىل ساياساتىن ساۋاتتى جانە دايەكتى، قازاقستاندىقتار سويلەسەتىن بىردە-بىر تىلگە قىسىم جاساماي جۇرگىزۋ كەرەك.
سىزدەر ءبىزدىڭ ساياساتىمىز تۋرالى - 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ 95 پايىزى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىس ەكەندىگىن بىلەسىزدەر.
بۇل ءۇشىن ءقازىر بارلىق جاعداي جاسالعان.
ءقازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ 60 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك تىلدە وقيدى. مەملەكەتتىك ءتىل بارلىق مەكتەپتەردە وقىتىلادى. بۇل - ەگەر بالا بيىل مەكتەپكە بارسا، ەندى ون-ون ەكى جىلدان سوڭ جاپپاي قازاقشا بىلەتىن قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا ۇرپاعى قالىپتاسادى دەگەن ءسوز.
قازاقستاننىڭ بولاشاعى - قازاق تىلىندە.
قازاق ءتىلى 2025 جىلعا قاراي ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا ۇستەمدىك ەتىپ، كەز كەلگەن ورتادا كۇندەلىكتى قاتىناس تىلىنە اينالادى.
وسىلاي تاۋەلسىزدىگىمىز بۇكىل ۇلتتى ۇيىستىراتىن ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز - تۋعان ءتىلىمىزدىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتە تۇسەدى.
تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا ەلىمىزدەگى قازاقتىڭ سانى 6،8 ميلليوننەمەسە 41% بولسا، ءقازىر 11 ميلليونعا جەتىپ، 65 %-دان استى.
قازاقتىڭ سانى 4 ميلليونعا ارتتى.
ەگەر ءاربىر قازاق انا تىلىندە سويلەۋگە ۇمتىلسا، ءتىلىمىز الدەقاشان اتا زاڭىمىزداعى مارتەبەسىنە لايىق ورنىن يەلەنەر ەدى.
قازاق ءتىلى تۋرالى ايتقاندا، ءىستى الدىمەن وزىمىزدەن باستاۋىمىز كەرەكتىگى ۇمىت قالادى.
ۇلتتىق مۇددەگە قىزمەت ەتۋ ءۇشىن اركىم وزگەنى ەمەس، الدىمەن ءوزىن قامشىلاۋى ءتيىس.
تاعى دا قايتالاپ ايتايىن: قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن.
سوندا عانا قازاق ءتىلى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالادى.
تىلگە دەگەن كوزقاراس، شىنداپ كەلگەندە، ەلگە دەگەن كوزقاراس ەكەنى داۋسىز.
سوندىقتان وعان بەي-جاي قارامايىق.
قازاق ءتىلى جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالىپ، شىن مانىندەگى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە كوتەرىلگەندە، ءبىز ەلىمىزدى قازاق مەملەكەتى دەپ اتايتىن بولامىز.
(2) ءقازىر ءبىز بالالارىمىز قازاق تىلىمەن قاتار ورىس جانە اعىلشىنتىلدەرىن دە بەلسەندى مەڭگەرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا شارالار قابىلداپ جاتىرمىز.
ۇشتىلدىلىك مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ىنتالاندىرىلۋى كەرەك.
ورىس تىلىنە جانە كيريلليساعا ءبىز قازاق تىلىنە قانداي قامقورلىقپەن قاراساق، سونداي قامقورلىقپەن قاراۋىمىز كەرەك. ورىس ءتىلىن ءبىلۋ - ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ تاريحي ارتىقشىلىعى ەكەنى بارشاعا بەلگىلى.
ءدال وسى ورىس ءتىلى ارقىلى قازاقستاندىقتار بىرنەشە عاسىر بويى قوسىمشا ءبىلىم الىپ، ەل ىشىندە دە، شەت جەرلەردە دە ءوز دۇنيەتانىمدارى مەن ارالاساتىن ورتاسىن كەڭەيتىپ كەلە جاتقانىن جوققا شىعارماۋعا ءتيىسپىز.
