تانىسىڭىز: «Financial Times» گازەتى

/uploads/thumbnail/20170708152423152_small.jpg

ەكونوميكالىق جۋرناليستيكا الىپپەسىن تامىرىن تەرەڭگە جايعان سالالىق باسىلىمداردان باستاعان ورىندى. سەبەبى، تاريح تابى سىڭگەن گازەت-جۋرنالداردىڭ سارعايعان پاراقتارىن اۋدارا وتىرىپ، جۋرناليستىك پراكتيكا مەن ەكونوميكالىق تەوريانىڭ وركەنيەت دامۋىنا تيگىزگەن اسەر-ىقپالىن «ءوز كوزىمىزبەن» كورىپ، سەزىنە الامىز.

الەمدەگى ەڭ بەدەلدى باسىلىمداردىڭ ءبىرى – ۇلىبريتانيانىڭ  «Financial Times» («قارجى ۋاقىتى»، قىسقاشا FT) گازەتى سول ءتىزىمنىڭ باسىندا تۇر. اعايىندى شەريداندار 1888 جىلى نەگىزىن قالاعان اعىلشىن ءتىلدى باسىلىمنىڭ شتاب-پاتەرى لوندوندا ورنالاسقان. Pearson PLC مەدياحولدين­گىنە قاراستى FT الەمنىڭ 24 قالاسىندا 300 مىڭنان استام تارالىممەن شىعا­دى. گازەت  «ساپالى» باسىلىمدار ساناتىندا. FT سارعىش-قىزعىلت ءتۇستى قاعازعا باسىلادى، وزگەلەردەن ەرەكشە سيپات بەرەتىن مۇنداي ماركەتينگتىك ءتاسىل 1893 جىلى ويلاپ تابىلعان. گازەتتى العاش قولىنا ۇستاعاندار ونى مۇراجايدان اكەلىنگەن «كونەنىڭ كوزى» رەتىندە قابىلداپ قالاتىنى راس، مۇنى جوعارىدا ايتىلعان ەكونوميكالىق جۋرناليستيكا تەورياسى مەن پراكتيكاسىنىڭ تاريحپەن ساباقتاستىعىنىڭ بەينەلىك ءبىر كورىنىسى دەپ ەسەپتەۋگە بولار. باسىلىم بۇگىندە اتلانتيكالىق ساياسي-ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ نەگىزگى ۇستىندارىنىڭ بىرى-مونەتاريزم جانە نەوليبەراليزم تەوريالارىنا يەك ارتادى. اتالعان قيسىندارعا كەلەشەكتە كەڭىنەن توقتالاتىن بولامىز. گازەتتى الەمدىك جۋرناليستيكا تاريحىندا ايشىقتى ءىز قالدىرعان قالامگەرلەر باسقاردى. سولاردىڭ بىرەگەيى، باسىلىم تىزگىنىن 1949-1973 جىلدارى ۇستاعان سەر گوردون نيۋتوننىڭ ارقاسىندا FT پوستيندۋستريالىق زامان تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىندەي دەڭگەيگە كوتەرىلدى. سەر گوردون ءوز جۋرناليستەرىنە اقپاراتتى عالامدىق بيزنەستىڭ، قارجى سالاسى مەن قوعامنىڭ دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن تۇلعالارعا ءبىرىنشى كەزەكتە جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىن ۇعىندىرا ءبىلدى. قازىرگى تاڭدا FT الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى وقىرماندارىنا ەكونوميكا مەن ساياساتتاعى جىلت ەتكەن جاڭالىقتى جەدەل جەتكىزىپ، ساپالى اناليتيكالىق ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرادى. زىمىران زامان ۇردىسىنە ساي گازەتتى online تارتىبىمەن، ناقتى ۋاقىتتا سمارتفون، پلانشەت جانە جەكە كومپيۋتەر سياقتى تۇعىرنامالاردا وقۋعا بولادى.    سيفرلىق توڭكەرىس FT-نى تاراتۋ ادىستەرى مەن ونىڭ مازمۇنىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەنىمەن، حالىقارالىق وقيعالاردى بارىنشا كەڭ قامتۋ، ساياسي بەيتاراپتىلىق جانە اقپاراتتىڭ اقيقاتتىعى سياقتى رەداكسيا ساياساتىنىڭ ولشەمدەرى وزگەرىسسىز قالدى. شىنتۋايتىنا كەلسەك، ينتەرنەت پەن حابار تاسقىنى جاعدايىندا FT-نىڭ قىسقا دا نۇسقا ءستيلى، رەداكسيالىق ساياسات تاۋەلسىزدىگىنە سۇيەنەتىن ابىروي-بەدەلى جۋرناليستيكا الەمىندەگى باعا جەتپەس قۇندىلىق بولىپ تابىلادى. گازەتتىڭ 1995 جىلى ىسكە قوسىلعان FT.com سايتى باسىلىم ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالىق ءداۋىردىڭ قارلىعاشى بولدى. 1999-2000 جىلدارى باسپا جانە ونلاين رەداكسيالارىن بىرىكتىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى، ءاربىر جۋرناليست وسىلاردىڭ قاي-قايسىسىندا دا جۇمىس ىستەي ءبىلۋى كەرەك، دەگەن شارت قويىلدى. 2006-2007 جىلدار ارالىعىندا موبيلدىك ۆەب-قوسىمشالار ۇستەۋ مودەلىن ىسكە قوسۋ ارقىلى جاسالعان ارشىندى قادامنىڭ الابوتەندىگىنە بۇگىندە كوز جەتىپ وتىر. اۋەلى ءبىرقاتار اقىسىز ماتەريالداردى شولىپ شىققاننان كەيىن وقىرماندارعا اقىلى تىركەلۋ ۇسىنىلدى.  ءسويتىپ،  2012 جىلى تۇڭعىش رەت ينتەرنەت-كليەنتتەردىڭ سانى (316 مىڭ ادام) گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىنا جازىلعان كادۋىلگى وقىرماندار سانىنان (300 مىڭ ادام) اسىپ ءتۇستى، ال تىركەلگەن پايدالانۋشىلاردىڭ جالپى مولشەرى بەس ميلليون ادامعا جەتىپ جىعىلدى. گەرمانيادا باسىلعان گازەتتىڭ نەمىس تىلىندەگى نۇسقاسى – «Financial Times Deutschland» 2000 جىلدىڭ 21 اقپانىنان 2012 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىنا دەيىن شىعىپ تۇردى. ونىڭ ءتۇسى بريتان نۇسقاسىنا قاراعاندا قويۋلاۋ بولدى. جەتپىسباي بەكبولات ۇلى، ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورىنىڭ م.ا.

قاتىستى ماقالالار