"سوزدە – قاڭقۋ جامان". "قىتايعا جەرىمىز جالعا بەرىلىپتى" دەگەن لاقاپ لەزدە تارادى. الەۋمەتتىك جەلىدە سۇر جىلانداي سۋماڭداپ، بوياۋى قالىڭداپ، قاپىسىز وتىرعاندا قوينىمىزعا كىردى. وسى جەردە ءبىر جايتقا نازار اۋدارساق. بايبالامدى باستاعان ءورىستىلدى ارىپتەستەرىمىز. باسقا ماڭىزدى نارسەگە ءمان بەرمەي، وسى نارسەگە ەرەكشە كوڭىل اۋدارعانى قىزىق. باقساق – اڭگىمەنىڭ اۋانى مۇلدەم باسقادا ەكەن.    قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىمەن جۇڭگو اۋىل شارۋاشىلىعى كومپانيالارى اراسىندا عانا كەلىسىمشارت جاسالىپتى. ول تۋرالى پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ حابارلادى. ياعني، زاڭ تىلىندە ونى «كونسەسسيالىق كەلىسىم» دەپ اتايدى. كونسەسسيالىق كەلىسىمشارت حالىقارالىق كەلىسىمگە جاتپايدى. ازاماتتىق-قۇقىقتىق ۋاعدالاستىق قانا. مۇنداي ارەكەت – تاۋەلسىز مەملەكەت پەن وزگە ەلدىڭ ازاماتتارى جانە كومپانيالارى اراسىندا ءبىرجاقتى جاسالاتىن ەرەكشە كەلىسىمشارت. قارىم-قاتىناستارى ۇلتتىق، ياعني، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ اكتىلەرىمەن رەتتەلەدى. جالعا بەرىلگەن اۋماققا ەرەكشە قۇقىقتىق مارتەبە بەرىلمەيدى. مىسالى، مۇنداي تاجىريبەنى وتكەن عاسىردىڭ باسىندا سۋەسك كانالىن مىسىردان كونسەسسيالىق كەلىسىممەن جالعا العان ۇلىبريتانيا مىسالىنان كورەمىز. كەڭەس وداعى 1921 جىلى 14 كونسەسسيالىق كەلىسىم جاسادى. ءبىراق «جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتان» باس تارتقان كەزدە، مۇنداي كەلىسىمدەر تولىعىمەن جويىلدى. زاڭنىڭ مۇنداي نازىك تۇسىن الدە بىلمەي، الدە قاساقانا تۇسىنبەۋشىلەر ءبىزدى اداستىرعىسى-اق كەلەدى. جالعا بەرۋ جايلى مەملەكەتارالىق كەلىسىم جاسالعانداي ەتىپ داۋرىعادى. تۇتاس تەرريتوريا جالعا بەرىلسە – اڭگىمە باسقا. مىسالى، ۋكراينانىڭ قىرىم تۇبەگىندەگى سيەۆاستوپول، قازاقستانداعى بايقوڭىر، قىرعىزستانداعى قانت اۋەجايى – رەسەي فەدەراسياسىنىڭ جالعا العان جەرى. ول اۋماقتا حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس جالعا الۋشى مەملەكەتتىڭ زاڭدارى دا قاتار جۇرەدى. ال، كونسەسسيالىق كەلىسىمشارت بويىنشا جالعا الۋشى ەلدىڭ زاڭدارى مويىندالمايدى. ۇكىمەتتىڭ – قازاعى سەلدىر شىعىس جانە تەرىسكەي ايماقتارداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ەكىنشى ءبىر كۇشتى ەلدىڭ كومپانياسىنا كونسەسسيالىق كەلىسىمشارتپەن ۋاقىتشا جالعا بەرۋى دۇرىس قادام. ويتكەنى، مىلتىعىن شوشايتىپ ورىس اسكەرى كەلە المايدى. پۋتين ونداي كەزدە قىتايدىڭ قىرىنا ۇشىرايدى. ال ءدال ءقازىر بۇكىل الەم رەسەيدەن تەرىس اينالدى. قارجىگەرلەر بيىلعى رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى تولىق توقتايتىنى جايلى ايتۋدا. سولتۇستىك كورشىمىز امال جوق، ەكونوميكاسى مەن قارجى سالاسىن قىتايدىڭ ىڭعايىنا قاراي بەيىمدەپ جاتىر. سوندىقتان، ەڭ سوڭعى مۇمكىندىكتەن رەسەي دە وڭايلىقپەن ايىرىلمايدى. بوسقا اراندامايدى. ال ءبىز وسى ۋاقىتتى پايدالانىپ، سولتۇستىك پەن شىعىس، باتىس ءوڭىردى ورالمان باۋىرلارىمىزبەن، وڭتۇستىكتەگى بوس جۇمىس كۇشىمەن تولتىرىپ الۋىمىز قاجەت. مەملەكەتىمىز ابدەن نىعاي­عانشا كونسەسسيالىق كەلىسىم ىڭعايلى بولىپ تۇر. بوسقا داۋرىقپايىق. وسى شۋدى شىعارعان ءورىستىلدى باسىلىمدار قازاقتىڭ مۇددەسىن كوزدەگەن ەمەس. وسىنى ەسكەرەيىك!

توقتار جاقاش، جۋرناليست

فب پاراقشاسىنان الىندى