ءبىز اعىلشىن ءتىلىن يگەرۋدە سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك. قازىرگى الەمنىڭ وسى «لينگۆا فرانكاسىن» مەڭگەرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا ومىردەگى شەكسىز جاڭا مۇمكىندىكتەردى اشادى.
ءتورتىنشى. مادەنيەت، ءداستۇر جانە دارالىق
ءداستۇر مەن مادەنيەت - ۇلتتىڭ گەنەتيكالىق كودى.
پاتشالىقتىڭ، توڭكەرىس ءدۇمپۋى مەن ءتوتاليتاريزمنىڭ بارلىق اۋىرتپالىعى مەن قيىنشىلىقتارىنا قاراماستان، ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تۇراتىن قازاقتار جانە باسقا دا حالىقتاردىڭ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ مادەني ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي الدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا، جاھاندانۋ مەن ۆەستەرندەنۋگە قاراماستان، ءبىزدىڭ مادەني ىرگەتاسىمىز بەكي ءتۇستى.
قازاقستان - بىرەگەي ەل. ءبىزدىڭ قوعامدا ءارتۇرلى مادەني ەلەمەنتتەر بىر-بىرىمەن بىرىككەن جانە ءبىرىن-بىرى تولىقتىرىپ تۇرادى، بىرىنە-بىرى ءنار بەرىپ تۇرادى.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن داستۇرلەرىمىزدى وسى ارالۋاندىعىمەن جانە ۇلىلىعىمەن قوسىپ قورعاۋىمىز كەرەك، مادەني يگىلىگىمىزدى بولشەكتەپ بولسا دا جيناستىرۋىمىز كەرەك.
بىرلىگى بار ەل وزادى، بىرلىگى جوق ەل توزادى.
بۇل - تاريح زاڭى.
سوندىقتان قازاقتىڭ بىرلىگى - ەلدىگىمىزدىڭ كىلتى، ەڭ باستى ماسەلەسى.
ەل بىرلىگى - ەڭ اسىل قاسيەت.
بىرلىك، ىنتىماق، سابىرلىلىق پەن پاراساتتىلىق ەڭ الدىمەن وزىمىزگە - قازاقتارعا كەرەك.
قازاقتى ەشۋاقىتتا سىرتتان جاۋ العان ەمەس.
قازاق السىرەسە، الاۋىزدىقتان السىرەگەن، كۇشەيسە، بىرلىكتەن كۇشەيگەن.
ءۇيدىڭ بەرەكەسى قابىرعاسىنىڭ قيۋىمەن ەمەس، تەڭىنىڭ جيۋىمەن، وتباسىنداعى سىيلاستىقپەن، تاتۋلىقپەن كىرەدى.
مەملەكەت تە سولاي.
قازاقستاننىڭ ەلدىگى اسقان، ەرلىگى تاسقان، كەمەل دە كەلىستى ەلگە اينالۋىنا بىزدەن - قازاقتاردان ارتىق مۇددەلى كىم بار؟!
قازاقتىڭ ىشكى تۇتاستىعىن بۇزعىسى كەلەتىن رۋشىلدىق، جەرشىلدىك اڭگىمەمەن ەل بىرلىگىن بۇلدىرگىسى كەلەتىن كۇشتەردىڭ پايدا بولۋى ەلباسى رەتىندە مەنى الاڭداتپاي قويمايدى.
ونداي جىمىسقى نيەتتىلەردىڭ ايقايىنا قۇلاق اسىپ، ايتاعىنا ىلەسكەن جان ءار اتانىڭ شەجىرەسىن اسپەتتەپ، ءار جاققا تارتقانىن اڭداماي قالۋى مۇمكىن.
رۋ مەن تايپاعا ءبولىنۋ - ۇلتتىق تۇتاستىقتان ايىرىلۋدىڭ وتە ءقاۋىپتى ءتۇرى.
قازاق شەجىرەسىنىڭ تۇپكى ءمانىن ۇمىتپاۋ كەرەك، الىپ داراقتىڭ بۇتاقتارى سياقتى كۇللى رۋلاردىڭ ءتۇبىن قۋا كەلگەندە، بارلىعى ءبىر عانا ۇلى تامىرعا - قازاق دەگەن ۇلتقا بارىپ تىرەلەدى.
قاي شەجىرەنى الىپ قاراساڭىز دا، ول قازاقتىڭ بىرلىگىن، تۇتاستىعىن ايگىلەيدى.
شەجىرە - قازاقتى بولشەكتەيتىن ەمەس، كەرىسىنشە، بىرىكتىرەتىن ۇعىم.
بارشا ادامزاتتىڭ ادام اتادان باستالاتىنى سياقتى، بۇكىل قازاقتىڭ شەجىرە اتاۋلىسى اتام قازاقتان باستاۋ الاتىنىن ءاربىر قازاق جۇرەگىنىڭ تورىندە ۇستاۋعا ءتيىس.
تەك بىرلەسىپ قانا، بۇكىل حالىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ قانا ءبىز العا باسا الامىز.
بىرلىگى بەرەكەلى، تىرلىگى مەرەكەلى، ىنتىماعى جاراسقان ەلدىڭ عانا ىرىسى مەن تابىسى مول بولماق.
بەسىنشى. ۇلتتىق ينتەلليگەنسيانىڭ ءرولى
ءبىز مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ رۋحاني ماسەلەلەر ەكونوميكالىق، ماتەريالدىق ماسەلەلەردەن ەشبىر كەم باعالانبايتىن دامۋ كەزەڭىنە كەلىپ وتىرمىز.
رۋحاني دامۋدا نەگىزگى رولگە ءارقاشان ينتەلليگەنسيا يە.
2050 جىلعى قازاقستان پروگرەسسيۆتى يدەالدار قوعامى بولۋعا ءتيىس.
ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ قازىرگى كوزقاراستارىنىڭ نەگىزىن ءدال وسى ينتەلليگەنسيا بەرۋى كەرەك.
(1) ينتەلليگەنسيا قالىپتاسقان مەملەكەت كەزەڭىندە جاڭا جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتار جاساۋدا الدىڭعى قاتارلى كۇش بولۋى كەرەك. ولار زامانعا ساي جانە بولاشاققا قۇلشىنىستى بولۋعا ءتيىس.
ءبىز جاستارىمىز باعىت الىپ، بوي تۇزەۋگە ءتيىس ءوز زامانىمىزدىڭ جاڭا قاھارماندارىن كورسەتۋ جانە جاساۋىمىز كەرەك.
(2) ينتەلليگەنسيا مەنىڭ پايىمداۋىمداعى قازاقستان-2050 جاڭا ساياسي باعىتى نەگىزىندە ەل بولاشاعىنىڭ مەنتالدى، دۇنيەتانىمدىق ۇلگىسىن جوبالاۋدا نەگىزگى ءرولدى قولعا الا الادى جانە الۋعا ءتيىس.
(3) ءبىز ۇلتتىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋىمىز كەرەك.
بۇكىلقازاقستاندىق بىرەگەيلىك ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تاريحي ساناسىنىڭ وزەگىنە اينالۋعا ءتيىس.
بۇگىندە كەز كەلگەن ەتنوسقا جاتاتىن نەمەسە ءدىندى ۇستاناتىن قازاقستاندىق - ءوز ەلىنىڭ تەڭ قۇقىقتى ازاماتى.
قازاق حالقى جانە مەملەكەتتىك ءتىل دامۋ ۇستىندەگى قازاقستاندىق ازاماتتىق تۇتاستىقتىڭ بىرىكتىرۋشى ۇيىتقىسى بولىپ كەلەدى.
ءبىز: «مەن - قازاقستاندىقپىن، ءوز ەلىمدە مەن ءۇشىن بارلىق ەسىك اشىق!»- دەپ ايتا الاتىن ادىلەتتى قوعام قۇرىپ جاتىرمىز.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ازاماتتار ءۇشىن بارلىق ەسىك، بارلىق مۇمكىندىك، بارلىق جول اشىق.
ءبىز كوپپىز جانە ءبارىمىز - ءبىر ەلمىز، ءبىر حالىقپىز.
ءوز ەلىنە پايداسىن تيگىزۋ، ءوز وتانىنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتى بولۋ - ءاربىر جاۋاپتى ساياساتكەر ءۇشىن، ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن پارىز جانە ابىروي.
ءبىز بىرلىك پەن تاتۋلىق قۇندىلىقتارىن قوعامنىڭ ىرگەتاسىنا،قازاقستاندىق ەرەكشە تولەرانتتىلىقتىڭ نەگىزىنە اينالدىردىق.
ءبىز وسى قۇندىلىقتاردى قازاقستاندىقتاردىڭ ءاربىر بولاشاق بۋىنىنا ايالاي ۇسىنۋىمىز كەرەك.
التىنشى. ءححى عاسىرداعى قازاقستانداعى ءدىن
بۇگىندە ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس ءدىني جانە جالعان ءدىني اعىمدار ماسەلەسى وتكىر تۇر.
جاستارىمىزدىڭ ءبىر بولىگى ومىرگە وسى جات جالعان ءدىني كوزقاراستى كوزسىز قابىلدايدى، ويتكەنى، ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءبىر بولىگىندە شەتتەن كەلگەن جالعان ءدىني اسەرلەرگە يممۋنيتەتى ءالسىز.
ءبىزدىڭ كونستيتۋسيا سەنىم بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرەدى، بۇل - فاكت. ءبىراق، وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، شەكسىز ەركىندىك دەگەن بولمايدى. ول دەگەنىمىز - حاوس. بارلىعى دا كونستيتۋسيا مەن زاڭدار اياسىندا بولۋعا ءتيىس.
اركىمنىڭ تاڭداۋ قۇقىعى بار. ءدىني تاڭداۋعا وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك، ويتكەنى، ادامنىڭ ومىرلىك سالتى، تۇرمىسى، كوپ جاعدايدا بۇكىل ءومىرى سوعان بايلانىستى.
بۇگىندە، ينتەرنەت پەن جوعارى تەحنولوگيالار عاسىرىندا، اقپاراتتار تاسقىنداعان زاماندا، «سۇزگى» ادامنىڭ ىشىندە بولۋ كەرەك.
ىشكى «سۇزگى» سۇراقتار قويىپ وتىرۋعا ءتيىس: انالارىمىز، اپكە-قارىنداستارىمىز، قىزدارىمىز ورامالعا ورانىپ الىپ، باسقا حالىقتاردىڭ كيىمىن كيگەنى بىزگە كەرەك پە؟ بىزبەن ءبىر داستارقاندا وتىرىپ تاماق ىشپەۋگە ءتيىس پە؟ كولىك جۇرگىزبەۋى كەرەك پە؟ مۇنىڭ ءبارى - باسقا ەلدەردىڭ ورنىققان داستۇرلەرى، ءبىزدىڭ دالامىزدا ونداي داستۇرلەر ەشقاشان بولعان ەمەس. كلاسسيكانى وقىڭىزدار، فيلمدەردى كورىڭىزدەر.
ءبىزدىڭ ايەلدەردە ۇلتتىق تاكاپپارلىق، قالىپتاسقان كيىنۋ ءستيلى بار، ونى ولار يبالىلىقپەن ۇستانا بىلەدى جانە ءبىز، ەرلەر، ايەلدەردىڭ وسى قاسيەتىن ءجيى تەرىس پايدالانامىز.
ءبىز مۇسىلمانبىز، ونىڭ ىشىندە ءابۋ حانيفا مازھابىن ۇستاناتىن سۇننيتتەرمىز.
بابالارىمىز ۇستانعان بۇل جول ۇلتتىق ءسالت-داستۇردى، اتا-انانى سىيلاۋعا نەگىزدەلگەن.
ەندەشە، بۇگىنگى ۇرپاق تا الەمدەگى ەڭ ىزگى ءدىن - يسلام ءدىنىن قادىرلەي وتىرىپ، اتا ءداستۇرىن ارداقتاعانى ابزال.
ءقازىر كەيبىر سىرتقى كۇشتەر جاستارىمىزدى يسلام ءدىنىنىڭ حاق جولىنان اداستىرىپ، تەرىس باعىتقا تارتۋعا تىرىسۋدا.
مۇنداي ۇلتتىق تابيعاتىمىزعا جات كەلەڭسىزدىكتەردەن بويىمىزدى اۋلاق سالۋىمىز كەرەك.
ءبىز مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىمىزدى ماقتان تۇتامىز. ول - ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىز. ءبىراق بىزدە زايىرلى قوعامنىڭ داستۇرلەرى دە بار ەكەنىن، قازاقستان زايىرلى مەملەكەت ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ءبىز ەلدىڭ داستۇرلەرى مەن مادەني نورمالارىنا سايكەس كەلەتىن ءدىني سانا قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ءبىز ءوزىن ءوزى ۇستاۋدىڭ ەرەكشە ۇلگىلەرىن الۋعا ءتيىسپىز. مەن جاريا ەتىپ وتىرعان ستراتەگيا ءبىزدىڭ حالقىمىزدى ورتا عاسىرلاردا ەمەس، ءححى عاسىردا ءومىر سۇرۋگە دايىندايدى.
***
مەملەكەت پەن ازاماتتار راديكاليزمنىڭ، ەكسترەميزمنىڭ جانە تەرروريزمنىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن بوي كورسەتۋلەرىنە قارسى ءبىرتۇتاس شەپ قۇرۋعا ءتيىس.
ءدىني ەكسترەميزم ءقاۋپى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. ءدىنباسىلار دا ورتاق الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە.
ءبىز جاراتۋشىعا دەگەن كىرشىكسىز سەنىمنىڭ اگرەسسيالى جانە قىرىپ-جويعىش فاناتيزممەن الماسۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك.
سوقىر فاناتيزم ءبىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش حالقىمىزدىڭ پسيحولوگياسى مەن دىلىنە مۇلدە جات. ول قازاقستاننىڭ مۇسىلماندارى ۇستاناتىن حانافي مازھابىنا قاراما-قايشى.
قازاقستانداعى ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدە يدەيالىق ەمەس، قىلمىستىق نەگىز بار. جالعان ءدىني كوپىرمەلىكتىڭ ارتىندا قوعامنىڭ نەگىزىن كۇل-تالقان ەتكىسى كەلەتىن قىلمىستىق ىس-ارەكەت جاسىرىنىپ جاتىر.
بۇل - ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا شابۋىل. بۇل - ءبىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىز بەن ازاماتتىق كەمەلدىگىمىزدىڭ مىقتىلىعىنىڭ سىنعا ءتۇسۋى.
· ءبىز ءدىني راديكاليزم مەن ەكسترەميزمنىڭ پايدا بولۋىن بەيتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا زاڭدارىمىزدى جەتىلدىرۋىمىز كەرەك. ءبىز تەرروريزمگە قارسى زاڭداردى دا جەتىلدىرۋگە ءتيىسپىز. مەملەكەت قايدان بوي كوتەرسە دە، راديكاليزم مەن ەكسترەميزمنىڭ جولىن كەسۋ كەرەك.
· ءبىز الەۋمەتتىك، ەتنوستىق جانە ءدىني شيەلەنىستەر مەن قاقتىعىستاردى ەڭسەرۋدىڭ جاڭا سەنىمدى مەحانيزمدەرىن جاساۋىمىز كەرەك. ءداستۇرلى ەمەس سەكتالار مەن كۇماندى جالعان ءدىني اعىمداردىڭ ىس-ارەكەتىن قاتاڭ تۇردە تىيىپ وتىرۋ قاجەت.
· ءبىز قوعامدا، اسىرەسە، جاستار اراسىندا ءدىني ەكسترەميزم پروفيلاكتيكاسىن كۇشەيتۋىمىز كەرەك.
· الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى بەرەتىن ارتىقشىلىقتاردى دا پايدالانۋىمىز كەرەك. وسى اڭگىمەلەسۋ الاڭىنىڭ بازاسىندا ءدىني ىڭعايداعى داۋلاردى شەشۋدىڭ جاڭا پلاتفورماسىن جاساۋىمىز قاجەت.
· ءبىز ءدىني جانە ەتنوستىق داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن ايماقتاعى ىستىق نۇكتەلەردە، ۇلكەن تاياۋ شىعىس اياسىندا، ءتىپتى ودان دا اۋقىمدى دەڭگەيدە ارااعايىندىق جاساۋعا دايىن بولۋىمىز كەرەك.
ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ زايىرلى كەلبەتى - قازاقستاننىڭ تابىستى دامۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى.
مۇنى قازاقستاننىڭ قازىرگى جانە بولاشاق ساياساتكەرلەرى، بارلىق قازاقستاندىقتار ايقىن تۇسىنۋگە ءتيىس.
ۇكىمەتكە مەنىڭ اكىمشىلىگىممەن بىرلەسىپ، ءدىني ەكسترەميزممەن جانە تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما دايىنداۋدى تاپسىرامىن.
سويتە تۇرىپ، مەن ۇلتتى دا ساقتاندىرعىم كەلەدى. ەكسترەميزممەن كۇرەس ايتەۋىر جازىقتىنى ىزدەپ تابۋعا اينالىپ كەتپەۋگە جانە دىنمەن كۇرەسكە جالعاسىپ كەتپەۋگە ءتيىس.
ءدىن ماسەلەلەرىندە ويلاستىرىلعان قادام جانە وتە مۇقياتتىلىق قاجەت. مەملەكەت ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋعا ءتيىس. ءبىز ۇيات، تولەرانتتىلىق جانە توزىمدىلىك ەركىندىگى پرينسيپتەرىن قاستەر تۇتۋىمىز كەرەك.
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
مەنىڭ وتانداستارىم!
بۇگىنگى جولداۋىمدا مەن سىزدەردىڭ ءارقايسىلارىڭىزعا ءسوز ارنايمىن.
ەل الدىندا ءىرى ماسەلەلەر تۇر. مەن ءبىزدىڭ تابىستى بولاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن.
بولاشاقتىڭ قازاقستانىن مەن قالاي ەلەستەتەمىن؟
مەن 2050 جىلعى قازاقستاندىقتار - ءۇش تىلدە سويلەيتىن ءبىلىمدى، ەركىن ادامداردىڭ قوعامى ەكەنىنە تولىق سەنىمدىمىن.
ولار - الەمنىڭ ازاماتتارى. ولار ساياحاتتاپ جۇرەدى. ولار جاڭا ءبىلىم مەڭگەرۋگە قۇشتار. ولار ەڭبەكسۇيگىش. ولار - ءوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى.
مەن 2050 جىلعى قازاقستان - جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ول - بارلىعى دا ادام يگىلىگى ءۇشىن جاسالاتىن، ەكونوميكاسى مىقتى مەملەكەت. ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا ۇزدىك. بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق سالتانات قۇرعان. ازاماتتارى ەركىن جانە تەڭ قۇقىقتى، ال بيلىگى ءادىل. وندا زاڭ ۇستەمدىك ەتەدى.
مەن ءبىزدىڭ دۇرىس باعىتپەن ىلگەرىلەپ بارا جاتقانىمىزعا سەنەمىن جانە ءبىزدى ەشتەڭە دە ءتۇزۋ جولدان تايدىرا المايدى.
ەگەر ءبىز كۇشتى بولساق، بىزبەن ساناساتىن بولادى.
ەگەر ءبىز تاڭعاجايىپقا سەنسەك نەمەسە باسقالارعا يەك ارتساق، قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى جوعالتىپ الامىز.
بۇگىن ءبىز ەڭ دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا ءتيىسپىز.
***
قىمباتتى وتانداستار!
«قازاقستان 2050» جاڭا ستراتەگيالىق باعىتىن جۇزەگە اسىرۋدا بىزگە - قازاق حالقىنا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى.
تاعىلىمى مول تاريحىمىزبەن، ۇلى بابالاردىڭ ۇلاعاتتى ومىرىنەن الار تالىمىمىزبەن ءبىز الداعى اسۋلاردان القىنباي اسامىز.
ۇدەۋدىڭ سىرى - بىرلىكتە،
جۇدەۋدىڭ سىرى - الاۋىزدىقتا.
وسىدان 3 عاسىر بۇرىن اڭىراقايدا بولعان ۇلى شايقاستا اتا-بابالارىمىز بىرلىكتىڭ قۇدىرەتى قانداي بولارىن وزىنە دە، وزگەگە دە دالەلدەگەن.
سىن ساعاتتا تۋعان ەلگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزدى بارىنەن بيىك قويا بىلگەن.
سول شايقاستا توگىلگەن قان بارشا قازاقتىڭ تامىرىندا بار. ءبىزدى بىر-بىرىمىزبەن بىرىكتىرەتىن دە، باۋىر ەتەتىن دە بابالاردىڭ بوستاندىق جولىندا توگىلگەن وسى قانى دەپ بىلەمىن.
ەلدىك مۇرات جولىنداعى ۇلى ەرلىك ءارقاشان اتالارىمىزدىڭ بويىنان تابىلعان.
بابالارىمىز ءتىرى بولۋ ءۇشىن ءبىر بولسا، ءبىز ءاردايىم ءىرى بولۋ ءۇشىن ءبىر بولۋىمىز كەرەك.
بەيبىت كۇندەگى بەلەستەردى باعىندىرىپ، الداعى سىنداردان سۇرىنبەي وتەرىمىز، ەڭ الدىمەن، وزىمىزگە، بىرلىگىمىز بەن بەرەكەمىزگە بايلانىستى.
ءبىز ءبارىمىز ءبىر اتانىڭ - قازاق حالقىنىڭ ۇلىمىز.
ءبارىمىزدىڭ دە تۋعان جەرىمىز بىرەۋ - ول قاسيەتتى قازاق دالاسى.
بۇل دۇنيەدە ءبىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار، ول - تاۋەلسىز قازاقستان.
ءبىز بولاشاققا كوز تىگىپ، تاۋەلسىز ەلىمىزدى «ماڭگىلىك ەل» ەتۋدى مۇرات قىلدىق.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى وسىناۋ ماڭگىلىك جولداعى بۋىندار بىرلىگىنىڭ، ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ كورىنىسى.
تاۋەلسىز ەلدى ءوز قولىمەن قۇرعان بۋىننان باستالعان ۇلى ىستەردى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ لايىقتى جالعاستىراتىنىنا كامىل سەنەمىن.
بابالاردىڭ ەرلىگى، بۇگىنگى بۋىننىڭ ەرەن ىستەرى جانە جاس ۇرپاقتىڭجاسامپازدىعى اراسىندا ساباقتاستىق بولسا عانا، ءبىز «ماڭگىلىك ەل»بولامىز.
استانا، اقوردا
